La Edukada Servo
de I-LO en Tarnovo
Do strony głównej I LO w Tarnowie

Materialoj por geliceanoj
 

  Librejo       Enhavo       Reen       Antaŭen  


ĈEĤA KAJ SLOVAKA ANTOLOGIO

Aŭtoro: diversaj aŭtoroj

©2022 Geo
I-LO en Tarnovo

La Enhavo

Josef Svatopluk Machar

(1864-)

Poeto kaj prozisto, kiu en la jaroj ĉ. 1900 tre influis la publikan opinion kiel akra kaj malkaŝa kritikanto de tiamaj opinioj kaj konvinkoj. Li komencis per intimaj versoj prezentante sin kiel ”nihilisto, kiu kredas nek sciencon, nek progreson kaj angoras antaŭ la pedagogia jugo,per kiu la moderna civitano-filistro volas subigi la poezion. Liaj versoj ŝajne ne tro frizitaj kaj prilaboritaj, sobraj kaj banalaj, estas senfine pli sugestaj ol la korektaj kaj prizorgitaj oficialaj poeziaĵoj nuntempaj”. (F. X. Šalda) Poste li transiris al problemoj naciaj kaj socialaj kaj poste en granda ciklo de poem-libroj prezentas gravajn historiajn personojn kaj historiajn anekdotojn, vidigante, kiamaniene la aŭdaca spirito luktas kontraŭ la konservativeco de medio. Li montras ofte ankaŭ kiel la grek-romana idealo de sana homo estas difektata de idealoj kristanaj.

POST LA MORTO

Sur mia tombo kreskas herb’ sporade
kaj kampanol’ kaj sempervivo nur;
Super la tomb’, malaltiĝanta grade,
Alaŭdo suprenflugas al lazur’
Estaĵoj inaj, kiujn interligis
Kun mi en mia vico ama ĝoj’,
En punca bal’ subite sin arigis,
Por kune juĝi min je lasta foj’.

Vesperan ruĝon la ĉiel’ disĵetis,
Sur la fenestroj splitis ĝia or’,
Arom’ plezura tra la hal’ vibretis,
Pasia spiro, dolĉa rememor’.

Riproĉe unu flustris kun rigardo,
En kiu montris sin sopira bril’:
– Al somersun’ simila lia ardo
Variis pli ol tagoj de april’.–

Sopran’ decida sonis abstintone,
Kolere flagris blua jen okul’:
– Aktor’ li estis, rolis li tre bone,
Sed laŭ la ver’ li estis ŝtonkorul’.–

Malblondulin’, de mi kisita flame,
Ŝi, kiun Nigra nomis mi Anĝel’:
– Neniu – diris – trakti povis ame
Lin, kies eco estis malfidel’.

Dum jaroj retenata, nun surprize
El unu brust’ elŝprucis moka vort’:
– Li sentojn longe sekcis analize,
Ĝis sub tranĉil’ atingis ilin mort’. –

Orhara belulin’ parolon prenis.
Simila al floranta kameli’:
– Cinike senton mian li venenis.

Respekt’ nenia estis ja ĉe li.

Verdeta okulpar’ sin ien fiksis,
kaj ektremetis delikata lip’:
– Li ĉiam amon kun malamo miksis.

Li estis fakte paradoksa tip’.

Tempion sian tuŝis senkonsole
Kaj milde plendis pala infanin’:
– Lin la unuan kultis mi idole,
Kaj ankaŭ li unua trompis min.

Kaj ĉies buŝ’ proklamis kaj ripetis
Akuzojn kontraŭ morta mia kor’;
Aromo ĝua en la hal’ ŝvebetis,
Pasia spir’ kaj dolĉa rememor’.

Nur unu in’, sidanta apud muro,
Rigide pozis, kvazaŭ ŝtonfigur’,
Kaj al fenestroj, plenaj de purpuro,
Pupilojn turnis, larĝajn pro terur’.

Animon mian konis ŝi plej vere
Kaj sciis, ke mi indas nur je pun’,
Ŝi rajtis min defendi, aŭ severe
Kondamni min – sed ŝi silentis nun.

En manojn frunt’ sin klinis espermanka,
Por kaŝi trajtojn, ne regeblajn plu,
Kaj el okuloj sub kaptuko blanka
Torente falis fajra larmoflu’.

1894. (M. Lukáš.)

SUR GOLGOTO

Je tria horo oni inter krucoj
starigis krucon. Ruĝaj pro penado
sur la malmola, sanga ter’ eksidis
soldatoj, dividante liajn vestojn.
Kaj pri tuniko lia ili lotis,
ĉar estis ĝi senkudra.
El la aro
alvenis multaj kaj rigardis supren,
skuante siajn kapojn: Haha, haha,
depaŝu de la kruco nun, vi reĝo,
la detruitan templon rekonstruu!

Nu, savu vin! –
Kaj staris tie ankaŭ
leĝistoj blankabarbaj kun la pastroj
kaj diris inter si: ”Jes, estas vere!
Aliajn savis li, sin mem li savu!”
Kaj alrigardis eĉ virinoj multaj,
servintaj al li jam en Galileo,
Salome, Magdalena, kaj Maria,
kaj lin sekvintaj en Jerusalemon.

Li kun krimuloj sur la kruco pendis,
senharigita, nuda. Vipaj vundoj
la korpon kovris. Ruĝaj strioj gutis
de l’ brakoj kaj de l’ kruroj sur la teron.

Rigardo lia, jam senbrila, vagis
trans arbaretoj, trans la blanka urbo
al la montar’, en kies sino kuŝas
la klare bluaj lagoj galileaj…

La kapon klinis Li.

Jen ekbruetis
flugiloj. Ne anĝelo de la patro
en la animon portis refreŝigon –
vespertajn jen flugilojn disetendis
spirito nigra, al li alfluganta.

Toleri devis Li, ke la Satano
ĉe li eksidis kaj al Li sin klinis,
ĉar Li malforta estis por batalo.

Kaj la Satano diris: ”Suferanto,
ni nin revidas sur la krucoligno
la lastan fojon. Estas decidite,
finbatalite. Pasis jam tri jaroj,
de kiun mi vin metis en dezerto
sur altan monton. Vi de tie vidis
potencajn regnojn, gloron de la mondo.

Vi ĉion povis havi, se vi falus
kaj volus min adori. Vi rezignis.

Ĉielan regnon iris vi prediki
al mizeruloj. Vi al puraj koroj
trezorojn altvalorajn volis doni,
kaj al animoj simplaj montri vojon
en gloron de la Patro. Kaj de l’ homoj
depreni la malbenon de Adamo.

Rezignoplene iris Vi al morto
sen kontraŭstaro, kiel ŝafideto
vi verŝis vian sangon kiel roson,
por prosperigi Vian grenon junan.

Rigardu nun, Jesuo Nazareta,
la homamasojn ĉirkaŭ via kruco!

Antaŭe, kiam glore en la urbon
vi rajdis, ili al azeno via
substernis palmojn, vokis al vi ”vivu!”
Kaj vin nomadis filo de Davido,
ĉar ili pensis, ke la regno Dia
jam komenciĝas kaj ke venas tempo
de lakto kaj miel’. Sed vi rifuzis.

Vidante sin trompitaj, ili venĝe
”Krucumu lin!” kriegis al Pilato.

Ĉi tie ili skuas nun la kapojn
mokante! ”Jen la reĝo de la Judoj!

Li savu sin! Li estas Dia filo,
sed lia patro ŝajnas lin forgesi!”

…Kaj Li forgesis. – Vidu la ĉielon,
en kiu vi lin kredis glore troni:
sennuba, klara ĝi trankvile montras
rideton sian bluan, senkompatan,
jam kiel antaŭ vi, jen ankaŭ post vi.

Kaj birdoj en aero, kaj surtere
la bestoj vivis kaj ankoraŭ vivas
laŭ unu leĝo: nome laŭ la mia.

La malplifortan manĝas la pli forta…
Ĉe l’ homoj ankaŭ. Mia regno estas
la tuta mondo, ĉar mi estas Vivo.

Mi loĝas en la koroj kaj animoj,
de tie min elĉasos aŭ elpelos
nek vi nek via Patro. Via regno
nur revo estas. Ĝin la homoj revu!

Centestro Roma nun sub via kruco
parolas pace kun leĝisto blanka.

Jen tiuj du heredis vortojn viajn.

Per via nomo unu la idolojn,
kaj la alia ŝanĝos sian Jahve
kaj plue regos mi la tutan mondon!

Pro kio vi la regnojn kaj la gloron
el malavara mano ne akceptis?

Jen via juna vivo ne finiĝus
en malestimo,vi ĝin povus vivi
por ĝojo de vi mem kaj de aliaj.

Kaj kion semis vi? Batalon, morton.

Vi mem unua falas. Multaj centoj
da homoj verŝos sangon viakaŭze
sur krucoj, eŝafodoj, en arenoj.

Kaj kiam via revo ŝajne venkos,
je via nomo, nur je via nomo
la hombuĉado daŭras. Ĉiuloke
sur vasta horizonto flagros flamoj
kun bruloferoj, nur je via nomo,
je via nomo oni militados,
je via nomo ofte brulos urboj,
je via norno landoj dezertiĝos,
je via nomo sonos la malbenoj,
je via nomo korpe kaj spirite
oni sklavumos.

Vidu la centestron
kaj la leĝiston! Unu homojn buĉos,
je via nomo, kaj je nomo via
lin benos la alia. Milionoj
da mizeruloj pagos vian revon
per sia vivo.

Super tiu sango
la revo pri eterna regno Dia
kaj pri ĉiela gloro flugependos;
ĥimera nur kompenso por mortintoj,
logilo al la morto por vivantoj!

Do kial Vi la regnon ne akceptis
kaj mondan gloron? Mi la vivon regas,
mi estas Dio, estro de la mondo;
nur mi eterne loĝas en la koroj”.

Ekstaris la satano. Li etendis
vespertajn flugilegojn siajn nigrajn,
kaj ili tuj kreskegis ĝis larĝeco
terure granda. Super la Golgato,
la urbo, valo, super la altaĵoj
kaj vasta regiono, super montoj
kaj la bluakraj lagoj galileaj,
kaj super kontinento, super maro,
disetendiĝis la membraro nigra.

Mallumo densa kovris la ĉielon,
la tero tremis.

Kaj la lastan fojon
Jesuo ekrigardis, vokis grandavoĉe:
”Eloi, Eloi, lama zabahtani!”
Kaj li elspiris la animon…

1901 (M. Lukáš)

SUR ISTMO

Unuan fojon vidis Flamininus
Helladon tute: Sur la Istmo-kolo
de verda mar’ batata ambaŭflanke,
ĉe l’ arboj ombraj, inter kiuj brilis
sanktej’ de Posejdon’ tridento-hava,
al ludoj venis ĉiuj urbsenditoj.

Jen estis filoj de l’ jugita Sparto
de Teb’ ruina, elrabita Argo,
Korint’ plorinda, sen esper’ Atenoj,
Elid’ vundita, Platoj bedaŭrindaj,
Epir’ egale multe suferinta
kun idoj de Tesalo sklavigita –
jen estis ĉiuj, premis al si manojn
kaj laŭte sin salutis kiel iam,
rakontis reciproke la novaĵojn
pri sia urbo’ famili’, amikoj.

De sia lok’ rigardis Flamininus.
Tempiojn liajn laŭr’ ornamis sanga
de li ŝirita apud Kynoskefal,
kaj en fier’ de l’ juna fort’ li sidis
kaj kun memfid’ Romana en vizaĝo.

Sed lian koron ravis glor’ ilia,
de la Hellenoj, kiuj tra l’ teatro
sin movis kvazaŭ tristaj ombroj palaj.

Helladon amis li jam de l’ junaĝo,
ĉi tie li ekvidis ĝin – sed kian…

Ne zorgis tre la Grekoj tiun viron
en netutima vest’, sur lok’ aparta
sidantan, lin, malantaŭ kiu staris
silenta gard’ kun vergoj kaj hakiloj.

Detruis li ja l’ macedonan jugon
ĉe Kynoskefal – sed por kiu celo?

Kion li planas pri la ŝtatoj, urboj?

Elida ŝerco tra la hipodromo
sin portis flustre; kiu aŭdis ŝercon
la kapon skuis: Por la jug’ malnova
ni havos novan, nur la nom’ ŝanĝiĝos,
anstataŭ ”Macedona” diru ”Roma”,
kaj estos diferenco, ke la nova
malplilongiĝos eble je silabo.

Aldonis iuj, ke la jugo roma
ja malpli longa, sed pli firma forĝo
laŭ la atest’ de ĉiuj ĝin konantaj.

Kaj Flamininus vidis la vizaĝojn,
kaj aŭdis muĝon de iliaj vortoj
kaj ĉio lin kortuŝis ĝis al larmoj:
li volus disetendi siajn brakojn,
alpremi ĉiujn al ondanta brusto,
karesi ilin por forpeli senton
pri la mizero de patruj’ ilia.

Kaj kiam vidis li rigardojn fremdajn
de temp’ al tempo al li alflugantajn,
li ekridetis, kaj okul’ malhela
ekbrulis pro la amo eĉ pli forte,
kaj lia kor’ ĝojsaltis pro l’ momento
tuj alvenonta.

Jam eksidis Grekoj,
jam velkis bru’ de vortoj, paŝoj, vestoj,
komencos lud’.

Stariĝis Flamininus,
kaj signis al heroldoj. Tiuj venis
en mezon hipodroman, ekfanfaris
kun vok’: Senato kaj popol’ de Romo,
ilia imperator Flamininus
diras libera tutan Hellenaron.

Liberaj estas, kiujn macedona
ĵus premis jug’, kaj povas de nun vivi
laŭ leĝ’ kaj ord’ de siaj komunumoj.

Silento morta sekvis tiujn vortojn.

Senmovis ĉio. Nur de ambaŭ flankoj
aŭdiĝis marmurmur’: Sed kvazaŭ mutaj
statuoj ĉiuj restas en rigido.

Neniu kredis esti ĝin aŭdinta,
kaj la aŭdint’ ne kredis aŭditaĵon.

Do ekfanfaris ree la heroldoj,
proklamis ree volon de Romanoj
pri liberec’ de ĉiuj homoj grekaj.

Kaj kiam finis: – povas de nun vivi
laŭ leĝ’ kaj ord’ de siaj komunumoj!

ĝojkrio tondra tondris tra l’ aero,
ke tremis muroj de la hipodromo,

ke ĝia tero tremis sub piedoj
kaj birdoj super spaco hipodroma
al tero falis kiel sagpafitaj,
kaj ĉiuj puŝis sin al Flamininus
kaj ĉiu flor’ kaj ĉiu branĉfolio
pluvis al liaj brusto kaj piedoj,
da manoj centoj serĉis liajn manojn,
da manoj centoj serĉis la piedojn,
da lipoj centoj serĉis liajn lipojn
kaj ĉiu lang’ lin benis kaj salutis,
favoron dian vokis sur la kapon –
ĝis la hero’ sur batalej’ batinta
kun la falango ankaŭ gloron fremdan
el dromo fuĝis kun la feliĉego
en la animo kaj en ĝoja koro.

Ne plu okazis ludoj tiujare.

La rigardantoj kune kun luktontoj
rapidis hejmenporti la mesaĝon
ke oni povas ree de nun vivi
libere laŭ la leĝ’ kaj ord’ antikva.

1905 (Rud. Hromada)

KARIKATURO PRI MI MEM

Ekrajdis nigra kavalir’
(armiloj ŝtalaj ŝarĝis lin)
al draka grot’, sur kies fund’
orhara tremis reĝidin’.

La drak’ perei devis ja
– tre brua estis ĉi turnir’! –
kaj la orhara reĝidin’
forrajdis kun la kavalir’.

(Kaj en fabelo sekvus nun
dolĉega paŭzo: ĝoj’ kaj bel’ –
sed, malfeliĉa kavalir’,
la viv’ ne estas ja fabel’!)

Ĉar eble en la aĉa drak’
senmorta kaŝis sin anim’
kaj la animon de l’ princin’
infektis ĝia troproksim’,
aŭ ĉar – – sed kial serĉu ni
senfruktan solvon de l’ problem’?

Okazis ial tio ĉi,
sufiĉu do la fakto mem:
Hodiaŭ havas la princin’
du princinetojn apud si,
kaj nun la nigra kavalir’
batalas kun draketoj tri.

En haroj de la reĝidin’
aperas jam arĝenta bril’,
kaj okulvitrojn uzas ŝi,
serĉante truon en kudril’.

Ankaŭ sur nia kavalir’
vidiĝas grizo de aŭtun’,
sur lia lip’ anstataŭ rid’
nur la diablo sidas nun.

Kaj pasas tagoj. Venas nokt’.

Jam ĉio, ĉio estas for.

Jen superflua jam parol’,
jen sonus nur mallaŭta plor…

1925. (M. Lukáš)

LETERETO

En mia ĉambro fenestranta
Al larĝa urba avenu’,
De kie sonas kri’ konstanta
Kaj kraka veturila bru’,Mi, for de mia familio,
Tre longe serĉas en memor’:
Ho ne, neniam naskis io
Pli da plezur’ en mia kor’ –
Nek la eposoj, kiuj gloris
Bravecon de la heroar’,
Nek la romanoj, kie floris
Feliĉo de amanta par’.

Nek lirikaĵoj, kiujn laŭde
Kaj ŝate traktas la kritik’,
Nek la rakontoj, plej aplaŭde
Legataj inter la publik’ –
Oh jen – kun gravaj du eraroj! –
Leter’ de mia karulin’,
Diranta, ke nun en arbaroj
Montriĝas jam aŭtuna fin’,
Ke sanas ŝi kaj fartas bone,
Ke ŝi sopiras min kun am’
Kaj ke saltadi transbastone
Hundeto ŝia lernis jam!

1886. (M. Lukáš)

HANNIBAL ANTE PORTAS

Li staris antaŭ la pordegoj urbaj…
De sur la turoj, de Kapitolio
videbla estis la tendaro hela
kaj fumo de la fajroj.

Ĉiuhore
la timo kreskis, kaj la nokto ŝajnis
pro tio nur venadi en la urbon,
por ke ĝi la teruron pligrandigu.

La dioj mem silentis; tamen ofte
vidigis sin ilia malfavoro:
jen sange ŝvitis la statuo Marsa,
sur urba strato jen aperis lupo,
noktuo jen ululis super Forum,
hepato bova sub tranĉil’ de pastro
sin montris sulkoplena kaj misforma…

Silento antaŭtondra sur la stratoj,
en domoj timo nur kaj maltrankvilo…

Publika vivo marŝis sian vojon:
kunvenis la senato, kiel ĉiam
pretoro juĝis sur kurula seĝo,
kaj la kvestoro en Ostion iris
por elŝipigi vinon kaj tritikon.

Aŭkcio jen okazis. Ia kampo
vendota estis. Venis kelkaj homoj,
sed tiujn logis sole scivoleco,
ne aĉetemo. Oni jam anoncis
la prezon. Post momenta silentado
elpaŝis viro – lian nomon, genton
neniu konas; li Romano estis,
da kiaj tiam centoj en la urbo
laŭ sama sorto vivis kaj mortadis –
kaj tia viro volis do aĉeti
la kampon…

Tuj ekregis granda miro,
konsterno falis sur la ĉeestantojn,
de ĉiuj flankoj oni jene vokis:

”Vi malsaĝulo, kion vi aĉetas?”

”Malsana eble estas via cerbo?”

”Pro tia patro filoj devos plori!”

Parolis tiel ĉiuj. Sed la viro
rigardis ilin fikse kaj prudente.

Jen nova krio:

”Ĉu vi do ne scias,
ke Hannibal nun staras sur la kampo,
li, kiu la armeon roman venkis
kaj baldaŭ eĉ detruos nian urbon?!”

– Ja spite tial, ĉar li tie staras,
kaj ĉar mi kredas, ke mi propramane,
kulturos ĝin, aĉetas mi la kampon!–

Nenion plu ni scias pri la viro,
nur ke la kampon fakte li kulturis.

Kaj kkvankam ion mi elpensi povus,
mi ne kuraĝas. Ĉe aŭtor’ antikva
mi trovis tiun simplan arabeskon
skribitan por amuzo de leganto;
nun mi komprenas, kial Romo staris
post Trebia kaj Trasimenus, Cannae –
komprenas mi, pro kio, se jam devis
el tiuj du rivaloj unu fali,
ne povis fali Romo. Romo estis
el fero. Kaj Kartago nur el ŝtono.

1905 (M. Lukáš)

LA HUNDO

Jen tempo de dolor’ kaj maltrankvilo,
kiam la park’ seniĝas de l’ ornam’,
kaj teren en la sunsubira brilo
folioj flavaj falas jam.

Sur benk’ mi sidas, kie en somero,
dum floris arb’, ni renkontadis nin –
nun muĝas vent’, for estas belvetero,
for floroj, for la amatin’…

Nur ŝia bundo je la horo sama,
kiam venadis ŝi al rendevu’
diskreta atestant’ pri ardo ama,
aperas tie ĉi sen bru’.

La hundo akompanis ŝin plurfoje,
kaj nun ĝi certe venas laŭ kutim’:
min rigardante fikse kaj malĝoje,
ĝi sin sidigas en proksim’.

Folioj flavaj sur la benko kuŝas,
simbol’ pri maldaŭreco de plezur’,
velkantan herbon vento skue tuŝas,
kaj mallumiĝas la natur’.

Ĉe mi la hundo sidas pacience,
kaj per prudenta sia okulpar’
rigardas longe min kaj gravasence,
kaj sindoneme sen kompar’.

Kaj se mi levas min, rigardo ĝia
ankoraŭ sekvas min kun kompatem’,
kaj nur pli poste laŭ vojet’ alia
al hejmo iras for ĝi mem…

Vin, karulino, ĉe l’ altar’ mi vidis,
Vin kun la edzo ofte vidis mi,
kiel vi gaje kaj feliĉe ridis,
en plej perfekta harmoni’

Sed – kredu! – Malpli estas mi tuŝata
per ĉio tio en la korprofund’,
ol per la muta pruvo prikompata
en la okul’ de via hund’…

1886. (M. Lukáš)

PERDITA PARADIZ’

Sonĝej’ infana…
fabela idili’ kun ĉio laŭ dezir’…

Kaj poste kun Sinjoro Di’ kaŝludo vana,
serpent’ malica, deŝirita pom’,
frandem’ de prapatrin’, naivo de prahom’…
kaj por ĝi nur batal’ kaj ĉiu tersufer’ –
fabelo tiu pasis nin…

Pli bela estontec’ …

Antaŭen nur al ĝi…
por homoj cel’, herbej’, sidej’ de ĝojo,
fabela idili’ kaj lasta cel’ por ni…
kaj ke ni ĝin atingos firma la esper’,
kaj por ĝi nur batal’ kaj ĉiu tersufer –

Aĥ, estas ĝi terura, tiu vojo…
fabelo tiu savos nin…

Pasinta jam fabel’
fabela nova cel’
jen du polusoj, kaj en mez’ nenio
krom tuta mar’ da homa tragedio.

1894 (Rud. Hromada)

REKVIEM

En la preĝej’ malluma genuis amatin’
kaj super preĝolibro ŝi plore klinis sin.

Muzik’ orgena ludis, malgaje kantis ĥor’,
ĝi estis rekviemo kaj ploris ŝia kur’.

Kaj ĉiam pli sin klinas malĝoja okulpar’,
kaj larmo sekvas larmon falante sur prepar’.

Pro kio plor’, vi kara, kaj kion flustras vi?

Ĉu en vi sonas ankaŭ rekviem-melodi’?

Aŭ ĵus vi ekmemoris, kaj tial via trem’,
pri mia morta viv’ sen via sindonem’?

Hieraŭ vi ĉi tie, aĥ, brilis kiel sun’
dum via edziniĝo, do kial ploro nun?

Pro kio plor’, vi kara, aŭ vi bedaŭras jam
pri mia viv’ izola sen via al mi am’?

Paliĝos via vango, se daŭros larmoflu’,
post ven’ de novaj floroj – vi ne memoros plu…

1894. (Rud. Hromada)

MARIA TEREZIA-ORDENO

Je la kvina matene ekmarŝis pafista bataliono el la dormanta Příbram. La suno dispelis kelke da ruĝaj nubetoj kaj komencis iel gaje bruli, same kiel hieraŭ, kiel antaŭhieraŭ.

Kapitano Kriehuber rajdis antaŭ la bataliono kaj tusadis sian matenan tuson. ”Mil diabloj”, li murmuris kvazaŭ por si mem, sed tamen tiom laŭte, ke la leŭtenanto marŝanta frunte de la unua kompanio povu aŭdi tion, ”ĝuste hodiaŭ transdonas la estraro la komandon al mi. Kompreneble, kiam alvenos la princa moŝto, marŝalo Albrecht, kaj la artileria generalo Beck, tiuokaze Kriehuber taŭgas! Tirolo antaŭen! Hodiaŭ ni ŝvitegos, filozofo, ĉu ne?”, li alparolis nun senpere la leŭtenanton.

La filozofo ekridetis devige.

”La estraro estas hodiaŭ inter la arbitraciontoj. Li certe ŝatos aŭdigi sin antaŭ la princa moŝto kaj antaŭ la ĉefstabestro, ĉu ne? Kaj al mi, kompreneble, denove li donis la plej malfacilan taskon: la batalionkomandon. En tiom grava momento… !”

”Sinjoro subkolonelo konas siajn homojn”, intermetis la filozofo, kiel li faris ĉiutage. Li konis sian kapitanon. Kriehuber sidis hieraŭ kune kun la adjutanto de la generalo en la gastejo ĝis la malfrua nokto, rakontigis al si detalege, ”kio” do morgaŭ okazos kaj kia estos la tasko de la bataliono. Li esplordemandis la adjutanton, kiamaniere tio estos farebla, trarigardis la mapon kun li, tion ĉion sciis la leŭtenanto kaj sciis ankaŭ, kion la kapitano volas atingi per ĉi tiu lamento: montri, kiel grava persono li estas, kaj ricevi aprobon almenaŭ de subalterna leŭtenanto. Kaj la filozofo ĉiutage donis ĝin al li, ĉar Kriehuber ĉiutage rememorigadis sian respondecan gravecon.

La suno brilis. La soldatoj gaje interparoladis. Blua nubo de tabaka fumo flugpendis super la longa vico de la bataliono kaj kuniĝadis kun la suprenburniĝanta strata polvo.

La leŭtenanto pensis pri siaj amatinoj kaj pri siaj versoj, ĉar li estis poeto. Kaj pro tio, ke hazarde li sciis kelkajn kronologiajn datojn el la historio kaj iom pri la Napoleonaj militoj, liaj kamaradoj nomis lin ”filozofo”. Al ili ŝajnis almenaŭ, ke tiu nocio postulas tiajn sciojn.

La suno brulis.

Sur iu disvojiĝo staris du rajduloj. Subkolonelo, la batalionkomandanto, kiu hodiaŭ estis inter la arbitraciontoj, kaj la kavaleria brigadestro, maljuna, kromordinare dika generalo kun vizaĝo rememoriganta bonkoran gufon. La bataliono haltis. La subkolonelo alvokis ”la sinjorojn”. Li parolis pri la princa moŝto la marŝalo, pri la ĉefstabestro, pri la honoro de la pafista bataliono, pri ”la plibraviĝo” kaj tiel plu. Poste li ordonis, ke kapitano Kriehuber tralegu la hodiaŭan problemon kaj distribuu la taskojn.

Kriehuber disŝiris la koverton, solene elprenis duonfolion de plenlitografita papero kaj legis, ke oni supozas, ke malamika divizio estis okupinta Příbram-on kaj sendas nun sian brigadon kontraŭ nin marŝantajn kontraŭ ĝin. Ke nia pafista bataliono staras maldekstraflanke, ke ĉi tiun flankon defendas la unua kompanio komandata de leŭtenanto Machan, kiu devas peni, okupi iun rokon, kiu laŭ la strategia vidpunkto estras la tutan regionon (leŭtenanto Machan, la filozofo, substrekis ion en la mapo) cetere li, kapitano Kriehuber, konkludante laŭ la tereno, konjektas, ke la malamiko intencos venkobati la mezon aŭ la dekstran flankon, kaj ke do la bataliono verŝajne ne venos en la fajron. Ĉi tiu klarigo estas nur privata, la oficialajn raportojn oni aŭdos post duonhoro en la brigadkunvenejo el la buŝo de la sinjoro generalo.

Machan revenis al la kompanio:

”Knaboj, ĉu vi vidas tiun maljunan generalon? Li estas kavaleriano.

Dum vi marŝos preter li, montru, kiel scias marŝi la pafistoj: akran tempomezuron, per la piedoj nur ektuŝi la teron!”

La bataliono ekmarŝis. La soldatoj hakis per la kruroj laŭ ĉiuj siaj povoj, ke la bonkora gufo ekbalanciĝis sur la selo kaj diris laŭte al la subkolonelo: ”Vi, Schmied, viaj pafistoj marŝas, ke estas plezure rigardi ilin! Domaĝe, ke ili ne servas ĉe la kavalerio!”

Kriehuber kvazaŭ freneze ekgalopigis la ĉevalon. Atinginte Machan-on li diris: ”Nu, filozofo, ĉu vi aŭdis, kiel prijuĝis nin la generalo? Kaj ĉu vi vidis, kiel egoiste la estraĉo akceptis tiun komplimenton? Nu, tiel okazas: ni penege laboras kaj la estraĉo rikoltas la aprobojn…”

Sur la brigadkunvenejo estis jam vigle. Du infanteriaj regimentoj estis tie, kelkaj kantinistaj veturiloj kun la provizo da kolbasetoj, pano, biero, brando kaj cigaroj. Virinaĉoj kun dorskorboj iradis inter la militistaro kaj vendadis iajn dolĉajn sukojn. Kurbopiedaj bakistoj trenadis de grupo al grupo siajn grandajn korbojn da freŝa bakaĵo (ankoraŭ varma). Bruado, ridado, pipa kaj cigara fumoj, svarmado de malhelbluaj figuroj, inter kiujn miksiĝis nun la grizaj uniformoj de la pafistoj.

La sinjoroj estis grupigitaj ĉirkaŭ la generalo, maldika nervema patrono, kiun lia tuta brigado nomis la konfuzulo.

”Malamiko en la forto de unu divizio estis okupinta Příbramon kaj elsendis unu brigadon kaj tiel plu”, eksplikis la generalo per raŭka voĉo, dishakante ĉiun vorton en du aŭ tri partojn, kaj finis atentigante pri la ĉeesto de la princa moŝto, marŝalo arkiduko Albrecht, same kiel de la ĉefstabestro barono Beck.

Eksonis korneto. Oni estingis la pipojn, fořetis la cigaredojn, la soldatoj ekprenis siajn pafilojn kaj vicordigis sin. La brigado ekmarŝis al siaj pozicioj.

Sur terbulegoj de plugitaj kampoj marŝis leŭtenanto Machan kaj post li lia kompanio al la menciita roko.

”Knaboj, estu bravaj, tie vi kuŝiĝos kaj ripozos. Hodiaŭ ne necesos, ke vi purigu la pafilojn, ĉar vi ne bezonos eĉ unu kartoĉon.”

La knaboj marŝis brave, ili atingis la rokon, kuŝigis sin en maldensan herbon, elpoŝigis la pipojn kaj ekbruligis la restaĵojn de la cigaredoj.

La suno brulis kvazaŭ infere. Kaj nenie eĉ arbusto; la tero varmegiĝis sub la korpo kvazaŭ kamena plato.

”Bela pozicio,” murmuris Machan, ”post unu horo ni rosti ĝos ĉi tie kvazaŭ duonangla bifsteko”.

”Sinjoro leŭtenanto, tie antaŭ ni – eble dek minutojn da marŝo – estas arbaro”, raportis la trumpetisto, sur kies tuta vizaĝo ruliĝis ŝvito. Li estis konate la plej malsaĝa knabaĉo de la tuta kompanio.

”Haltigu la buŝegon!”, rebatis Machan.

”Estas tie arbareto, bela arbareto”, aldonis alia soldato.

”Diable! Tie estas versimile malvarmeto!” opiniis alia. ”Kaj ĉu la sinjoro kapitano ne havas tion en la mapo, ke tie estas arbaro?”, demandis iu naive.

”Azeno! En tiaj mapoj ne povas esti ĉio; via bieno ankaŭ ne estas tie”.

”Li havas bienon en Nenihavejo”.

”Ho ne, en Ŝatushavejo”.

La filozofo Machan aŭskultis seninterese la incitaĵojn. Suferante pro la varmego li rigardis al la arbareto. Bela arbareto, kvadrato da maljunaj arboj, pli dikaj ol homa korpo. Kaj la herbo, kia herbo! Ĝi brilis eĉ ĝis ĉi tien. Cetere Kriehuber certe informis sin bone hieraŭ ĉe la adjutanto, ke ĉio okazos en la mezo, ja eble ĉe la tute kontraŭa flanko.

”Ek!”, li ordonis kaj per kuraĝaj paŝoj oni ekmarŝis malsupren de sur la roko kaj celis la arbareton.

”Ho, kia malvarmeto!… Ĉiela malvarmeto!…”

”Knaboj, malantaŭ la arbojn! Ĉiu estu kaŝita!”

La soldatoj kaŝis sin, la afero plaĉis al ili, sed ne tro longe.

Ĉevalgalopo.

”Sinjoro leŭtenanto Machan! Sinjoro leŭtenanto” kriegis malantaŭe kapitano Kriehuber, ”kien vi grimpis do, ho vi malfeliĉulo! Ĉu vi ne aŭdis? Mi arestigos vin, mi arestigos vin, al raporto mi destinos vin!” kaj Kriehuber estis ruĝa kvazaŭ kankro.

Samtempe eksonis el la kontraŭa direkto ekpafoj de la malamiko.

”Diablo prenu vin! Formanĝu mem, kion vi pretigis! Mi ne ŝirmos vin!”

Li insultis ankoraŭ ion kaj forgalopis.

”Fajron!”, komandis Machan.

La kompanio ekpafis salvon. Kaj kiam la pafo eksonis, la soldatoj preskaŭ ektimegis. La pafo estis grandega, nekutima kaj resonis kelkajn fojojn. La arbokronoj ekvibris kaj bruis kvazaŭ volante esprimi sian kontentecon. La roko malantaŭe, kiu estis destinita por la grupiĝo de la kompanio, resonigis la salvon tri- aŭ kvaroble.

”Fajron!” komandis denove la filozofo.

Kaj la dua pafo eksonis terure kaj estis ripetata per la eĥoj.

”Atentu! Pafadu malrapide unu post la alia!”

Infera bruego; ĉe Hradec Králové en la plej penega batalo certe ne estis pli granda bruego.

La malamiko, evidente konsternita, retiriĝis. Sed ne longtempe.

La ĉenoj de ĝiaj vicoj plifortiĝis, plidensiĝis kaj ekmarŝis antaŭen.

Machan trankvile rigardis la paf-ekbrilojn, trembrilojn de la sabroj kaj laŭ la nombro de la oficiroj li taksadis la nombron de la malamiko. Baldaŭ staris kontraŭ li jam kelke da batalionoj. Sed la terura pafado de lia kompanio evidente maltrankviligis la malamikon. La ĉeno de la malamikaj vicoj plifortiĝadis, sed ili ne marŝis antaŭen.

Du rajdantoj enrajdis de malantaŭe la arbaron: arkiduko Albrecht kun sia adjutanto.

”Kiu komandas ĉi tie?” demandis la marŝalo per sia alta, preskaŭ sibla voĉo.

”Princa moŝto, leŭtenanto Machan, de la sesa pafista bataliono, unua kompanio prezentas sin plej obeeme.”

”Bone, ne movu vin de ĉi tie, leŭtenanto!”

Ili forrajdis. La batalo tondris plue.

Novaj du rajdantoj: barono Beck kun sia adjutanto.

”Kiu komandas ĉi tie?”

Machan prezentis sin.

”Tenu ĉi tiun pozicion, sinjoro leŭtenanto, kaj postulu helpajn trupojn!”

Machan sendis la trumpetiston al Kriehuber. (La trumpetisto vojeraris kaj revenis nur vespere al Příbram.)

La batalo prospere disvolviĝadis. La eĥo laboris kvazaŭ freneze. La arbaro bruegis kaj tio estis agrabla emocio en ĝia malvarmeto. La malamiko vidalvide estis kreskinta ĝis teruraj amasegoj, sed ne marŝis antaŭen.

Kaj subite rimarkis Machan ion teruregan. Paniko kaj konfuzo tie vidalvide. Trumpetado, komandoj. La linioj leviĝis, returnis sin kaj pafadis ien.

”Ho! La niaj atakas la dorson de la malamiko”, konjektis Machan. ”Knaboj, la lastajn kartoĉojn en la pafilojn kaj pafadu, kiom nur eble!”

Dudek sputegantaj pafilegoj ne povus fari pli grandan bruegon.

Subita trumpetado. La batalo finiĝis.

La arbareton engalopis Kriehuber senspira. Li saltis de sur la ĉevalo, ĉirkaŭbrakis Machanon: ”Filozofo, filozofo!” li elpuŝis el si kaj longtempe ne kapablis diri ion pluan. Poste li elpoŝigis cigaron. ”Tio estas specialaĵo, prenu ĝin! Kaj ĉu vi scias, ke ni venkis, kaj ĉu vi scias, ke okaze de milito ni ambaŭ havus jam certa la Maria Terezia-ordenon?! M-a-r-i-a-Ter-e-z-i-a-n!”

Machan rakontis al li pri la vizitoj de Albrecht kaj Beck.

”Vidu, kiel feliĉa vi estas! Malbenita knabo, vi faros karieron!

Ni ambaŭ, filozofo, ni ambaŭ! Maria Terezia estus certa al ni! Kia feliĉo, kia feliĉo! Verku poemon pri tio!”

Kaj li rakontis: ”La malamiko koncentris siajn trupojn kontraŭ la arbareto, pri kiu li konjektis laŭ la pafado, ke ĝi estas eksterordinare forte okupita. La niaj repuŝis poste la malforigitan flankon, ili premis ankaŭ la malamikan mezon kaj ekatakis ĝin en la dorso.”

Dum la returna marŝo alrajdis Kriehuberon la maldika generalo.

Donante al li la manon li dankis lin eksterordinare kore kaj precipe tial, ĉar la princa moŝto kaj barono Beck persone ĉeestis ĉi tiun strategian majstraĵon, ke en serioza okazo tia ago rezultigas Maria Terezian.

Posttagmeze invitis Kriehuber sian leŭtenanton en vinvendejon.

Li mendis paron da kolbasetoj kaj okonon da vino por li, pri kio miregis ĉiuj, kiuj konis la avarecon de Kriehuber. Kaj longe kaj larĝe li priskribis siajn disponojn por klarigi, ke propravole li devis agi kontraŭ la ricevita ordono, sciante, ke sole per tio li sekvigos neatenditan ŝanĝon de la tuta batalo, kaj kiel la marŝalo rajdis al li kaj diris: ”Bone tiel!” kaj kiel barono Beck diris al li: ”Restu ĉi tie kaj plimultigu la taĉmenton en la arbareto!”

Kompreneble, ke ankaŭ lia leŭtenanto Machan estas bonega homo, kiu scias plenumi ordonojn. Ili ambaŭ havus la MariaTereziaordenon, se tio estus okazinta en milito.

Kaj poste vespere ebriegiĝis la bona Kriehuber ĝis muteco kaj dekfoje li rakontis sian historion kaj dekfoje li ĝemsopiregis efektivan militon, en kiu la ”Maria Terezia” certe ne estus lin maltrafinta.

1905 (M.E.P.)


<<  |  <  |  >


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo   , alie la letero pereos

Skribu la mesaĝon sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


La Fakgrupo de
Kemio-Fiziko-Informatiko

en la Unua Liceo Ĝeneraledukada
nomita al Kazimierz Brodziński
en Tarnowo
Str. Piłsudskiego 4
©2022 mag. Jerzy Wałaszek

La materialoj nur por edukada uzado. Ilia kopiado kaj multobligado licas
nur se oni sciigas pri la fonto kaj ne demandas monon por ili.

Bonvolu sendi demandojn al: i-lo@eduinf.waw.pl

Nia edukada servo uzas kuketojn. Se vi ne volas ricevi ilin, bloku ilin en via legilo.