STALISTO KAJ STUDENTO

Foje min hazardo gvidis
al drinkejo, kie sidis
du personoj vizit-venaj;
bierkruĉoj staris plenaj
antaŭ ili jam surtable.

Ili tostis min afable,
kaj mi estis sen prokrasto
salutata kiel gasto.

Pli proksimen mi alvenis,
inter ili lokon prenis,
kaj drinkulan manieron
sekvis mi: ”Mastrin’, bieron!”

Kaj ni trinkis, nin konstante
reciproke regalante.

Nun aŭskultu kaj atentu,
por ke ilin mi prezentu.

Unu estis jun-persono
sen lanugo sur mentono,
lia vesto kolor-perda,
la kapuĉo, iam verda,
estis tute jam kaduka.

En pendanta sak’ transnuka
librojn havis la junulo
kaj eĉ pecon de panbulo.

Rimarkindaj estis liaj
tabuletoj ĉe-taliaj;
lia tuta ekstereco
pruvis: jen studenta speco!

La alia, aĝa pli jam,
sian barbon tiris ĉiam;
sur jaketo streĉ-kudrita
tuk’ troviĝis eluzita.

En kortega vest’ li pavis,
ledajn ŝuojn li surhavis.

Ne tro novaj ja la ŝuoj,
sed senmankaj – krom la truoj:
haŭt’ tra ili videbletis.

Ankaŭ spronojn li surmetis:
kapon kovris faldbireto.

Laŭaspekte la hometo
al stalistoj apartenis;
eĉ striglilon li kunprenis.

Li, ŝu-pintojn siajn vante
kaj fiere rigardante,
diris: ”Vane penus do vi
tiel riĉan homon trovi,
ke mi ŝatus lian oron
pli ol la kastel-deĵoron.

Ĝoje vivas ni, tre ĝoje!

Kiu ajn, se li nur foje
kastelservon gustumetos,
por eterne li ĝin petos.

Kiu pli-promese logas
nin alien, li mensogas.”

Sed per tia vort-torento
incitiĝis la studento.

Tuj respondis li rezone:
”Tion ja mi scias bone,
ke kontentas kavaliroj
kaj sinjoroj, riĉaj viroj
kaj la tuta klas’ nobela
pri kastela vivo bela.

Sed por malriĉuloj – kaŭzo
de misfarto kaj de naŭzo
estas la deĵor’ kortega:
jen mizero la plej ega,
kiu ilin preme knedas.

Vi, stalistoj, vi posedas
plej amaran pozicion,
krom ke vi ne scias tion.

Por ke vi vin lernu koni,
vin informi devus oni,
ke stalistoj tre suferas
kaj ke ili mem toleras
libervole mil turmentojn.

Sed rigardu nin, studentojn!

Rekte mi al ci asertas:
mankon ni neniam spertas;
manĝo, trinko – senkondiĉe
havas ni da ĝi sufiĉe.

Nin malsato ne ĉagrenas.

Se kunuloj ekfestenas,
ankaŭ ni panpecon gajnas,
kaj mi, se ĝi seka ŝajnas,
ĝin en saŭcon metas trempe:
mi ĝojigas samatempe
la stomakon kaj satiĝas.

Nia gorĝo tralaviĝas
per abunda nobla gluto;
akvon ankaŭ ni el puto
ofte trinkas por kompenso,
ĉar utilas ĝi al menso.

Ni nutradas nin heroe,
da viand’ ni havas troe;
se ni preĝejfeston festas,
mank’ ĉe ni neniam estas,
plena ja bier-barelo
staras por ni en la kelo.

Sed se vi el lit’ vin levas,
vangofrapon vi ricevas.

Certe estas vi tre sataj:
ĉiam estas vi batataj,
jes, anstataŭ manĝon doni,
oni emas vin bastoni.”

Kiam ĝi dirita estis,
la stalisto ekprotestis.

Kaj li kriis tre kolere:
”Ne, student’, ne estas vere!

En kastel’ ni ne malsatas,
ankaŭ oni nin ne batas!

Ha, senhonta skeletaĉo,
cia abomena klaĉo
pri ni eĉ ne iom pravas,
panon ja ci mem ne havas!

Vi studentoj malsinceraj!

Almozuloj vi mizeraj,
vi de dom’ al dom’ vagetas
kaj lamentas, plore petas
pri teler’ da grasa supo.

Ve, ĉagrena jen okupo!

Panpeceton vi ricevas,
hunde tuj forkuri devas.

Se vi trovas bonfaranton,
kiu tamen etan kvanton
da negrasa sup’ donacas,
kiel vi avide ŝmacas!

Kiel vi kontente ridas!

Al lernejo vi rapidas
kaj kun franda jam mieno
vin preparas al festeno.

Sed pli aĝaj svarme venas,
panon, supon atak-prenas,
ĉion ili mem forglutas.

Multaj vin eĉ superŝutas
per bategoj, por sin venĝi
pro la pan’, restinte sen ĝi.

Ha, jen vivo karambola!

Maloftaĵ’ – laŭ dir’ popola –
estas por student’ kuiri.

Sekve ĉesu kontraŭdiri,
ĉar mi ankaŭ ne ignoras,
ke la sort’ vin malfavoras
kaj turmentas vin doloroj.

Tamen ni, la stal-sinjoroj,
kiam kune ni tagmanĝas,
ĵet-batalojn ni aranĝas,
panon tute ne ŝparante:
ĝi haveblas grandakvante.

Por ni ne ekzistas fastoj.

Sed se pro aliaj gastoj
oni pri ni ne memoras,
mi ĉe l’ kuirist’ esploras,
kion havas li rezervan.

Donas li viandon cervan,
aŭ, se ne, almenaŭ kaĉon.

Ankaŭ ĝi akiras plaĉon:
ni nin povas laŭdezire
sur najbarojn ĵeti ŝmire.

Kelkafoje bastonfrapon
sur la ŝultron aŭ la kapon
kastelmastro al mi donas;
ĝin al li mi ne pardonas:
flanke grumblas mi insulte
pri patrino lia multe,
kaj ŝi – krom se surdas ŝi jam –
oreltinton sentas tiam. –

Post abunda manĝ’ vespere
ni, la servistar’, fiere
el kastelo suben pasas,
fasti oni nin ne lasas.

Sed plorindaj vi studentoj!
Vin patrino sub turmentoj
pene portis en utero,
por vin naski al mizero!

Mi tre miras, kial oni
daŭre adas vin bastoni,
vangofrapi senkompate,
vin matene veki bate,
nudan vian dorson skurĝi,
betulvergojn spliti sur ĝi.”

De koler’ en ĉi momento
preskaŭ krevis la studento:
”Ha, stalistoj vi maldikaj,
kadukuloj malfortikaj!

Pro mizero devas ja vi
fuŝkreskintajn ostojn havi.

Ci ne ĉesas min inciti,
mi al ci do volas citi,
kion pri vi libroj diris:
Iu vojaĝant’ deziris,
por ne devi sola jungi,
taŭgan stalserviston dungi;
jen diablo al li venis,
tuj la taskon li transprenis
kaj lin servis laŭordone.

Devojn li plenumis bone,
lin nenio embarasis,
eĉ hartreni li sin lasis,
lasis, ke lin oni punu,
sed nur ĝis momento unu,
kiam tondra fivetero
pluvon verŝis al la tero
dum terura blovo venta.

Ĉiu sentis sin kontenta,
se li sub tegmento sidis.

De l’ diablo – li ne ridis! –
oni ŝiris for kitelon,
la kapuĉon kaj mantelon;
la ĉevalviŝistoj certe
konas tion jam laŭsperte.

Sed samtage tamen helo
reaperis sur ĉielo,
montris sin la suno ĉarma,
la aero iĝis varma.

Al servist’ bonvolis oni
la mantelon nun redoni,
sed ĝi estis akvoplena.

La diablo, plormiena,
tuj al mastro sia iris
kaj decide al li diris:
,Naŭzas min okup’ ĉi tia,
min maldungu, moŝto via!

Konvinkiĝis mi sufiĉe,
kiel vivas malfeliĉe
stalviŝisto; vana peno –
ĉiam trafas lin ĉagreno!’

Finparolis li indigne
kaj perdiĝis senpostsigne,
nur ĉe lia malapero
ventkirliĝis la aero. –

Ci do bridu la singloron;
ĵus ci aŭdis: staldeĵoron
eĉ diablo abomenis
kaj ĝin simple ne eltenis. –

Mia sort’ – jen sort’ alia!
Inter lernantaro mia
(diras mi sen fanfaroni)
urb-infanojn vidas oni,
kiujn mi eduke dresas;
vergi ilin ja necesas,
ĉar kvitiĝi mi kutimas.

En festtagoj mi ne timas
punobatojn. Ideala
estas tempo karnavala,
kaj tre longe mi parolus,
se mi ĝin priskribi volus.

Se kamparon mi vizitas,
ĉiam multe mi profitas,
malriĉecon mi ne konas,
nur mi mem al mi ordonas.

En vilaĝon se mi venas
kaj se hundoj min ekĝenas,
kuras for kun bastonvundo
ĝemblekante ĉiu hundo.

Kampulinoj, por min vidi,
tuj kutimas alrapidi.

Surgenue ili ĥore
min salutas tre fervore,
kisas sanktulbildojn miajn
promesante donojn ĉiajn,
forte batas sian bruston
kaj esploras mian guston.

Tiam, se mi ovon petas,
kampulin’ al korb’ kuretas,
serĉas ŝi sur ĉiuj bretoj,
rampas sur la kok-stangetoj,
kaj klopodo ŝia multa
devas esti bonrezulta:
kun amas’ da ovoj ĝoje
mi foriras ĉiufoje.

Renkontita ekzemplero
de anas’, kokin’, ansero,
se mi ie ajn ĝin prenas,
bune por lernaĵ’ konvenas.

La kampul’ koleron sentas,
sed prefere li silentas;
se li tamen min ofendus,
en Klakburgon mi lin sendus.

Ni, la pastroj kaj studentoj,
kien ajn nin portas ventoj,
eĉ se ni hazarde krimas,
pendumilon ni ne timas.

Sed ĉu estas vi sekuraj,
stalviŝistoj fuŝfiguraj?

Tuj vi perdas la trankvilon,
ekvidinte pendigilon;
viaj haroj hirte staras
kaj vi krucosignon faras,
rerigardas vi konstante.”

La stalisto indignante
diris: ”Ci aĉulo, kiam
min provoki ĉesos ci jam?

Senindulo fadenkrura
cin timigas vergo nura,
sklava sorto cin katenas,
pene ci cin vivotenas.

Ĉu en stato plej malbona,
en ĉi tiu vest’ ĉifona,
ci – student’! – ne devas honti?

Ĉu pri cia lit’ rakonti?

Nun sur forno ci ripozas,
sed en vintro, mi supozas,
oni kontraŭ ci kverelos
kaj de l’ forno cin depelos.

Ci ankoraŭ ĝoji povos,
se sur plank’ ci lokon trovos!

Malagrable sentos cin ci:
frost’ la dentojn igos grinci.

Frue devos ci ekstari;
cia vico ordon fari
en lernejo baldaŭ venos,
kaj ĝi des pli cin ĉagrenos.

Ne esperu, ke ci pri ĝi
simple povos elturniĝi:
ci la ĉambrojn hejti devos,
balailon ci ricevos
kaj purigos ĉion sola.

Ĉu sur la kuŝej’ malmola
ci ripozos poste sate? –

Mi dumnoktas pli bonstate.

Kiel mia lit’ beletas,
kiam pajlon mi enmetas –
jen ripozo tre komforta!

Ankaŭ sur sterkejo kurta
dormas mi, se iufoje
pluvo trafis min survoje;
mi sekiĝas ĝismatene
kaj rapidas zorgoplene
viŝpurigi la vestaron.

Mian aŭdu nun deklaron:
min kampuloj tre estimas,
ili min respekte timas,
kun saluto humilkora
min titolas: ’Moŝt’ sinjora!’

Ne nur homojn mi teruras;
same antaŭ mi forkuras
la kokinoj, sin savonte.

Ilin kaptas mi volonte,
la kunulojn post reveno
mi invitas al festeno.

Batoj – lasu cin informi! –
ne timindaj estas por mi;
mi eĉ ĵurus senhezite,
ke min fakte laŭmerite
en la tuta ĉi monato
trafis unu sola bato –
krom nur ŝercaj frap’ je l’ kapo,
vertobat’ kaj vangofrapo.

Mi la ĉefon ne akuzas:

Li nur ŝerce sin amuzas.

Se mi petos aŭ bezonos,
ĉion ja al mi li donos,
novan jakon ne rifuzos,
kiam ĝin li mem eluzos.

Ĉu min premas manko ia,
se ja sanas kapo mia?

Mi ne vivas plu mizere,
tamen, por paroli vere,
portis mi en la juneco
kaskon de multpeza speco,
armilknab’ mi estis tiam;
poste bonstatiĝis mi jam.

Dion dankas rni sincere
kaj plezuras tre fiere,
ke mi tian rangon havas
kaj pli ol studentoj gravas.

Krome, mi almenaŭ kredas,
sekvas min stalestra gloro.

Sepan jaron – jen honoro! –
pluajn ŝancojn mi posedas:
se la mastro senŝuldiĝos,
tuj pafisto mi fariĝos.

Mi valizon ne portados,
sed per arbalest’ parados,
vest’ min kovros bonkvalita,
tricentoble agrafita.

Ĉiun, kiu min ne konos,
grandmoŝtule mi imponos. –

Kial do ci, vortlernisto,
min atakas kun persisto?

Kontraŭdiri ĉesu ci jam,
ĉar ci mem mizeros ĉiam.

Destinitaj estas ja vi
nepre hundan vivon havi.”

La studento furioze
diris: ”Estas kurioze,
se ĉi tion aŭdas oni;
ĉu ci mem cin ĉesis koni?

Por stalistoj ĉifonvestaj
ne ekzislas tagoj festaj.

Kiom do ci, malgrasulo,
pli valoras ol kampulo,
se ci saman faras verkon:
ĉiutage forki sterkon?

Cia rang’ neniom gravas,
ni pli altajn ŝancojn havas
ol vi, stalviŝistoj stultaj.

Episkopoj iĝos multaj
ja el ni; mi fidas Dion,
ke eĉ mi atingos tion.

Jes, al mi en tag’ baldaŭa,
je la fest’ Sankt-Venceslaŭa,
la unuan volas oni
pastran jam konsekron doni.

Mi tonsuron al mi faros;
se min iu kontraŭstaros,
li ne povos liberiĝi
de la kulp’ kaj pentos pri ĝi.

Flanojn por altpreza pago
manĝos li kun ni en Prago. –

Kaj ĉu al mi malutilos,
se sur mia korpo brilos
orbrodita mes-ornato
kaj mi – pastro aŭ prelato –
en preĝej’ diservon faros,
dum ci nur bovide staros
kaj vestita ĉifonule
min rigardos tim-okule?

Ĉesu, mizerul’, min trompi
kaj per vantaj vortoj pompi,
ne disputu kun mi plue,
ci parolus superflue!

Se deziras ci utilon,
bonan aŭdu nnun konsilon:
en kastelo ne plu servu,
por ke vivon ci konservu.

Tie ne ekzistas ŝancoj
al pli bonaj cirkonstancoj –
jen pereus ci mizere.

Cin dungigu do prefere
ĉe bonkora kamparano.

Tie vivos ci en sano,
tie ci tritikon draŝos
kaj de l’ pendigil’ cin kaŝos.”

La studento parolhaltis;
la stalisto tuj eksaltis,
kapon skuis li proteste
kaj minacis lin mangeste:

”Eĉ en la preĝej’ mi nune
cin ne lasus plu senpune.

La konsekron – jen mi vidas –
ci tro frue antaŭfidas.

Antaŭ ol tonsuron porti,
devos ci sub akvo morti:
multajn friponaĉojn oni
igas ja en sako droni.

Povas ci anstataŭ pastro,
iĝi ekzekuta mastro;
pendumistoj kaj skurĝistoj
estas ofte literistoj.

Tio sama cin koncernos:
ekzekuti ci do lernos.

Lasu, ke mi cin avertu:
zorgu pri ci, ne inertu!

Bonaj homoj helpos tion,
ke ci havu la metion.

Ci prospere ekmastrumos –
poste oni cin pendumos.”

Brakon sian li etendis;
la studento ne atendis
kaj lin mem atakis bate.

Ili ambaŭ senkompate
reciproke sin hartiris
kaj al si la harojn ŝiris.

Poste klakis tre sovaĝe
sekaj frapoj survizaĝe.

Sen pardon’ sub korpon sian
premis unu la alian.

Siajn kapojn ambaŭflanke
batis ili kontraŭplanke.

La spektaklo malplezura
kun senpaŭza bru’ terura
daŭris longe, tiel ke mi
ekscitite ekis tremi.

Mi rigardi ne deziris,
el la domo mi eliris,
nek ja helpi nek konsili
povis mi – do luktu ili!

En drinkej’ ne emas oni
akvon, sed bieron doni.

Kiu ĝin viziti ŝatas,
tiu ofte jam konstatas,
ke multiĝas liaj scioj
per diversaj historioj.

Ĉefe, kiam li embuske
restas tie ĝiskrepuske,
povas li novaĵojn ĉasi;
tamen decas tion lasi,
hejme igi sin informi,
kaj prefere nokte dormi.

(M. Lukáš)