Jam de kelkaj horoj Berta ĉirkaŭflugis la trankvile aspektan planedon – tre malproksime de ĝi por ne timigi la loĝantojn – kiam Vez Do Han revenis en la malgranda ŝipeto, per kiu li antaŭe flugis malsupren. Li rakontis al ili la detalojn de la eventoj, pri kiuj ili jam sciis.

– Mi apenaŭ povis komuniki kun ili – li diris. – La akcento multe ŝanĝiĝis. Tamen mi povis deĉifri la skribaĵon. Ili havas antikvajn verkojn gravuritajn sur nedetruebla metalo, kio protektis ilin kontraŭ sedimento. Kaj iom mi sukcesis lerni de legendoj.

– Antaŭ kiom da tempo tio estis? Ĉu ili scias? – demandis John.

– Mi provis akiri eĉ proksimumajn datenojn kaj mi pensas, ke ĝi estis antaŭ dek unu aŭ dek du mil jaroj. Sed mi povas esti malprava. Ili eĉ ne surpriziĝis vidante min. Ili ŝajnas kredi ke la kulturo de iliaj prauloj estis interstela kaj parto de ĝi daŭre povas ekzisti. Mi eĉ ne provis klarigi, ke mi venas el la malproksima pasinteco kaj kelkaj el ili eble estas miaj posteuloj – li lasis malfortan rideton al si. – Kaj mi ne estas en same malbona situacio, en kiu vi iam estis, pensante, ke ĉiuj viaj virinoj pereis. Niaj virinoj tie malsupre aspektas sanaj kaj amikemaj.

John fiksrigardis la plankon. – Ho bone. Ĉu vi intencas resti kun ili? Sur la ferdeko estas multaj aparatoj, kiuj apartenas al vi, sen paroli pri la ŝipo mem! Kompreneble, povas troviĝi aliaj Hohdanaj mondoj pli pretaj uzi ilin.

Vez suspiris, – Mi supozas ke ne. Kaj mi eĉ ne certas, ĉu mi ŝatus enkonduki teknologion de la ero de spacvojaĝoj kaj la teknikon de Klee en la mondon de estaĵoj, kiuj ĵus eniras la maŝinepokon. Mi devos pensi pri tio – li denove ridetis. – Ĉu vi ĝenus, se mi nun restos ĉe vi kun miaj kvar viroj?

– Kompreneble ne! La plej multaj el ni ekloĝos sur la planedo, kiun vi donis al ni antaŭ kelkmil jaroj. Almenaŭ por certa tempo. Sed kio pri Berta? Ĝi estas finfine la via...

– Mi ankoraŭ ne scias, kion mi decidos, John Braysen. Lasu ĝin esti komuna, ĉu bone? Ni devus fari kelkajn pliajn vojaĝojn.

– Por vidi ĉu la Vul-Imperio ankoraŭ ekzistas, ĉu? Aŭ aliaj spacaj kulturoj?

– Ĝuste.

John pensis momenton, poste rigardis supren. – Estas ankoraŭ unu loko, kiun mi ŝatus viziti ĉe-fine – li diris mallaŭte. Vez ridetis. – Mi havas la impreson, ke vi pensas pri la Tero.

* * *

Berta ne forlasis la verdan planedon dum preskaŭ la tuta ĉi-tiea jaro, kiu estis nur iomete pli longa ol la Tera jaro. Poste ili faris ducent-horan vojaĝon, rezulte de kiu ili certiĝis, ke la situacio en la antaŭa Vul-Imperio estis la sama kiel en la Hohd. Ankaŭ Bizh suferspertis similan sorton. Sume en ambaŭ brakoj de la spiralo ekzistis apenaŭ kelkaj spacaj kulturoj, sed ili ne estis militemaj.

Ili renkontis spurojn – plejofte preskaŭ forigitajn – de terura interstela milito antaŭ almenaŭ dek mil jaroj, kiu detruis ĉiujn kosmokulturojn en ĉi tiu sektoro de la galaksio kaj reduktis ilin al duonprimitiva nivelo. Sed ekzistis neniu maniero akiri precizajn informojn pri tio.

Ili ankaŭ faris kelkajn pli mallongajn ekskursojn. El unu el ili, Vez kunportis ĉarman, belan kaj dolĉan Hohdaninon nomitan Frezelia. Finfine post paso de jaro kaj duono ekde ili ekloĝis ĉi tie, John kun Bart Lange, Louis Damiano, Ralph Cole, kaj kelkaj senedzinaj ​​viroj kaj Liza Duval vizitis la Teron.

Pro diversaj kialoj, John ne vidis Vez-on ĝis unu jaro post la ekspedicio. Vez estis scivolema pri la stato de la Tero.

– Nu – John respondis – komence ni estis simple surprizitaj, kvankam nun ni jam iomete komprenas. Ne temas pri tio, ke la aero kaj grundo ĉesis esti radioaktivaj post tiel longa tempo. Ŝajnis neeble, ke ia ajn vivo povus ekzisti sur ĉi tiu planedo. Kaj tamen tie estas plantoj. Ni vidis tapiŝon de io simila al musko, kiu kovras ĉion. Ĝi estas verda en lokoj kaj skarlata en aliaj. Ne restas spuro de la mortintaj arboj, kiujn ni vidis post la Holokaŭsto. Kompreneble, la fajro baldaŭ devis kompletigi la detruon. – Li paŭzis, rigardante la simplan domon, en kiu li nun loĝis (ili sidis en herbejo trinkante lokan, eksperimentan bieron – estis tute sukcesa eksperimento).

– Ni estis tiel certaj, ke la tuta vivo estis forviŝita de sur la surfacon de la Tero. Sed kelkaj semoj aŭ sporoj verŝajne pluvivis. Eble ili estis ie profunde en la tero aŭ kuŝis frostigitaj en glacikampoj kie la radiado ne povis atingi ilin. Kaj tiam kelkaj el ili ĝermis — li ​​trinkis kelkajn glutojn da biero. – Mi daŭre ankoraŭ ne komprenas, kio okazis al la maroj, eble iuj formoj de vivo pluvivis en la profundejoj, kie mortigaj kemiaĵoj ilin ne atingis, aŭ en koto. Ĉiukaze, la maroj de la Tero abundas je mikroskopaj plantorganismoj, kiuj restarigas oksigenon al la atmosfero kun miriga rapideco. Pensante en geologia temposkalo, kompreneble.

– Kio estas la procento nun? – demandis Vez.

– Pli ol dek kvar. Ŝajne ĝi neniam estis sub dek.

– Ĉu vi povus loĝi tie nun?

– Tiel ni pensasl. Sed tio ĉi ne havus sencon, se la oksigenenhavo en la aero ne povus esti rapide pliigita. Kaj ni devos transplanti kelkajn arbojn kaj herbojn kaj aliajn plantojn, kaj havigi fiŝojn kaj aliajn estaĵojn en la riverojn kaj lagojn.

– Kaj kio pri la maroj? Ĉu ili ankoraŭ enhavas tro da radioaktivaj substancoj?

– Ne. Plejparto de ĝi jam malaperis. Do ni ankaŭ bezonos maran faŭnon, se ni trovos iujn speciojn kiuj povus adaptiĝi.

Vez sidis ridetante momenton. – Nu, ĉu vi jam havas planojn por ĉi tiu ago?

– Ho jes. Ni efektive jam ĉirkaŭrigardis en ĉi tiu zono de la spiralbrako. Ni pensas, ke ni trovis kelkajn taŭgajn speciojn. Ekzemple, kelkaj arboj el tiu ĉi planedo kaj kelkaj bestospecioj facile adaptus al la kondiĉoj de la Tero. Okaze de la venonta ekskurso al la Tero, ni prove prenos kelkajn...

Vez suspiris: – Ĉu vi vizitis iun el la pli malgrandaj imperioj en la pli malproksima parto de la brako? Mi pensas pri lokoj, kie ŝipoj estis kutime haltantaj. Komerco- kaj distro-centroj...

– Ni haltis en kelkaj. Multaj el tiuj iam plenviglaj mondoj ĉesis ekzisti. Ĉi tiu milito... – li paŭzis por momento. – Ni eĉ estis sur Drongail. Pro pura scivolemo. Nun ĝi simple estas nur amaso da rubo. Nenie kreskas eĉ unu branĉeto da drono.

Vez ridetis. – Kaj kian impreson ĝi faris al vi?

John kliniĝis kaj karese ĉirkaŭprenis Lizan sidantan apud li.

– Mi tute ne zorgis. Vere.

LA FINO