HELMER GRUNDSTRÖM

“La semajno de la inoj” komenciĝis per fojnofalĉado kiel kutime. Ĝis la malfrua vespero, ĉirkaŭ la nokto-mezo, susuris la akrigradoj kaj frue, ĉirkaŭ la kvara siblis la falĉiloj. La somero estis ĉarma tiujare kaj la trifolio kaj timoteo estis forfalĉitaj en bonodoraj strioj.

Estas neoportune naski infanon dum tiu ĉi semajno, tion sciis ankaŭ Eva-Kristina. Kun sintruda obstino ŝi tenis sin surpiede, sed ĵaŭde la doloroj decidis. Neniu krom la vilaĝa akuŝistino, Teolina, havis tempon por helpi ŝin.

Ĉio estos en ordo, konsolis Teolina. Ŝi estis maljuna kaj meminstruita, la arĝentblanka hararo estis suprenkombita kaj la sulkaj manoj pure lavitaj.

Sed la afero ne estis en ordo. Johana sukcesis alveni la mondon, sed Eva-Kristina komencis forsangadi. Teolina faris, kion ŝi povis, por bari la fluon. Sed ŝi estis senpova kaj devis kuri eksteren al Fabian, li laboris anstataŭ du nun, kiam Eva-Kristina ne povis esti je helpo.

Fabian blasfemis iom por si mem. Sed envenante, li rimarkis, kiel statas kaj li kuregis al la najbaro, kun griza vizaĝo kaj tremeganta kiel tremolfolio.

– Mia Dio, ŝi forlasos min, li ĝemis. Kaj nu lin fariĝis egale, kiel urĝe estis pri la fojno. Eva-Kristina devis ricevi helpon.

La vilaĝa vojo, dek kilometrojn longa ĝis la granda ŝoseo,

estis mallarĝa, kurba kaj kruta. Ĉiu vilaĝano havis sian deĵoron, kiam oni devis ripari, egaligi kaj rastadi la ŝtonojn. Sed tiuj laboroj estis malzorgitaj, la radspuroj estis duonmetron profundaj, la trairejoj kadukiĝis, ŝtonoj kaj arbradikoj puŝis sin supren ĉe la plej malbonaj lokoj. Estis neeble transporti Eva-Kristinan per ĉevalo, oni do portis ŝin sur portilo.

Estis posttagmeze, proksime al la vespero. La fojno odoris. La burdoj zumis. Papilioj kaj libeloj flirtis ĉirkaŭe. Laŭ la malglata vilaĝa vojo ses viroj portis Eva-Kristinan. Ili evitis la kavojn, rampis singarde trans la radikojn, provis iri samritme. Je ĉiu malsingarda movo ekveis Eva-Kristina. Kaj la sango fluis. Ĝi kolorigis la portilon kaj glitis suben en la gruzon.

Fabian estis unu el la portantoj. La angoro flugis subensupren en lia kolo, la flartabako gluiĝis en liajn lipharojn kaj la koro frapegis.

Kaj ekscitite por ĉiu metro, li rapidigis:

– Rapidu, rapidu! Eva-Kristina kuŝis kun kretblanka vizaĝo kaj duonfermitaj okuloj. Ĉiu sekundo glutis vivon el ŝi. Tiu ĉi estis ŝia unua feria tago. Ĉiun someron antaŭe ŝi staris de mateno ĝis vespero. Ambaŭflanke de la vojo kuŝis la lagoj kaj la arbaraj lagetoj tute silentaj. La arbaro ne kuraĝis susuri. La okuloj de la birdoj rigardis serioze el la foliaro. La marĉa rubuso kaŝis sin en la verdebruna marĉo. Kaj sur la granda ŝoseo iris tienreen la veturigisto. Ĉiuminute li rigardis, ĉu la buŝrimeno estas tie, kie ĝi devas esti, ĉu la rimenoj ne implikiĝis, ĉu la radoj ne havis ian mankon. De la vojdisiĝo al la loko por la unua helpo estis 20 kilometroj. La granda ŝoseo estis glata kaj larĝa, kaj la ĉevalo estis ripozinta. Sed la veturigisto devis ne mortlacigi la ĉevalon. Kiam la portantoj alvenis tien, Eva-Kristina jam estis mortinta. Laŭlonge de ĉiuj nezorgitaj vojpartoj kuŝis ŝia vivo elsternita. Gutoj de tiu vivo falis en la radspuron, kolorigis la radikojn kaj metis signon en la gruzon.

La portantoj ŝanceliĝis hejmen, kurbe kaj malespere. Fabian sekvis la mortinton al la preĝejo. Kaj hejme, en la varto de Teolina, tremis la malgranda, brua, krianta homideto Johana. Ŝi ne estis dezirita infano, ĉar ŝi alvenis en tiel netaŭga tempo. Kaj nun ŝi estis sen patrino. Kiu havis tempon preni ŝin al si, mamnutri ŝin, zorgi pri ŝi, ke ŝi ne malsatmortu? Fabian staris sola, la brusto de Teolina estis elĉerpita, kaj ĉie urĝis la falĉado.

Ĉe la rando de la vilaĝo, ĉe la laga golfo, loĝis la familio Sparrman, malriĉaj terproletoj. La kabano estis ventŝirata kaj kaduka kaj la infanoj svarmis kiel muŝoj. Estis ofte kverelo ĉe la familio. Se Kalle ne, Amanda ĉiam trovis motivon por ĝi. Ofte la kverelo transiris en interbatiĝon; tiam la infanoj kuris arbaren kaj kaŝis sin ĝis la plej danĝera parto forpasis.

Amanda ne devenis de la vilaĝo. Ŝi venis de iu fora, arbara farmeto kaj ŝi estis hontema, malrapida kaj melankolia, kiam Kalle kaptis ŝin.

Post kiam ili ekloĝis kune, li ne faris eĉ provon por igi ŝin pli taŭga. Li restis ofte ĉe la najbaroj, lasis ŝin sola en la kabano. Per tio ŝi iĝis jam de komence izolita de la vilaĝo. La infanoj venis unu post la alia; malsanema kaj malforta ŝi malfacile atingis ordon pri siaj okupoj. Malpuro kaj malbonfarto kreskis kaj Kalle fuĝis dehejme tuj, kiam li havis okazon por tio. Amanda malofte sciis, kien li iras. En sia trolaciĝo ŝi iĝis facile incitebla kaj komencis suspekti ĉiun virinon. Kelkfoje ŝi ŝteliris post lin por rigardi, ĉu li eble renkontas virinon kaj post la arbustoj kuŝiĝas kun ŝi. Kalle venĝis tiel, ke li diris malbonon pri ŝi kaj la afero iĝis pli malfacila por ŝi. La virinoj kredis, ke ŝi ne estas tute mensforta kaj la viroj konsilis al Kalle, ke li forte batu ŝin; ili opinis tion saniga medikamento.

La infanoj, kompreneble, ĵetiĝis inter ili. Dum siaj plej malfacilaj momentoj eksvingis Amanda ĉirkaŭ si ĉion, kion ŝi hazarde ekprenis. Tiam ŝi uzis la plej krudajn insultojn, mallaŭdis, furiozis, ploris kaj blasfemis. Se la infanoj venis al ŝia vojo, ŝi vangofrapis ilin kaj ĵetis ilin al la pordo.

– Bastardoj, ŝi povis ekkrii, idaĉoj de via patro! Sed la sekvantan momenton ŝi pentis, ĉirkaŭbrakis la infanojn, premis ilin al si kaj senkulpigis sin.

– Mi tiel amas vin, ŝi ploretis. Se vi tamen sentus, kiel mi penas por via bono. Sed tio estas la kulpo de Kalle. Li estas vera bruto. Se li estus alia, mi estus la plej bona patrino por vi.

La infanoj amis kaj ankaŭ timis ŝin. Periode ŝi estis senlime bona al ili. Kiam la manĝaĵo, kiel jen kaj jen okazis, estis nesufiĉa, ŝi atentis, ke ili manĝu unuaj, ofte ŝi kontentiĝis per la porkrestaĵo aŭ manĝis nenion.

Hejme Kalle estis bruta kaj tirana. Li kriegis kaj blasfemis ĉiutage al la infanoj, formanĝis la plej bonajn manĝpecojn kaj malatentis ilian malsaton. Kelkfoje li logis ilin je stultaĵoj, en aliaj momentoj li batis ilin, se ili nur ekridetis, batis ilin per betulvergoj, tiradis iliajn orelojn, piedumis ilin. Ofte li mem ne sciis, kian malbonon ili faris; tion ili neniam eksciis. Kiam li estis tute netorelebla, intervenis Amanda; tiam iĝis kverelo kaj denove interbatiĝo kaj la infanoj devis kuri en la arbaron. Cetere la familio vivis kiel la aliaj en la vilaĝo. La manko pri ili estis, ke ili neniam kunlutiĝis; per tio ili diferencis de la aliaj familioj. Tial la farmeto malriĉiĝis, la amo ŝrumpis. La infanoj estis kiel birdidoj. Ĉifonaj, malpuraj, malicaj kaj vekis atenton pri si.

Al tiu hejmo venis Johana. Fabian kuris ĉirkaŭe en la vilaĝo por akiri mamon al Johana. Sed ĉie oni rifuzis lin. Oni ne havis tempon. La fojnon oni devis falĉi. Senokupa virino ne ekzistis. Kaj neniu havis patrinlakton en tiu tempo. Teolina eksperimentis pri kaprinlakto kaj dolĉa ĉifonsuĉaĵo. Johana glutis, sed vomis.

– Mamon ŝi deziras, diris Teolina. Fabian, kiu ĝuste tiam estis interne, eliris. Li sentis la koron peza, kiel plumbo. Li pensis pri Eva-Kristina.

– Ho, se ŝi tamen vivus, li elpremis la vortojn.

Kaj poste:

– Se la eta mizerulino estus sekvinta sin! Sammomente venis Amanda trans la kampojn. Ŝi iris rapide kun etaj, molaj paŝoj, Fabian ne sciis, ĉu ŝi havas ion por li aŭ intencas preteriri. Amanda haltis, honteme ŝi salutis lin mallaŭte, kiel ĉiam. Fabian respondis kaj ili staris silente dum momento.

– Mi estas scivola, diris Amanda fine, ĉu vi trovis iun mamon por la knabineto.

– Ne, respondis Fabian amare, troviĝis nur unuloke kaj ŝi ne rajtis resti.

– Sed la knabineto devas havi patrinlakton, alie ŝi forvelkas, diris Amanda.

– Ankaŭ Teolina diris same, respondis Fabian. Sed neniu havas tempon por ŝi. Vane mi kuradis tra la tuta vilaĝo. Kaj nun ni ne scias kien iri.

Amanda rigardis supren por momento, tiam ŝi denove mallevis la rigardon al la herbo.

– Vi ne estis ĉe ni, ŝi diris malcerte. Tremo kuris tra Fabian. Ero da espero ekbrulis en liaj funebraj okuloj. Malofte li vizitis la familion Sparrman. Kaj ili loĝis ĉe la alia ekstremo de la vilaĝo.

– Karin ja mortis, daŭrigis Amanda kaj mi havas ankoraŭ patrinlakton, mi estis en la vendobutiko kaj tie mi aŭdis, ke vi malfacile trovas iun por nutri ŝin. Kaj tiam mi pensis iel, ke mi povus provi. Unu infano pli aŭ malpli, por mi tute ne gravas.

Fabian ne sciis, sur kiu piedo li staru. Estis kvazaŭ la ĉielo estus malfermiĝinta por li. Poste li havis la penson, ke estos ja tro malfacile por Amanda. Sed Amanda ne aliigis la aferon. Kaj tiel venis Johana al ili. Estis iu malfrua vespero, kiam la strigoj estis trokuraĝaj kaj la vesperto preterflugis tuj apude. Fabian portis ŝin en korbo kaj Amanda kaj Teolina iris tuj poste.

Ĉiuj infanoj estis maldormaj. Ili gapis scivole al Johana. Kalle sidis ĉe la fajrujo; li estis demetanta siajn ŝuojn.

– Kion vi opinias? demandis Fabian, kiam Kalle iĝis informita pri la cirkonstancoj. Ĉu vi opinias, ke estis konsilinde, ke Amanda, kiu havas zorgon jam pri tiom da infanoj, prenu Johanan al si?

– Ŝi povas fari precize kiel ŝi volas, respondis Kalle. Tio estas ŝia afero. Mi komencos morgaŭ fari fosaĵon en la Grizamarĉo.

– Sed ĉu vi ne falĉos fojnon? Estas nun bonega vetero. – Jes, la vetero estas certe bona. Sed tiun skrapaĵon, kiu troviĝas ĉi tie antaŭ ni, mi prenos poste. Ne urĝas.

Fabian kaj Kalle implikiĝis en babilon pri fosaĵlaboro kaj falĉado. Pri la seka “semajno de inoj”. Pri la bariloj kaj novplantaĵoj. Teolina lulis Johanan kaj Amanda kuiris kafon. La infanoj enlitiĝis. Ili estis dormemaj. Sed ili batalis kontraŭ la dormemo, aŭskultis kaj flustris. La kafodoro incitis iliajn naztruojn. Ĉiun sorbon el la subtaso ili travivis. La malsato ŝiris iliajn stomakojn. Nevole ili sin turnis al la muro, kiam la kafo estis eltrinkita. La okuloj malklariĝis de larmoj kaj ili sentis sin forlasitaj. Fabian foriris post horo kaj Teolina iris kun li. Tuj post ilia foriro Kalle rampis en la liton; li estis laca vespere kaj devis ellitiĝi frumatene. Amanda ne enlitiĝis tuj. Estis ŝtrumpoj por ripari, vestoj por reordigi. La manĝosako de Kalle devis esti preta. La okuloj brulumis; la nebulo de kularo preskaŭ malebligis por ŝi la vidon. Sed la maldormo ne turmentis ŝin tiel kiel dum pli fruaj vesperoj. Ŝia ekzisto ne plu ŝajnis esti tiel sensenca kiel antaŭe. Ŝi ricevis ion, por kio ŝi povis vivi, ion krom la ĉiutagaĵoj. Klinante sin kun nuda brusto al la buŝo de Johana, ŝi sentis, kvazaŭ ŝi denove estus juna. Kiam ŝi rigardis tra la malfermita fenestro, ŝin frapis la beleco de la vespero. La lago estis spegulbrila. Plej fore ĝi kunfluis kun la krepusko. De la kampoj aŭdiĝis la trankviliga tintado de la bovinsonoriloj. Jam delonge ŝi ne sentis sin tiel gaja kaj trankvila. Dum pluraj jaroj.

Nun Kalle turnis sin fine je sia dorso, li ronkis ege. La fumo komencis maldensiĝi; estis plej bone surmeti ankoraŭ unu betulpecon sur la fajron.

Kiam Fabian venis hejmen, li sidiĝis sur la perono de la dometo. Lia koro malpeziĝis, komprenante, ke Amanda prizorgos Johanan. Proksiman matenon li devos daŭrigi la interrompitan falĉadon. Li devis streĉi siajn fortojn, nun kiam li estis sola, sed li devis veni al rezulto. Ĝis la plej proksima dimanĉo li devas prepari sin por la enteriga festeno, ĉar tiam Eva-Kristina estos enterigita.

Li leviĝis kaj malfermis la pordon, sed li ne havis forton eniri. Nun kiam Johana ricevis mamon kaj Teolina iris al la siaj, la malpleno estis tre kompakta. Li ne havis forton penetri tra ĝi.

Tie, kie li staris ĉe la pordaperturo, lia rigardo fiksiĝis al la diversaj objektoj, per kiuj Eva-Kristina okupis sin. Ŝi ne plu tuŝos ilin. Aliaj venos kaj aranĝos por li dum la proksima tempo. La bofratinoj alternos ĉe la melkado. Kiel estos ĝis la vintro, estis necerte; li ne kuraĝis cerbumi pri tio.

Kun pezaj paŝoj li reiris eksteren kaj konfuze li restis sur la perono. Desupre el la vilaĝo aŭdiĝis rido de kelkaj gejunuloj, kiuj malfacile disiĝis. Ie siblis daŭre falĉilo. Odoroj de ĵusfalĉita herbo kaj fumo tiklis liajn naztruojn.

Kiel estas pri Johana nun? Palpante li etendis sian manon, kvazaŭ por ricevi la apogon de Eva-Kristina, sed subite li retiris ĝin. Rompita kaj forlasita li malrapide iris al la remizo. Tie li demetis la falĉilojn kaj remetis ilin. Ne povinta returni sin, li daŭrigis sian vojon al la fojnejo kaj kapaltere li ĵetis sin en la fojnon. Tremegante kvazaŭ de frosto, el li eksplodis senhelpa ploro, kiu neniigis kaj ankaŭ liberigis lin.