Estis la unuaj tagoj de majo en tiu memorinda jaro, kiam la milito finiĝis. Printempo, longe prokrastanta, subite eksplodis antaŭ kelkaj tagoj, kaj kvazaŭ por kompensi la malvarmon daŭrintan preskaŭ ĝis la fino de aprilo, subita varmondo sekvis.

La soldatoj de la frakasitaj divizioj demetis siajn jam nenecesajn mantelojn kaj marŝis grupe en malbutonumitaj ŝtofaj uniformoj, Ili ankoraŭ ne ricevis drelikojn, ĉar la neatendita printempo surprizis la furieroj. Tamen, tio apenaŭ surprizas – la kaoso de la alvenanta malvenko, jam evidenta eĉ al la plej blindigitaj, estis sufiĉa pravigo. Tiuj, kiuj nur kelkajn tagojn antaŭe "heil"-is sur la stratoj, sufokante ilin ĉirkaŭantan senesperiĝon per viglaj krioj, nun, sen antaŭa interkonsento, preparis blankajn litotukojn. Post kelkaj tagoj, alkroĉitaj al balailoj, ili fariĝos simbolo de la fino de paranojaj fantazioj pri la venko super la tuta mondo. Sed kvankam blankaj flagoj en plimulto da domoj jam prete atendis la venkintojn, kvankam portretoj de la gvidanto estis forigitaj tie kaj aliloke, kaj ornamaj eldonoj de "Mein Kampf" estis forigitaj de videblaj lokoj, kaj kvankam la tondro de pafado kaj eksplodoj, similaj al la monotona zumo de burdo, aŭdiĝis el la okcidento, en ĉi tiu malgranda urbo en okcidenta Germanio daŭre ekzistis la institucioj establitaj de la mortanta reĝimo.

La Gestapo daŭre oficis en la ruĝa konstruaĵo apud la katedralo, svastika flago pendis super la pordego de la oficejo de la Kreisleiter, kaj la bariloj kaj muroj de domoj estis kovritaj per afiŝoj alvokantaj al batalo por ĉiu domo kaj strato, minacante morton al ĉiu, kiu kuraĝus dubi pri venko. Ĉi tiuj minacoj ne estis fanfaronaj. Nigraj, gotikaj literoj listigis la nomojn de "malbenitaj perfiduloj kaj malamikoj de la germana nacio", nome de la soldatoj, kiuj forĵetis siajn armilojn, aŭ de maljunaj, malsanaj homoj, kiuj provis eviti devigan militservon en la Volkssturm.

Generalo Willmann, komandanto de la divizio, aŭ pli ĝuste de la restaĵoj de la divizio komisiita pri la defendo de ĉi tiu urbo, estis postenigita ĉe la stabo en la lernejkonstruaĵo. Li ne aspektis kiel homo decidita "batali ĝis la fino". Li ĵus leviĝis de la brakseĝo, en kiu li dormetis, frotis siajn ŝvelintajn, ruĝigitajn okulojn, kaj komencis sufiĉe malvigle surmeti sian uniformjakon. Kloss komencis kompati la maljunulon. Li forturniĝis de la fenestro kaj helpis la generalon surmeti lian uniformon.

Li trovis sin ĉi tie hazarde. Per unu el la lastaj aviadiloj deteriĝantaj el la ĉirkaŭita Berlino, li eskapis el urbo, kiu estis nur urbo laŭnome, kaj nun similis lunan pejzaĝon. Aviadilo plena de oficiroj, kiuj sukcesis trovi fikciajn taskojn por plejparte jam malekzistantaj unuoj, alteriĝis ĝuste ĉi tie. Hazarda kamiono veturigis lin de la flughaveno al la urbocentro, kie, se ne estus la krakanta vitro sub la piedoj, la disĵetitaj paperpecetoj de iu evakuita "Amt", kaj la flirtantaj plumoj de ŝiritaj kusenoj, ne estus videblaj spuroj de milito. La domoj staris netuŝitaj.

Li pensis, ke li nun devus aranĝi aŭton, aŭ almenaŭ motorciklon, por rapide iri orienten, pli proksimen al siaj propraj homoj. La perspektivo renkonti la usonanojn, kiuj baldaŭ estos ĉi tie, ne aparte allogis lin; li volis reveni por seniĝi de la malbenita uniformo unufoje por ĉiam. Tamen li restis. Preterpasante afiŝkolonon, li distrite ekrigardis la afiŝojn. Kaj tiu nomo ĉe la fundo de la plej granda afiŝo igis lin turni sin kaj legi la tutan afiŝon: "Neniun kapitulacon. Ni batalas ĝis la lasta soldato. Laŭ ordono de la Führer, ni ne cedos eĉ peceton de la tero dum eĉ unu germana soldato estas vivanta. Ni plenumos nian devon. Morton al perfiduloj kaj dizertintoj! Laŭ mia ordono, tri perfiduloj estis pendigitaj hodiaŭ. La sekvaj suferos la saman sorton. SS-Gruppenführer Wolf."

La fakto, ke SS-Gruppenführer Wolf subskribis ĉi tiun proklamon, signifis, ke li estas ĉi tie, kaj tio ŝanĝis la planojn de Kloss. Unu el la lastaj taskoj asignitaj al li de la centrejo estis ĝuste lokalizi dekkelke da militkrimuloj, kiuj devus respondi pri siaj krimoj antaŭ la pola tribunalo. Wolf estis en tiu listo. Li okupis unu el la plej altaj pozicioj sur ĝi. Do ankoraŭ ne nun, li ankoraŭ ne povas demeti sian feldgrau-uniformon. Li devas plenumi la lastan, probable vere la lastan, ordonon de la centrejo.

Li facile trovis la stabon kaj raportis al Generalo Willmann. La maljunulo, kun la dekstra flanko de lia kolo ŝvelanta pro ia kreskaĵo, ne starigis nenecesajn demandojn.

– Mi bezonas kontaktoficiron, vi restos kun mi – li diris hieraŭ.

Ili veturis laŭlonge de la fronto la tutan nokton per motorciklo stirata de Kapitano Kloss, la generalo provis eltrovi, kion la unuo, kiun li komandas, ankoraŭ nomata divizio en la stabaj dokumentoj, havas je sia dispono. Nun li dormetis dum horo kaj denove volontas veturi. Ĉu li vere intencus defendi sin en ĉi tiu urbo? – pensis Kloss.

Rekono indikis, ke hieraŭ la usonanoj ekokupis urbon dudek kvin kilometrojn okcidente de ili kaj haltis, kvankam ili renkontis neniun reziston. Sed tio estas la konata jankia sistemo. Ili havas programon kaj plenumas ĝin zorgeme, kiel ĉiutagan rutinon en fabriko. Ili atingos ĉi tien hodiaŭ, aŭ plej malfrue morgaŭ.

La generalo surmetis ledan mantelon sen insigno super siajn ŝultrojn kaj ekmarŝis antaŭen.

– Kien, Sinjoro Generalo? – demandis Kloss, kiam la motoro de la motorciklo fine komencis funkcii.

Tiu montris direkton per sia mentono. Kloss akcelis akre la motorciklon, sed ne veturis pli ol tricent metrojn, kiam Willmann ordonis halti. Ili estis en malgranda, triangula placeto proksime al la poŝtoficejo. Ĉe la malproksima ekstremo, kie la placeto larĝiĝis, staris kelkaj tankoj. Kelkaj tankistoj kuŝis etenditaj en la ombro de siaj kamuflaĵ-pentritaj gigantoj; aliaj, nudigitaj ĝis la talio, superverŝis sin per akvo sub malnova pumpilo. Unu ŝrumpinta soldato, demetinte sian ĉemizon, zorge ekzamenis ĝiajn kudraĵojn; alia, metinte la ledan kaskon sub sia kapo, ĝuis sunbanon.

– Kio diable? Kial vi staras tie? – Willmann raŭkis per sia kutima tono.

– Tio ne estas via fekafero – diris unu el la tankistoj, kaj, rimarkinte la insignon de la generalo, kiam tiu retiris sian ledan mantelon, korektis sin: – Tio ne estas via generala fekafero, Sinjoro Generalo!

– Kloss! – la generalo ekvokis sen rigardi malantaŭen. – Bonvolu noti la nomon kaj rangon de tiu fripono.

– Nu, bonvolu noti ĝin, Kapitano. Kial vi ne skribas ĝin? – Kolonelo Leutzke, komandanto de la kirasita brigado, nuntempe konsistanta el kvin “Tigroj”, premiita per la Fera Kruco kun Kverkofolioj, kaj vundita tri fojojn, eksplodis en histerian ridon. – Skribu ĝin!

– Se vi ne moviĝas tuj – Willmann koleris – mi ordonos vin pafekzekuti sen proceso!

– Ni moviĝos – la alia diris, subite trankviligita. Li viŝis sian frunton per la mano, ŝmirante la malpuraĵon. – Ni moviĝos – li ripetis. – Mi ordonos al la homoj verŝi akvon en la benzinujon. Se la motoroj digestos ĝin, tiam ni forveturos, ĉar mi ne havas eĉ unu guton da benzino.

Willmann turnis sin sur la kalkano kaj, sen plua vorto, iris al la motorciklo. Kiam li sidiĝis en la kromĉaron, Kloss vidis lian vizaĝon. La maljunulo ploris.

Kvin jarojn – ekpensis Kloss – kvin jarojn mi atendis ĉi tiun momenton. – Nun li sentis neniun kompaton.

Ili trovis sin sur la ĉefstrato. Dekkelke da adoleskantoj en uniformoj de Hitlerjugend kuris al la ponto, ĉiu portis grandegan Panzerfaust-on sub la brako. Kloss preterpasis la knabojn kaj veturis sur la trotuaron, blokante ilian vojon per la motorciklo. Li saltis de la selo. La plej aĝa, kuranta antaŭe, estis eble dek ses jarojn aĝa; la aliaj estis ne pli ol dek tri aŭ dek kvar.

– Kien? – li demandis.

– Ni ricevis ordonojn teni la usonanojn for de la ponto – streĉiĝis antaŭ li tiu la plej maljuna. – Oni diras, ke usonaj tankoj jam aperis ĉe la antaŭurbo.

– Revenu – li diris trankvile. – Mi nuligas tiun ĉi ordonon. Kiu donis ĝin?

– Gruppenführer Wolf! – ekkriis la plej maljuna knabo. – Ni batalas ĝis la lasta homo.

– Mi komandas la defendojn de ĉi tiu urbo – la generalo nerimarkeble paŝis malantaŭ Kloss – kaj vi ne estas soldatoj. Vi estas aro da frenezaj hundidoj. Viaj Panzerfaust-oj savos jam nenion. Maksimume, la tankoj faros marmeladon el vi. Revenu hejmen, kaj ne lasu iun ajn kuraĝi elmeti sian nazon el sub sia plumkusenego.

– Sed tio estas ja la ordono de la Führer...– kriegis la malgranda okulvitrulo.

– Mi nombras ĝis tri – diris Kloss. – Metu la Panzerfaust-ojn ĉe la muro kaj kuru hejmen. Alie, – kun patra gesto, li komencis malbuki sian zonon. – Alie, ĉiu ricevos dek batojn sur la nudan pugnon.

La knaboj metis siajn Panzerfaust-ojn kontraŭ la muron. Kelkaj kontraŭvole, kelkaj kun evidenta malŝarĝiĝo.

La generalo turniĝis kaj tuŝis ion pendantan en la rompita butikfenestro. Li forturniĝis abomene. Kloss ekvidis soldatbotojn. Viro en ŝirita feldgraŭa uniformo pendis de hoko, kiu iam tenis la markezon. Iu ŝiris la ŝultrotabulojn de lia jako kaj ŝiris la nazian aglon de super lia poŝo. Noto estis alkroĉita al la ŝlimaj botoj de la pendumito: „Pendumita laŭ ordono de Gruppenführer Wolf. Jen la sorto, kiu atendas ĉiujn dizertintojn.

La motorciklo rapide ekveturis, sed post kelkaj sekundoj, la motoro komencis ŝpruci kaj fine silentiĝis.

– La benzino finiĝis, Sinjoro Generalo.

Willmann kapjesis kaj direktis sin al la stabo. Li silente preterpasis maljuniĝintan Volkssturm-membron, kiu eĉ ne provis ŝajnigi esti soldato. Fumante cigaredon, li babilis kun alia gardisto kvazaŭ li eĉ ne konus la maljunulon en la leda mantelo. Nur kiam, malleviĝinta en sia brakseĝo, daŭre en sia mantelo, la generalo etendis la manon al la botelo kaj drinkis duonan glason da alkoholo per unu gluto, li turnis sin al Kloss:

– Ĉu vi konas ĉi tiun Wolf?

– Ne – respondis Kloss. – Ŝajne li alflugis el Berlino hieraŭ.

– Vi ja ankaŭ alflugis el Berlino. – Li silentiĝis dum longa momento. Li puŝis la botelon kaj dikan glason al Kloss. – Ŝajnas, ke li volas defendi ĉi tiun urbon.

– La usonanoj supozeble estas dek kvin kilometrojn for de ĉi tie – diris Kloss. – Kaj se tio, kion tiuj knaboj diris, estas vera, ni baldaŭ havos parlamentariojn. Se tiam eĉ unu sola pafo estos pafita...

– Sufiĉe! – Willmann neatendite eksaltis. Li frapis per sia pugno la tablon, tintigante la glasojn. – Sufiĉe de ĉi tiu malpuraĵo! – li kriegis. – Ne estos pafita eĉ unu sola pafo pli! – Li paŝis diagonale tra la ĉambro kelkfoje, mekanike turnis la radian turnobutonon.

– Ĉu estas ia ebleco komuniki kun la armea stabo, Kloss?" – li demandis. La sono de vigla marŝo eliĝis el la radio, superbruante la respondon de Kloss. La maljunulo paŝis al la aparato kaj mallaŭtigis la muzikon.

– La Radistoj ekde hieraŭ ne povas establi kontakton. Sur nia bendo elsendas iu rusa radiostacio.

– Do mi mem faros la decidon – diris Willmann per tia tono, kvazaŭ li jam faris la decidon. Li malfermis la buŝon por aldoni ion plian, sed subite gestis al Kloss silenti. Li metis la orelon al la radioparolilo. Li plifortigis la laŭtecon.

– Jen Radio Hamburgo. Jen Radio Hamburgo – ili aŭdis. La voĉo de la anoncisto estis solena kaj pompa. – Al ĉiuj germanoj, al la tuta germana nacio, al soldatoj kaj civiluloj. Post momento, ni publikos gravan kaj solenan anoncon...“

Timbaloj kaj trumpetoj ektondris. Kloss rekonis la komencajn taktojn de la Sepa Simfonio de Brückner. La muziko iom post iom svagiĝis. Kontraŭ ĉi tiu fono, ili aŭdis la saman solenan voĉon de la anoncisto.

– Ĉi-matene, la Führer de la Granda Germana Regno, Adolf Hitler, mortis. Li mortis ĉe sia posteno, batalante ĝis la fino kontraŭ bolŝevismo. Li mortis kiel decas al soldato, defendante, kun armilo enmane, la ĉefurbon de Germanio – Berlinon.“ Laŭ la testamento de la Führer, Admiralo Dönitz transprenas la potencon. Granda Admiralo Dönitz nun estas la Prezidanto de la Ŝtato, D-ro Göbbels alprenas la postenon de Kanceliero; la Reichsleiter Bormann estas nomumita Ministro de la Partio, kaj Seyss-Inquart, Ministro pri Eksterlandaj Aferoj...

Kelkaj kraketbruoj obtuzigis la pluajn vortojn de la anoncisto.

– Do jen fino – diris la generalo. – Fino – li ripetis. – Mi akceptos la kondiĉojn de la usonanoj. Cetere – li ekridis nervoze – ili starigos nur unu kondiĉon: senkondiĉan kapitulacon.

– Sed antaŭ ol ilia parlamentario alvenos, Gruppenführer Wolf sukcesos sendi kelkcent pliajn de ĉi tiuj konfuzitaj infanoj al ilia morto – diris Kloss. – En ĉi tiu urbo estas ankoraŭ kelkaj lanternoj, sur kiuj oni povas pendigi soldatojn, kiuj havis sufiĉe de ĉi tiu infero.

– La fino. Tia fino… – diris la generalo, kvazaŭ al si mem. Ŝajnis, ke la vortoj de Kloss ne atingis lin. Tamen li certe aŭdis ilin. – Nek unu germano pli – li ripetis – mortos en ĉi tiu urbo. Mi donas al vi mian vorton pri tio. – Li revenis al sia seĝo kaj komencis mem plenigi la glasojn. – Kaj nun – li diris – mi volas peti vin pri io. Mi povus doni al vi ordonon, sed mi preferas, ke vi traktu ĉi tion kiel mian peton. Kolektu kiel eble plej multajn homojn, venigu ĉiun, kiun vi povas, necese kun armiloj. La tankistojn de antaŭ la poŝtoficejo kaj la saperojn, kiuj bivakas antaŭ la preĝejo de Sankta Sebastiano. Ili iros kun vi, se vi diros al ili, pri kio temas. Vi ĉirkaŭos tiun altan ruĝan konstruaĵon proksime al la katedralo; la SD nun sidas tie; Gruppenführer Wolf devus esti tie. Ne lasu iun ajn foriri. Ĉu estas klare?“

– Jes – diris Kloss. „Estas klare, nur iom malfrue.

Willmann palpebrumis, kvazaŭ ne komprenante.

– La morto de la Führer liberigas nin de nia ĵuro. Mi subskribos la kapitulacon de la urbo kaj mi transdonos ilin al la usonanoj. Mi malhelpos Wolf-on agi. Ĉi tio estos mia privata donaco al la jankioj. Frue aŭ malfrue, ili devos kompreni, ke la Wehrmacht ĉiam kontraŭis ĉi tiujn frenezajn hundojn.

– Ĉiam? – Kloss jam ne kaŝis sian ironion. – De kiam evidentiĝis, ke la milito estas perdita.

– Kapitano Kloss, pro tio, ke vi tiel parolas...

– Sed Sinjoro Generalo ja ĵuris, ke nek unu germano pli mortos en ĉi tiu urbo.

– Mi estas laca – li mansvingis. – Vi ankaŭ estas laca. Ni ĉiuj estas tre lacaj. La usonanoj devas trakti nin alimaniere ol tiujn el la SS. Ni kapitulacos, ĉar plua batalado estas sencela, sed ĝi estos honorinda kapitulaco.

– Generalo – Kloss interrompis. – Estas malgranda tendaro proksime al la loka municia fabriko. En ĉi tiu fabriko laboras ĉirkaŭ kvincent militkaptitoj, plejparte rusoj kaj poloj, sed ankaŭ italoj. Ĉi tiun tendaron gardas la SS. La fabriko estas sub la ordonoj de Wolf. Se ni ne povos malhelpi lin, mi timas pri la vivoj de ĉi tiuj homoj.

– Unue la ruĝa konstruaĵo, poste la tendaro. Vi senarmigos ilin. La armeo batalis, kaj nur la armeo povas paroli kun la usonanoj. Ĉu vi aŭdas min, Kloss?

Sed kapitano Kloss jam foriris. Li kuris por plenumi la lastan ordonon de siaj germanaj superuloj, kaj la unua, kiun li plenumos precize kaj efike.

* * *

Ĉiuj kvar sidis en la subteraĵo de la Gestapo-konstruaĵo, en kelo kien, dum la pasintaj dek unu jaroj, bategitaj malliberuloj estis ĵetitaj, atendante morton aŭ sendon al koncentrejo. La subteraĵo povus esti la lasta reduto de rezisto en ĉi tiu urbo. La sola, kiu restis al ili. Ili jam sciis, ke eskapo estas neebla. Estis vere, ke la antaŭvidanta Sturmbannführer Ohlers kaŝis kelkajn uniformojn de Wehrmacht-soldatoj en niĉo malantaŭ la centra hejtilo, sed ili sciis, ke iliaj ŝancoj estas malgrandaj. La tatuoj kun sangogrupoj, ĝis antaŭ nelonge signoj de aparteno al elektita kasto de "la plej bonaj kaj plej lojalaj", rivelus iliajn verajn identecojn sub pli proksima ekzamenado. Cetere, ili estis ĉiuj tro konataj ĉi tie.

SS-ulo en vakstola mantelo trapuŝiĝis malfacile tra mallarĝa pordo duone blokita per sablosakoj.

– Sinjoro Sturmbannführer – li turnis sin al Fahrenwirst – mi obeeme raportas...

– Ĉesu tiun ĉi azenaĵon kaj forgesu la rangojn, kiujn ni havis. Parolu!

– La Wehrmacht ĉirkaŭis la konstruaĵon – diris la SS-ulo. – Ili barikadis la ĉefan pordegon.

– Kion ni faras? – demandis Wormitz. Li frotis siajn ruĝbarbajn vangojn per sia mano. Li forsendis la SS-ulon per mansvingo.

– Generalo Willmann volas meriti ion ĉe la usonanoj – diris Ohlers.

– Tio estas klara – kapjesis Wormitz. – Sed tio ne ŝanĝas la fakton, ke ni devas fari ion. Kion vi proponas, von Lüboff?

– Mi timas, ke ni tro rapidis pri ĉi tiuj kaptitoj. Se Willmann vendos nin al la usonanoj, ni pagos por tio.

– Pri kio vi parolas, Lüboff, kiajn sensencaĵojn vi elbuŝigas? Tio ja estis ordono. La ordono de la Gruppenführer Wolf. Ni havis nenion komunan kun la afero. Cetere, koncerne la mortpafadon de la kaptitoj, la Gruppenführer asignis ĝin al la rektaj ekzekutistoj. Ni eĉ nenion sciis. Ĉu vi forgesis, aŭ kio diable?!

– Prave – Fahrenwirst karesis sian nerazitan barbon. – Ni nur sekvis ordonojn, ni ne respondecas pri niaj superuloj. Ili trovu Gruppenführer-on Wolf.

– Ekde unu jaro – Ohlers puŝspiris – li estas sur ĉiuj listoj de tiuj, kiujn ili nomas militkrimuloj. Proceso, poste morto.

– Ili devas kapti lin unue – Wormitz interrompis. – Ne estos tiel simple. Ĉu vi ne pensas, sinjoroj, ke la ŝoforo, kiu alportis lin de la flughaveno hieraŭ – li ​​tordis siajn lipojn en rideton – devus morti antaŭ ol la usonanoj alvenos ĉi tien, same kiel la aktisto, kiu eble povus scii ion pri la Gruppenführer.

– Mi plenumos ĝin mem – von Lüboff leviĝis de la kesto, sur kiu li sidis, kaj eltiris sian revolveron el la pistolujo.

Li paŝis al la mallarĝa fendo en la pordo, blokita de sablosakoj. – Pripensu ĝin, miaj karaj amikoj– li aldonis – sed laŭ mia opinio, en la situacio, en kiu ni troviĝas, defendo estas sencela. Ni devas pensi pri ni mem, savi kion ni povas.

– Prave – Fahrenwirst kapjesis. – Ni pendigas la blankan flagon kaj mi proponas – neniujn heroajn gestojn. Ni ofertu al la usonanoj lojalan kunlaboron. Ni diru al ili ĉion, kion ni scias pri la Gruppenführer Wolf. Fine, estas neniuj kialoj por ni plu protekti lin.

* * *

Kloss ekrigardis tra la koridora fenestro en la kvadratan korton de la iama kazerno. Usona leŭtenanto staris sur la ŝtupoj de sia ĵipo, kvazaŭ ricevante paradon de aranĝitaj en triopojn germanaj soldatoj sen zonoj, sed anstataŭe armitaj per siteloj kaj balailoj. Li signalis al ili permane, kaj ili ekmoviĝis al li, kun la kruroj levataj alten en Parademarsch. Nubo da polvo leviĝis kiam la taĉmento haltis antaŭ la aŭto de la usona leŭtenanto. Ceremonio, honorita de tri tagoj da tradicio, baldaŭ okazos. Leŭtenanto nomita Lewis (li prezentis sin al ili per interpretisto jam la unuan tagon) eltiros kartonon da ĉokolado kaj cigaredoj el la ĵipo kaj li estos disdonanta ilin al tiuj, kiuj ne estis mallaboremaj purigante la korton, frotlavante la ŝtuparon kaj plenumante aliajn ordigajn laborojn, kiujn la usona kampadejestro elpensas kun grandega eltrovemo.

Kloss forturniĝis de la fenestro. La vido de la humiligo, al kiu ĉi tiuj viroj estis submetitaj, ne plaĉis al li, kiel li atendis. Tre rapide – li ekpensis – ĝi fariĝis ĉiutaga rito; io, kio, krom la tri manĝoj, difinas la ritmon de monotona tago de militkaptitoj. Antaŭ kvar tagoj, plenumante la lastan ordonon de Generalo Willmann, li ĉirkaŭis la ruĝan konstruaĵon apud la katedralo, kaj hodiaŭ...

Li enpense revenis al la kiel fora pasinteco de antaŭ kvar tagoj. Li neniam forgesos tiun momenton. Kio plej restis en lia memoro ne estis la momentom, kiam Generalo Willmann, akompanata de sia stabo, atendis antaŭ tablo aranĝita en la centro de la placo, ke la usonaj oficiroj akceptu lian kapitulacon, nek la momento kiam li malbukis sian zonon kaj donis ĝin al la usona kapitano, kiu ne tute sciis, kion fari kun ĝi, nek eĉ kiam la simbola gesto de la generalo multiĝis en kreskanta amaso da fusiloj kaj mitraletoj, Panzerfaust-oj kaj revolveroj, ĵetataj hazarde, senorde, kun la nekaŝata ĝojo de multaj, ke ĉi tiu malpuraĵo finfine finiĝis kaj ili vivas. Kloss estis plej ŝokita de la momento kiam la unua usona tanko eliris el la kurbo kaj, moviĝante malrapide, kvazaŭ ŝtele, atingis la placon. Tiam, samtempe, kvazaŭ laŭ indiko de iu, blankaj flagoj elŝoviĝis el ĉiuj fenestroj, faritaj el tablotukoj kaj litotukoj, ligitaj al promenbastonoj, fiŝkanoj kaj balailoj.

Valoris la penon – ekpensis tiam Kloss – travivi ĉi tiun militon eĉ nur por vidi ĉi tion.

Tio estis antaŭ kvar tagoj, kaj antaŭhieraŭ iliaj ĝojaj kantoj eĥis ĝis malfrue en la nokton. La usonanoj festis sian venkon. Ne tiel Kloss imagis ĉi tiun tagon. Li pensis, ke li estos inter siaj propraj homoj. Kompreneble, li povus facile eviti kapton kaj transiri la riveron Elbo en la unuaj horoj post la eniro de la usonanoj. Li estis okdek kilometrojn for de ĝi. Sed kvankam li estis allogata al siaj propraj homoj, li decidis resti. Li konkludis, ke resti en ĉi tiu kazerno, kiu fariĝis militkaptitejo, kie ĉiuj estis miksitaj – simplaj soldatoj kaj oficiroj, Wehrmacht kaj SS, same kiel kelkaj civiluloj, la urbestro, la Kreisleiter, kaj iu alia – donus al li unikan ŝancon trovi Gruppenführer-on Wolf. El kelkaj konversacioj, kiujn li preteraŭdis inter Ohlers kaj Fahrenwirst, li konkludis, ke Wolf estas en la kaptitejo. Tamen estis la plej stranga afero, ke neniu el la oficiroj, kiujn li kvazaŭ hazarde demandis pri tio, neniam vidis la Gruppenführer-on.

Kloss denove ekrigardis tra la fenestro. La donacitaj soldatoj diskuris kun siaj akiraĵoj; eble ili jam vendas cigaredojn kaj ĉokoladon en la koridoro apud la latrinoj, ĉar nigra merkato tuj ekestis en la kaptitejo. Tiuj, kiuj ne havis sufiĉe da cigaredoj aŭ kiujn leŭtenanto Lewis ne opiniis indaj je la rekompenco, vagis unuope aŭ en malgrandaj grupoj ĉirkaŭ la vasta korto. Kloss rimarkis, ke la barilo ĉe la enireja pordego leviĝis, kaj nigra gardisto en blanka kasko senĝene salutis alproksimiĝantan aŭton. Li ankaŭ vidis, ke el la konstruaĵo proksime al gardejo, kie loĝis la usonanoj, elkuris leŭtenanto Lewis, kies distingan, fortikan figuron Kloss rekonis eĉ de tiu distanco, kaj forte skuis la manojn de du oficiroj pene eliĝantaj el malvasta interno de la veturilo.

Li forturniĝis de la fenestro kaj direktiĝis al la ĉambro, kie li estis dormanta dum tri tagoj. Li ĵetis sin sur sian liton, eĉ ne respondante al la amika provoko de la tankistkolonelo, la sama, kiu traktis generalon Willmann tiel neparlamente antaŭ kelkaj tagoj. La maljunulo ne forgesis tion al li, sed kolonelo Leutzke ŝajne tute ne zorgis pri tio.

– Ĉu vi ne ŝatus ludi partion kun mi, Kloss? – li ripetis.

– Eble pli poste – li respondis.

– Malgajeco? – la kolonelo demandis. – Por malgajeco la plej bona estas damludo.

En la unua tago, Lützke ie trovis ian tabulon, sur kiu li desegnis ŝaktabulon, kolektis uniformajn butonojn, la solan varon troveblan abunde en la tendaro, kaj nun turmentis ĉiujn per proponoj de partio. Por plimalbonigi la aferojn, li ludis malbone, daŭre farante la samajn erarojn.

– Ni ne devas cedi al malespero – li diris emfaze, imitante la maljunulecan, raŭkan voĉon de Willmann. – Ni devas pensi pri la estonteco de Germanio.

– Nur por ke vi sciu, Lützke, tio pravas – Kloss ekaŭdis malantaŭ si! La generalo, kies zono estis redonita al li de post kiam oni nomumis lin la germana kaptitejestro, ĵus aperis en la pordo de ilia ĉambro.

– Maljuna idioto – Leutzke murmuris, turnante sian dorson al Willmann. La generalo ŝajnigis ne aŭdi tion.

– Kapitano Kloss – li diris – mi ŝatus interŝanĝi kun vi kelkajn vortojn, sed mi preferus... – Li rigardis signife la forturnitan kolonelon.

– Koncerne la hieraŭan proponon de la Sinjoro Generalo, mi kategorie rifuzas – diris Kloss. Kiam la usona leŭtenanto proponis al li fariĝi kaptitejestro, Willmann tuj kontaktis Kloss-on kun oferto, ke la kapitano estu lia kontaktoficiro por komunikado kun la usonanoj. Ĉar ŝajnis al li tre malkonvene, ke li, germana generalo, kliniĝus al parolado kun iu leŭtenantaĉo, eĉ se li estus el la venka armeo. Kloss tiutempe rifuzis, sed Willmann ne riproĉis lin. Li pasigis malpli ol du tagojn en la kompanio de la kapitano, sed li jam sukcesis ekhavi simpation al li.

– Ne, Kloss – li diris nun – mi ne intencas reveni al tiu afero, sed mi tamen estus ĝoja, se vi volus promeni kun mi.

– Tio ne necesas. – Leutzke kontraŭvole leviĝis de sia lito kaj gratis sian harplenan bruston. Li ne portis ĉemizon sub sia malbutonumita uniformo. – Vi povas babili ĉi tie, mi iros preni iom da freŝa aero. – Li eltiris ŝaktabulon kaj saketon da butonoj el sub sia kuseno kaj tute neatendite klakis per la kalkanoj antaŭ Willmann. – Sinjoro Generalo, mi petas permeson foriri! – li ekkriis, premante sian manon al sia tempio. Poste li raŭke ekridis kaj elkuris.

La maljunulo peze sidiĝis sur la liton de Leutzke kaj malĝoje kapjesis.

– Kredu min, Kloss, li estis bonega oficiro. Se homoj kiel li perdas la kapon... mi ŝatus paroli kun vi pri io, kio min maltrankviligas.

– Mi aŭskultas – diris Kloss.

– Ĉu vi memoras, ĝi estis en la tago de la kapitulaco, kelkajn horojn antaŭe. Mi ordonis al vi ĉirkaŭi la Gestapo-konstruaĵon. Vi tiam menciis iun tendaron por militkaptitoj, kiuj laboris en municia fabriko.

– Jes – diris Kloss kaj sidiĝis sur la liton.

– Vi eraris. En tiu ĉi tendaro, krom rusoj, poloj kaj italoj, estis ankaŭ angloj... – la generalo silentiĝis. La silento daŭris longan momenton. Kloss rompis ĝin:

– Ĉu ĉi tiu aldonaĵo havas ian signifon?

– Jes – diris la generalo. – La fakto, ke estis anglosaksoj en tiu tendaro, igas nian situacion eĉ pli malfavora. – Kaj al la demandanta rigardo de Kloss, li aldonis: – Ĉu vi ankoraŭ ne scias, ke ĉi tiuj kaptitoj estis mortpafitaj, ĉiu el ili? Ke la ekzekuto okazis tri horojn antaŭ ol la usonanoj alvenis? Ke ili estis kovritaj per maldika tavolo da sablo, tiel maldika, ke dudeko da soldatoj el nia tendaro, kiuj estis transportitaj al ĉi tiu loko per kamiono tiun matenon, povis elfosi kvincent kadavrojn en kvin horoj?

– Fuŝuloj, ĉu? – Kloss eksaltis. – Mi pensas pri tiuj, kiuj enterigis ilin tiel malprofunde. Vi kulpigas ilin pro tio, ke ili ne montris sufiĉe germanan detalemon por konvene kaŝi la krimon, kaj pro tio, ke ili estis sufiĉe malsaĝaj por permesi, ke anglosaksaj sinjoroj miksiĝu kun la slavoj. Damnu la polojn kaj rusojn, sed la anglojn! Kaj tio malavantaĝigos nin. Nur tio ĉi.

– Kloss – Willmann diris riproĉe – vi miskomprenis min. Mi kondamnas ĉi tiun krimon

– Ĉu vi ĉiam kondamnis, aŭ nur ekde cetera tempo?

– Mi neniam faris ion, kio malobservis la leĝojn de milito; mi neniam ordonis pafi kaptiton.

Kloss malrapide trankviliĝis. Li koleris kontraŭ si mem pro tio, ke li lasis siajn emociojn superforti lin. Ja nur unu momento pli, kaj li estus malkaŝinta sin. Li ne estis en danĝeropro tio, sed tiam li certe ne estus trovinta Gruppenführer-on Wolf.

Mi eltenis dum kvin jaroj – li pensis. – Mi devas elteni kelkajn pliajn tagojn.

– Pardonu min, Sinjoro Generalo, miaj nervoj estas elĉerpitaj.

La viro metis per patra gesto la manon sur lian ŝultron.

– Ni ĉiuj havas elĉerpitajn nervojn, mia knabo.

– Ĉu Gruppenführer Wolf ordonis mortpafi la kaptitojn? – li demandis.

La generalo kapjesis konsente.

– Ni devas pensi pri la estonteco de ĉi tiu nacio, pri la estonteco de ĉi tiu lando.

– Kion vi planas? – Kloss demandis. Li ne volis plu diskuti.

– Ili baldaŭ bezonos nin. – La generalo ne rezignis pri siaj abstraktaj konsideroj. – Ili bezonos nin, kaj ni bezonos ilin.

– Pri kiu vi pensas? – Li sciis la respondon, sed li volis aŭdi ĝin.

– Pri ili – li diris kun malestima mentono-skuo, montrante al la fenestro malantaŭ kiu staris usona soldato de la MP. – Pri la usonanoj. Kaj tial – li aldonis – ni devas esti kiel eble plej puraj. Ni devas distancigi nin de homoj kiel Wolf. La germana Wehrmacht – li subite ekkriis akre – ne estis mortpafanta kaptitojn. Estis tiuj krimuloj kiel Wolf...

Li mem ne kredas ĝin – pensis Kloss. – Li volas dronigi sian propran konsciencon per ĉi tiu krio.

– Mi volas – la generalo daŭrigis – ke ni montru Gruppenführer-on Wolf al la usonanoj, kiu, kiel mi supozas, estas en ĉi tiu tendaro. Ni devas helpi ilin. Sed mi kredas, ke ĉi tio ne devas esti mia individua decido, sed la pozicio de la tuta oficiraro. Kion vi pensas, Kloss?“

– Ĉu vi iam vidis Wolf-on? Ĉu vi scias, kiel li aspektas? – Kloss estis decidita uzi ajnan informon. Tial li restis ĉi tie.

– Ne – la generalo respondis. – Nu, kaj kio?

– Aŭ eble vi scias, sub kiu nomo li estas en la tendaro kaj kian uniformon li portas?

– Mi tute ne scias – la generalo respondis. – Sed mi pensas, ke ni devas trovi lin kune. Kaj poste...

– Unue ni devas trovi lin...

La pordo krake malfermiĝis. Kolonelo Leutzke revenis kun sia ŝaktabulo. Li ĵetis ĝin sur la liton, ŝajne ne trovinte partneron.

– Ĉu vi, sinjoroj, pridiskutis viajn sekretojn? Vi eble baldaŭ devos malkaŝi ilin al via iama malamiko. Du el ĉi tiuj idiotoj alvenis, kaj ili odoras je inteligenteco de mejlo for. Ili jam kolektis ĉiujn oficirojn en tiu ĉambro sube, nur la sinjoroj mankas. Mi ricevis ordonon informi ĝuste vin, ke vi estas fervore atendata. Ili vokas unu post unu – ili jam komencis pridemandi unu. Sturmbannführer-on Fahrenwirst, se mi ne eraras.

– Ni iru, Kloss – Willmann leviĝis. – Cetere, ĉi tiuj usonanoj havas strangajn manierojn. Ili devus esti komencintaj la esplordemandadon de mi; mi havas la plej altan oficiran rangon en ĉi tiu tendaro. Ĉu vi ne pensas tion, Kloss?

– Vi devus esti mortpafinta min tie ĉe la poŝtoficejo – Leutzke interrompis acidmaniere. – Tiam ili estus interesitaj pri vi unue. Ĉar ili ĉefe interesiĝas pri murdintoj.

* * *

Ĉirkaŭ la sama tempo, unu el la usonaj oficiroj, captain Karpinsky, klarigis ilian alvenon al la kaptitejo al leŭtenanto Lewis preskaŭ sammaniere.

– Mi interesiĝas pri la murdintoj – li diris.

Tio estis momenton post kiam Lewis, premante iliajn manojn, prezentis sin:

– Leŭtenanto Lewis, provizora estro de ĉi tiu konservejo de ferrompitaĵoj.

Roberts kaj Karpinsky prezentis sin.

– Ni estas de la Speciala Servo – diris Roberts.

– Okey – Lewis agnoskis. – Oni informis min pri via alveno. La tuta teretaĝo estas je via dispono. Ĉi tiu granda halo kaj la apudaj ĉambroj.

– Ĉu vi pretigis ion por nia alveno krom la ĉambroj? – demandis Roberts.

– Oni trovos kelkajn botelojn el la malnova provizo – li diris, sed li tuj rimarkis, ke la oficiroj tute ne volis ŝerci. Li tuj serioziĝis. – Ĉu vi jam scias pri tiuj elfosaĵoj en la arbaro malantaŭ la fabriko?"

– Ni revenas de tie – diris Karpinsky.

– Mi apartigis la oficirojn; ili estas en ĉi tiu alo. En la ceteraj estas ordinaraj soldatoj. Kompreneble, mi ne ekskludas la eblecon, ke inter la soldatoj estas oficiroj, kiuj ŝanĝis uniformojn. Kompreneble, mi pensas pri la SS.

– Neescepte – konfirmis Karpinsky. – Ni traktos tion poste. Ŝajne vi havas la lokan SD kompleta?

– Jes. Generalo Willmann faris el ili faskon kaj donis ĝin al mi donace. Li ricevis rekompencon pro tio: li fariĝis la germana kaptitejestro.

– Ni komencos kun la pli altrangaj oficiroj – diris Karpinsky. – Ĉu vi havas liston?

– Jes, en mia ĉambro. Eble ni povus drinki glaseton dum ni estas tie?

– Sed nur po unu – diris Karpinsky.

– Vi tre rapidas trovi ĉi tiujn murdintojn – diris Roberts kun iom da ironio.

– Mi aparte interesiĝas pri unu – Karpinsky serioze kontraŭdiris. – Se li estas en ĉi tiu kaptitejo...

– Ĉu vi pensas pri Gruppenführer Wolf, captain? – interrompis Lewis. – Kion vi pensas pri anonci, ke ni ofertos grandan rekompencon, ekzemple kelkajn kartonojn da cigaredoj, por tiu, kiu montros lin. Mi havas la impreson, ke kun ĉiu cigaredo, kiun ili ricevas, la germanoj fariĝas malpli kaj malpli nazioj, kaj la pakaĵo plenigas ilin per amo al demokratio.

La oficiroj de la speciala servo diris nenion.

La unua pridemandato estis la Sturmbannführer SD Fahrenwirst. Tuj kiam ili sidiĝis ĉe du skribotabloj kunpuŝitaj, soldato vestita nur per T-ĉemizo enmetis la unuan paperfolion en la tajpilon, kaj ĝendarmo enkondukis lin.

– Familia nomo, persona nomo, rango? – Roberts akre diris. Li iom koleris kontraŭ Karpinsky pro tio, ke li rifuzis akcepti la proponon de Lewis prokrasti la esplordemandadon ĝis la vespero. Post pririgardo de la kadavroj elfositaj el la malprofunda fosaĵo, li nur deziris alkoholon.

– Fahrenwirst Otto, Sturmbannführer. – Li rigardis ĉirkaŭen kvazaŭ serĉante seĝon, sed nenio estis proksime, sur kio li povus sidi.

– Ekde kiu jaro en la Partio?

– Ekde 1934, en la SS – ekde 1936.

– Familia stato?

– Edziĝinta, kun ses infanoj.

– Intersekvo de servo?

– Translokigita de la SA al la SS en 1936, kaj al la SD en 1940. Dum la milito, mi agadis ekskluzive en Rusio kaj Pollando. Mi neniam – li diris, rigardante la du oficirojn – pafis al britoj aŭ usonanoj. Mi sekvis ordonojn de miaj superuloj, kaj vi sinjoroj scias, kion signifas ordono en la armeo. Koncerne mian propran iniciaton...

– Sufiĉe! – Karpinsky interrompis ĉi tiun fluon de babilado. – Ĉu vi konis Gruppenführer-on Wolf?

– Jes, sinjoro – li respondis rapide, kvazaŭ atendante la demandon.

– Trajtaro?

– Blondulo kun longa vizaĝo, svelta, sen distingaj trajtoj – Fahrenwirst raportis entuziasme. – Ĉirkaŭ 180 centimetrojn alta, ĉirkaŭ kvardekjara.

– Ĉu li estas en la kaptitejo?

– Mi ne scias, mi ne vidis lin. Estas centoj da homoj en la kaptitejo.

– Vi mensogas! – Roberts ekkriis. – Parolu! Li kaŝas sin sub alia nomo, ĉu ne? En ies alilula uniformo?

– Mi ne scias – la viro diris kun sentebla malŝarĝiĝo.

– Ĉu vi ankaŭ ne scias pri tio? – Karpinsky disĵetis stakon da fotoj de la matena elterigo de kadavroj.

– Mi ne scias. Mi ne scias – flustris la Gestapo-ulo – kion montras ĉi tiuj fotoj.

– Estis kvincent militkaptitoj en la urbo. Kio okazis al ili?

– Mi ne traktis fremdajn laboristojn.

– Kaj tamen vi scias, ke ili laboris en la municia fabriko?

– Mi nur deklaras, ke mi ne traktis iujn ajn fremdulojn. Mi sekvis la ordonojn de mia senpera superulo, Gruppenführer Wolf.

– Kiu traktis la kaptitojn? – demandis Karpinsky. Li emfazis la vorton „traktis“ laŭ aparta maniero.

– Mi ne povas respondi tiun demandon.

– Mi konsilas vin zorge pripensi, Fahrenwirst. Estas en via plej bona intereso, ke ni trovu vian estron.

– Li ankaŭ havis estrojn – Karpinsky diris post kiam oni forkondukis Fahrenwirst-on. – Mi scias, kiel estos, kiam ni finfine kaptos lin. Li ankaŭ diros, ke li nur estis obeanta ordonojn.

– Kiun? – Roberts komence ne komprenis.

– Gruppenführer Wolf.

– Vi pensas nur pri li – Roberts diris, ŝajne malvolonte. – Ĉu tial, ke ĉi tiuj murditoj estis plejparte poloj kaj rusoj?

Karpinsky nur ŝultrolevis. Kian respondon li povus doni al tiu demando? Li apenaŭ sciis la lingvon de siaj polaj prapatroj, kvankam lia patro ankoraŭ parolis sufiĉe bone la polan. Li serĉus Gruppenführer-on Wolf kun la sama furiozeco se la murditaj kaptitoj estus sudanoj, ekzemple. Kutimita al racia pensado, li ne povis kompreni kial la germanoj mortpafis tiujn kaptitojn laŭvorte horojn antaŭ la kapitulaco de la urbo, kaj tri tagojn antaŭ la fina kaj senkondiĉa kapitulaco de Germanio. La grandeco de tiu krimo, ĝia "nenecesa" naturo, estis preter kompreno. Li sciis, kompreneble, ke Wolf estas sur la listo de militkrimuloj, ke lian ekstradicion postulas ĉefe rusoj kaj poloj, ĉar orienta Pollando kaj okcidenta Ukrainio estis la scenejo de la plej grandaj krimoj portantaj lian subskribon. Kvankam tiu ĉi nomo aperis relative lastatempe, en la dua duono de 1943, ĝi preskaŭ tuj akiris malgajan reputacion. Sed antaŭ ol li transdonos la Gruppenführer-on al la rusoj aŭ poloj, li, captain Karpinsky de la Centra Sekreta Servo (CIC) de la usona armeo, volus renkonti lin vizaĝ-al-vizaĝe kaj postuli klarigon pri kial li ordonis la ekzekuton de kvincent kaptitoj laŭvorte kvin minutojn antaŭ la fino. Kontraŭ baza singardemo, kontraŭ baza instinkto por memkonservo, ĉar, kvankam ne estus facile trovi lin, li devis, aŭ almenaŭ devus, konsideri, ke eble venos la tago, kiam li alfrontos la venkintojn.

Ĉi tiuj pensoj akompanis Karpinsky-on dum li pridemandis aliajn oficirojn de la Wehrmacht kaj SS. Li kaj Roberts baldaŭ konkludis, ke ili povus signife rapidigi la preparajn pridemandadojn se ili dividus la laborŝarĝon. Roberts moviĝis al alia neokupita ĉambro, kaj la ĉiam ĝentilema leŭtenanto Lewis rapide trovis protokoliston inter siaj knaboj.

Jam post nur kelkaj horoj, ili establis ion eksterordinaran. El cent kaj kelkdek SS-uloj trenitaj el la kelo de la Gestapo-konstruaĵo, nur kvar vidis la Gruppenführer-on, kaj nur ili povis doni lian priskribon. Krom Fahrenwirst, Wormitz, Ohlers kaj Lüboff priskribis Wolf per preskaŭ la samaj vortoj. Alta, svelta blondulo en siaj kvardekaj jaroj, ĉirkaŭ 180 centimetrojn alta. Karpinsky decidis ordoni al Lewis pliigi la vigladon de la kaptitejgardistoj (se la Gestapo-uloj informus Wolf-on, ke li estas la plej serĉata homo, li eble provos fuĝi tiun ĉi nokton). Kaj morgaŭ matene, kolektinte ĉiujn en la kvadrata korto, ili traktos specife tiujn, kiuj kongruas kun tiu ĉi priskribo. La stranga simileco, preskaŭ identa eĉ en la elekto de vortoj, de la deklaroj de ĉi tiuj kvar altrangaj SS-oficiroj plenigis lin per malfido. Eblis, ke ĉi tiuj kvar aranĝis kovri sian estron kaj provizis misgvidan priskribon. Neniu, sed vere neniu krom ĉi tiuj kvar, povis priskribi la aspekton de Wolf. La ŝoforon, kiu veturigis la Gruppenführer-on al la flughaveno, oni trovis en supra ĉambro en la Gestapo-konstruaĵo kun kuglo enmetita en la malantaŭon de lia kranio. Tio ankaŭ ne povis esti koincido.

– Mi havas ion – Roberts eniris la ĉambron, mansvingante pridemandadan raporton – ion, kio interesos vin. La ordonon mortpafi tiujn kvincent kaptitojn persone donis la Gruppenführer Wolf.

– Ĉu vi havas iun, kiu vidis Wolf-on? – Karpinsky eĉ eksaltis el sia seĝo. Li ankaŭ rimarkis, ke la germana oficiro kun la rango de kapitano, kiun li ĵus alvokis por pridemandado, atente aŭskultas ilian konversacion. Eble li scias ion pri Wolf – penso ekbrilis tra lia menso. – Oni devos forte premi lin – li decidis.

– Bedaŭrinde, li ne vidis lin – Roberts respondis. – Li estas la komunikada oficiro. Li hazarde estis ĉe la linio, kiam Wolf parolis kun unu el la oficiroj de la gardistbataliono ĉe la tendaro. Li aŭdis nur voĉon. Bedaŭrinde, li ne memoras la nomon de la interparolanto de Wolf. La alia ulo timis, ne volis plenumi la ordonon sen skriba konfirmo, al kio Wolf supozeble ekkriis, ke la tendaro estu tuj likvidita, laŭ lia persona ordono, de Wolf, kaj ke li tuj sendos skriban konfirmon pere de motorciklisto... Jen ĉio, kion diris la komunikada oficiro.

– Tio vere ne estas multe – germana oficiro en kapitana uniformo diris flue en la angla. – Ĉu vi trovis iun, kiu vidis Wolf-on?

Ili rigardis lin kun tia miro, kvazaŭ li estus vizitanto el Marso.

– Ĉu vi ankaŭ serĉas lin? – fine demandis Karpinsky.

– Strange – la germano diris denove – neniu vidis lin.

– Pardonu – Roberts interrompis – kaj tiuj kvar?

– Fahrenwirst, Ohlers, von Lüboff, kaj Wormitz, ĉu ne? Tio estas atendebla – li murmuris.

– Pardonu – Karpinsky eksaltis, kiu jam havis sufiĉe da ĉi tiu frazinterŝanĝo en la angla, donanta al la konversacio certan etoson de familiareco. – Kiu starigas la demandojn ĉi tie? Kiu vi estas precize? Via nomo?

– Hans Kloss.

– Vi parolas bonege la anglan – Roberts enĵetis, kaj neatendite por Karpinsky, li altiris seĝon por la germana kapitano. – Abwehr, ĉu?

– Jes – respondis Kloss.

– Sidiĝu, Kapitano. – Roberts eltiris siajn cigaredojn. – Ĉu vi ŝatus fumi? Ni estas kolegoj iasence, kvankam ni laboris unu kontraŭ la alia. Vi estas profesiulo – li daŭrigis – kaj ni aprezas profesiulojn. Mi esperas, ke ni lernos multajn interesajn aferojn de vi.

– Mi ne pensas – Kloss ĝentile interrompis – ke mi vere povus esti utila. Almenaŭ laŭ via kompreno.

– Ni vidos – Roberts diris. – Kie vi agadis?

– Plejparte en Pollando kaj Rusio. Ĉar… – li hezitis. Li ne volis diri tro multe, sed li ankaŭ ne volis fremdigi tiujn ĉi oficirojn je si. – Pro mia scio pri slavaj lingvoj.

– Vi havis sufiĉe bonan reton en la oriento?

– Ni havis – Kloss respondis. Li sentis sin tre malkomforte nun en la haŭto de germana oficiro. – Ni havis la plej potencan armeon, preskaŭ tutan Eŭropon, kaj la plej grandan gvidanton…

Roberts agnoskis tiun ŝercon per ĝentila rideto. – Ni restu ĉe la reto – li diris. – Ĉu vi havas bonan memoron?

– Ne tre bonan – Kloss murmuris. Kaj li pensis, ke ili certe ne ricevos la informojn, kiujn la aliancanoj deziris de li.

– En ĉi tiu ne-tiel-bona mondo – Roberts diris nefortimigite, kaj li devus esti ofendinta, se ne pro la vortoj, almenaŭ pro la tono de Kloss – nenio okazas tro rapide. Kaj ne senpage. Mi perfekte komprenas, ke via memoro bezonas refreŝigon, Kapitano. Vi certe ne antaŭĝojas pasigi tro multe da tempo en ĉi tiu kaptitejo, ĉu?

Longa silento falis. Karpinsky, kiu ŝajnigis miksi iajn paperojn sur sia skribotablo, ekrigardis sian kolegon sen kaŝi malinklinon.

– Mi pensas, ke ni parolos kun Kapitano Kloss pri la temoj, kiuj interesas vin – li diris acidmaniere. – Mi preferas alian temon.

– Pri Gruppenführer Wolf? Mi ankaŭ preferas tiun ĉi temon – Kloss diris. – Almenaŭ nuntempe...

– Neniu demandas vin, kion vi preferas – Karpinsky frapis la surfacon de sia skribotablo permane. Li eksentis neklarigeblan simpation por la viro sidanta kontraŭ li kaj volis rapide tranĉi la maldikan fadenon de konfidenco, kiu disvolviĝis inter ili. Li koleris kontraŭ si mem, ĉar li permesis al si esti tirita en ĉi tiun neŝablonan konversacion kun la germana oficiro, kaj eĉ pli kontraŭ Roberts, kiu, kompreneble, ne maltrafis la okazon montri sian politikan antaŭvidon. Ili ofte varme disputis pri siaj sintenoj rilate al Rusio en la postmilita periodo. Karpinsky kredis je la ideo de Roosevelt pri interkonsento de Usono kaj Rusio, Roberts kontraŭstaris ĝin. – Ni dikigis Rusion por ke ĝi povu venki la germanojn, sed kiu helpos nin venki Rusion? – li kutimis diradi. – Kapitano Kloss – li turnis sin al la viro sidanta kontraŭe – ĉu vi konis Gruppenführer-on Wolf?

– Bedaŭrinde ne – Kloss respondis honeste.

– Kial bedaŭrinde?

– Wolf estas militkrimulo – Kloss respondis malrapide. – Li ordonis la murdon de polaj kaj sovetiaj kaptitoj.

– Ankaŭ dekkelkajn italojn kaj kelkajn anglojn – Roberts interrompis.

– Ili estis ĉefe rusoj kaj poloj.

– Do vi scias pri tio? – Karpinsky surprizis – De kie?

– Mi provis malhelpi ĝin, sed bedaŭrinde, tro malfrue. Mi alvenis al ĉi tiu kaptitejo kelkajn horojn post la masakro. Mi sugestis al la generalo, ke ni komencu per la kaptitejo kaj nur poste traktu la Gestapo-konstruaĵon. Willmann elektis alian ordon. Cetere, mi timas, ke se ni komencus per la kaptitejo, ni ankaŭ ne sukcesus alveni ĝustatempe.

– Mi vidas – Roberts ekridetis radiante – ke vi estas kontraŭulo de la nazioj. Ekde kiam?

– Wolf – Kloss diris trankvile, kvazaŭ li ne aŭdis la demandon – certe estas en tiu kaptitejo. Tiuj kvar, kiujn vi menciis, alkroĉiĝas unu al la alia, kvazaŭ ili timus sin reciproke. Ĝuste ili probable scias, kiu estas Wolf. Ili devas koni lin, ili devas scii, sub kiu nomo li kaŝas sin. Aŭ eble… – li hezitis kaj silentiĝis.

– Mi ne certas, ĉu Wolf estas en tiu kaptitejo. En la konfuzo de la unuaj horoj post nia eniro en la urbon, li povus facile forŝteliĝi. Sed kial vi tiel volas trovi Wolf-on? Ĉu povus esti malnovaj konfliktoj inter la Abwehr kaj la Gestapo?

– Mi pensis, ke vi volas trovi lin.

– Oferto de kunlaboro? – Roberts ne kaŝis sian ironion. – Ni probable estus pretaj akcepti oferton de kunlaboro, sed ne nur, kaj eĉ ne ĉefe, en la kazo de Wolf. Ĉu ni komprenas unu la alian?

– Vi menciis certan eblecon, sed vi ne esprimis ĝin laŭte. Vi parolis pri ĉi tiuj kvar, kiuj konas Wolf de longe kaj...

– Mi komprenas – diris Kloss. – Tio estas nur senbaza diveno, sen ia ajn pruvo. Eble unu el ili estas Wolf?

– Aŭ eble estas vi? – Roberts ridis. – Vi eĉ kongruas kun la priskribo, kiun ili donis. Sufiĉe! – Lia voĉo malmoliĝis. – Ni konsideros vian proponon pri helpo rilate Wolf. Sed bonvolu ankaŭ memori, kion ni diris antaŭe. Kaj mi konsilas vin preni tion, kion ni diris serioze. Vi povas foriri.

Post kiam li foriris, li sendis la protokoliston alporti bieron.

– Ni meritas paŭzon – li diris klarige. Poste, malfermante la bierskatolon, li demandis rekte:

– Kiel plaĉas al vi nia kolego de la Abwehr?

– Kiu scias? Eble li vere ŝatus helpi nin trovi Wolf-on? Fine, diable, ne ĉiuj germanoj... Aŭ cetere eble ĉiuj. Ĉu oni povus vivi en tia lando kaj havi purajn manojn? Mi volas diri, vivi normale, labori, servi en la armeo, sen pensi pri la malliberuloj en koncentrejoj? Kion vi pensas?"

– Ĉu vi memoras tiun ŝildon, kiun la maljuna Patton ordonis starigi, kiam ni transiris la nederlandan limon? "Atentu, vi transiris la limon de la eŭropa civilizo. Ĉi tie komenciĝas la lando de barbareco." Vi suferas pro persekutmanio. Tiu Wolf atakis vian cerbon. Ni kaptos lin, ni kaptos lin pli aŭ malpli frue. Sed oni ne povas forgesi aliajn aferojn. Tiu germano, tiu kapitano de la Abwehr, volas vendi sin tre kare, preni la plej altan prezon por tio, kion li scias, kaj eble... – Li eksilentis.

– Pri kio vi pensas, Roberts?

– La germanoj subtaksis la slavojn kaj ilian inteligentecon. Ili pagis kare por ĝi.

– Vi estas tiu, kiu suferas pro persekutmanio – Karpinsky ekridis. – Vi juĝas ĉiun laŭ viaj propraj normoj. Vi supozas, ke oficiro de malvenkanta armeo devus esti feliĉa ricevi proponon de kunlaboro kun la venkintoj. Eble li estas patrioto kaj malamas nin. Aŭ eble li simple estas laca, laca de ĉio. Ĝi estas minaco ankaŭ por mi – li diris post momento. – Mi ne longe daŭros en ĉi tiu laboro.

– Vi troigas, amiko – Roberts diris malsincere. Li stariĝis. – Nu, oni devas eklabori. Estas ĉirkaŭ tridek pliaj atendantoj en tiu ĉambro.

* * *

Post kelkaj horoj, ĉiuj germanaj oficiroj, kiujn ili pridemandis, ŝajnis ekzakte samaj al kaj Roberts kaj Karpinsky. Eĉ iliaj vizaĝoj: malgajaj, kelkfoje indiferentaj, kelkfoje nur malamikaj, la vizaĝoj de homoj, el kiuj la plejmulto atendis malmulte de la vivo. Unu el la lastaj pridemandataj tiun tagon estis Kolonelo Leutzke. Karpinsky komencis per demandoj, kiujn li jam mekanike starigis:

– Kion vi scias pri Wolf?

– Nenion – diris Leutzke. – Nur ke li antaŭ nelonge regis la lokan Gestapon kaj ke vi serĉas lin. Mi havas neniun kialon – li aldonis post momento – ŝirmi homojn kiel Wolf-on nun. Ili alportis neniun honoron al la germana armeo.

– Estas domaĝe, ke vi ne atingis tiajn konkludojn pli frue – rimarkigis Karpinsky.

Leutzke restis silenta; li rigardis la usonajn oficirojn senesprime.

– Vi estas evidente antifaŝisto – ekridis Roberts.

La vizaĝo de la kolonelo ne moviĝis eĉ unu muskolon. – Mi estas germana oficiro – li diris – kaj mi neniam ŝatis Hitler-on. Mi nur plenumis miajn devojn.

– Vi ĉiuj diras la samon – konstatis senkuraĝigita Karpinsky, kaj turnis sin al Roberts. – Ĉu vi havas pluajn demandojn?

Roberts demandis pri Kloss. Kion la kolonelo scias pri ĉi tiu Abwehr-oficiro? Kie li renkontis lin? Ĉu li ne rimarkis ion nekutiman en lia konduto?

Leutzke ne komprenis ĉi tiujn demandojn. Li konis Kloss-on nur de mallonga tempo, li scias nur ke li operaciis en Pollando kaj Rusio kaj ricevis la Feran Krucon, kio ne estis tre ofta en la Abwehr.

– Nenion pli? Kaj kion vi pensas pri li?

– Mi ne pensas ion ajn – Leutzke diris. – Mi ne povas formi opinion pri li ĉar li ne estis mia subulo.

Roberts ekrigardis lin kun nekaŝata ironio.

– Foriru jam – li diris. – Pasos multe da tempo antaŭ ol ni instruos al vi ion ajn.

Leutzke rektiĝis kaj ankoraŭ sur la sojlo donis al la du usonaj oficiroj rigidan, militistan riverencon. Li malaperis malantaŭ la pordo. Ili restis solaj. Roberts verŝis konjakon en du glasojn.

– Drinku, Karpinsky – li diris. – Mi ĵus parolis kun la generalo telefone. En la stabo estis oficiro de la rusa misio. Li deklaris, ke, laŭ iliaj informoj, tiuj ĉi Gruppenführer Wolf estas sendube en nia regiono. Ili havas tro bonajn informojn. Kion vi pensas pri tio ĉi?

– Se li estas ĉi tie – Karpinsky deklaris – ni devas trovi lin.

– Kompreneble. – Roberts englutis grandan porcion da konjako: – Sed kiel la rusoj scias pri tio? Ni devas ekscii.

Karpinskij sidiĝis ĉe sia skribotablo, foliumante iujn paperojn.

– Mi ne povas forgesi – li flustris subite – kiel la korpoj de kaptitoj murditaj en la fabriko estis elfosataj. Tiuj vizaĝoj de homoj strangolitaj aŭ pafitaj haste... Kial li ordonis tion?

– Lasu ĉi tiun makabran aferon – diris Roberts.

– Ĉi tiu homo estas ĉi tie. Kaj tion ni devas memori ĉefe.

– Ŝajnas – diris Roberts – ŝajnas, ke vi faris eraron aliĝante al la CIC.

– Aŭ eble vi faris eraron? – flustris Karpinskij. Roberts ne respondis. Li staris apud la fenestro kaj rigardis al la granda korto de la kazerno, kie leŭtenanto Lewis trejnis siajn subulojn. Ĉi tiuj estis la ĉiutagaj ekzercoj de Lewis, al kiuj la kaptitejestro, cetere, dediĉis sin kun granda diligento. Antaŭ li staris longa, duobla vico da kaptitoj armitaj per siteloj, brosoj kaj balailoj. La duobla vico estis perfekte formita, kaj certe eĉ la plej postulema kaporalo ne kontraŭus ĝin.

– Prezentu viajn armilojn! – Lewis kriis.

La kaptitoj levis balailojn, brosojn kaj sitelojn ĝis ŝultro-alteco. Lewis paŝis laŭ la vico, observante la streĉitajn figurojn kun evidenta kontento.

– Ne malbone, ne malbone – li murmuris. – Vi denove estos homoj. Eble iam mi faros armeon el vi.

Poste la kaptitoj saltis ĉirkaŭ la korto, rampis kaj atakis la kazernan konstruaĵon.

– Lewis estas bona – konstatis Roberts.

– Li traktas ilin tre malbone – Karpinsky diris, ankaŭ alproksimiĝante al la fenestro. – Tio ne estas metodo de edukado.

– Kian metodon vi sugestus? – Roberts demandis. – Kion vi ŝatus fari el ili? Ili estis tiuj, kiuj sekvis la ordonojn de Wolf. Ĉu vi forgesis? Eble ili taŭgas nur por stari duvice. Eble ni nenion povas fari por ili krom elekti taŭgajn kaporalojn?

Dume, Kolonelo Leutzke revenis al sia ĉambro kaj trovis Kloss-on rigardantan la ekzercojn en la korto tra la fenestro.

– Mi vidis la ludojn de Lewis – diris Leutzke. – Abomenindaj. Li senigas ilin de ilia homa digno.

– Kaj kion oni faris al ili dum ĉi tiu tuta tempo? – demandis Kloss, abrupte turniĝante de la fenestro. – Dum tiom da jaroj de la milito. Se germana kaporalo starus anstataŭ Lewis, vi ne havus plendojn.

Leutzke restis silenta. Li sidiĝis sur la liton kaj zorge dividis la cigaredon en trionojn.

– Lasu ĝin, Kloss – li murmuris. – Mi ankaŭ scias, ke ĝi estis terura porkaĵo.

– Ekde kiam vi scias? Ekde Stalingrado? Ekde via unua bona batado?

– Kaj vi? – demandis Leutzke. – Kaj kiam vi ŝanĝis vian opinion?

– Ni ne parolu pri mi – flustris Kloss.

– Ni lasu tiun temon sola. – Leutzke donis al Kloss trionon de la cigaredo. – La milito estas perdita, sed ĝi ne estas la lasta milito de nia nacio. Ni ne povas permesi, ke germanaj soldatoj estu bestigataj. Ili estos bezonataj denove.

– Daŭre la samon – la voĉo de Kloss sonis senkuraĝigita. – Ĉu vere vi lernis nenion? Ĉu vere vi komprenis nenion?

– Estas vi, kiu ne komprenas ion ajn – diris Leutzke. – Kaj ne estas mirinde: la ŝoko post malvenko. Hitlerismo perdis, trenante la germanan armeon en la abismon. Sed la germanan armeon ne kreis Hitler. Ĝi ekzistis antaŭe kaj ekzistos poste. Oni ne povas senigi la nacion de ĝia plej valora posedaĵo: respekto por ĝiaj propraj soldatoj.

– Sensencaĵo – diris Kloss. – Vi diras: soldatoj, sed vi celas respekton por banditoj kaj murdintoj.

– Mi pensas – konstatis Leutzke – pri purigado de niaj rangoj de murdintoj.

– Tro malfrue.

– Neniam estas tro malfrue. La usonanoj serĉas Wolf-on, oni devas doni al ili Wolf-on por ke tiuj, kiuj restas, estu traktataj kiel ili meritas. Ni devas ekscii – li daŭrigis – kie li estas kaj sub kiu nomo li kaŝas sin.

– Ankaŭ vi – Kloss ekridis. – Por teni ian atuton enmane, ĉu?

– Ne. Por savi la honoron de la germana armeo.

– Vi ŝercas, Kolonelo. Nenion vi povos savi. Nenion.

* * *

Kie estas Gruppenführer Wolf? Ĉi tiu demando persekutis Kloss-on, kaj ĝi persekutis ankaŭ Karpinsky-on. Kloss vagis tra la kazerna korto, la koridoroj de la konstruaĵoj, rigardis en la vizaĝojn de oficiroj kaj soldatoj, aŭskultis konversaciojn, ofertis cigaredojn. Kiu el ili estis Wolf? Multaj el la soldatoj nun portantaj simplajn uniformojn sendube servis en la SS kaj SD, mortigis kaj ordonis mortigi. Wolf havis ŝancon. Li povis kaŝi sin en ĉi tiu homamaso; ĉi tie estis dekoj da altaj, blonduloj, kaj eĉ selekti ĉiujn kun SS-tatuoj ne promesis multon da espero.

Karpinsky estis pridemandanta. Ĉiuj respondoj estis preskaŭ identaj. Ambaŭ usonaj oficiroj pli kaj pli perdis paciencon kaj, samtempe, esperon akiri iujn ajn informojn. Nur ĉi tiuj kvar vidis Wolf-on, neniu alia, kaj ĉi tiuj kvar ŝajnis moki siajn pridemandantojn.

Sturmbannführer Ohlers simple respondis "Mi ne scias" al plej multaj demandoj.

– Mi traktis ekonomiajn aferojn – li ripetis. – Mi ne sciis pri la ordono eksplodigi la fabrikon. Wolf persone ordonis ĝin.

– Senkulpulo! – Karpinsky kriis. – Kaj kiu liveris la ciklonon al la tendaro? Kiu kalkulis kiom da gaso estis bezonata kaj kiom kostis murdi unu homon?

– Mi estis oficisto – Ohlers flustris. – Mi laboris ĉe skribotablo. Mi traktis ĝin teorie.

Karpinsky saltis kaj svinge frapis lin en la vizaĝon.

– Vi oficisto! Diru al mi, sub kiu nomo kaŝas sin Wolf?

– Mi ne scias.

– Vi atestis, ke li flugis el Berlino du tagojn antaŭ la kapitulaco. Kie li estas nun?

– Mi ne scias.

– Ĉu vi vidadis lin?

– Malofte. Li havis multe da laboro. – La voĉo de Ohlers ĉi-foje havis nekaŝitan ironion.

– Laboro! – Karpinsky kriis, jam ne povante regi sin. – Li subskribis mortkondamnojn! Du horojn antaŭ ol ni alvenis, dudek naŭ verdiktojn!

– Mi ne subskribis ilin – murmuris Ohlers. – Kial vi krias al mi?

Karpinsky subite sentis sin senhelpa. Ĉi tiu homo, simile al liaj amikoj Wormitz, Lüboff kaj Fahrenwirst, estis evitema, trompema; ne eblis devigi lin paroli. Li devus konduki lin al la keloj de la Gestapo, li pensis. Kaj ĝuste kiel ili... Li sciis, ke li ne faros tion. Li reakiris memregadon kaj denove komencis demandadon.

– Vi deklaris – li diris – ke Wolf estas blonda, kun longforma vizaĝo, ĉirkaŭ ses futojn kaj ok colojn alta, ĉirkaŭ kvardekjaraĝa. Vi montros lin al mi.

Rideto aperis sur la vizaĝo de Ohlers, kiu tuj malaperis.

– Ĉu vi rifuzas? – demandis Karpinsky. – Ĝi kostos al vi kare.

– Mi ne rifuzas – murmuris Ohlers. – Montru lin al mi.

Karpinsky malfermis la pordon. En la apuda ĉambro staris dekduo da viroj, kiujn li elektis el inter centoj da kaptitoj. Ili proksimume kongruis kun la priskribo donita de la kvar Gestapo-uloj. Plej multaj portis uniformojn de la Wehrmacht, nur tri portis insignojn de SS.

– Kiu? – demandis Karpinsky.

La kaptitoj rigardis Ohlers-on per teruritaj okuloj.

La Gestapo-ulo silentis.

– Kiu? – ekkriis Karpinskij. – Kiu el ili?

– Mi ĵuras – diris Ohlers – ke neniu el ili estas Gruppenführer Wolf.

Roberts ekstaris en la pordo, silente observante la scenon. Rideto disvastiĝis sur lia vizaĝo. Li alpaŝis al Ohlers.

– Aŭskultu, Ohlers – li ekflustris. – Kaj kiel vi scias, ke vi travivos pliajn tri tagojn, se vi ne montros Wolf-on al ni?

La Gestapo-ulo subite perdis sian trankvilecon.

– Vi volas murdi min?! – li subite kriis. – Senprocese, senkondamne, senkulpe? Vi neniam akiros Wolf-on! Neniam!”

– Nun vi montris viajn verajn kolorojn – Karpinsky flustris. – Forkonduku ĉi tiujn homojn! – li ordonis, kaj paŝis al la telefono. – Leŭtenanto Lewis? – li demandis. – Kiam la karcero estos preta? Mi havas vian unuan pensionulon. Certa Ohlers, Sturmbannführer. Por kiom longe? Ĝis nuligo, ĝis li komencos paroli.

* * *

Leŭtenanto Lewis ankaŭ faris siajn proprajn pridemandadojn. Li nomis ilin "privata inventaro ĉe la deponejo." Kiam Karpinsky telefonis, Lewis ĵus estis parolanta kun viro portanta nomon Vogel, kiu, laŭ sia propra deklaro, estis kaporalo en la Wehrmacht. Lewis informis Karpinsky-on, ke la karcero estos preta nur en kelkaj pliaj tagoj, li demetis la aŭdilon kaj gestis al Vogel por alproksimiĝi al la skribotablo.

– Nu kaj kio, Vogel? – li demandis. – Kion fari kun vi? – La terurita vizaĝo de la malliberulo amuzis lin.

– Mi ne scias, Sinjoro Leŭtenanto – li aŭdis.

– Ĉu vi asertas, ke via nomo estas Vogel kaj ke vi estas kaporalo en la Wehrmacht?

– Jes.

– Ripetu tion ĉi ankoraŭfoje.

– Ernst Vogel – la malliberulo ripetis mallaŭte.

– Vi perdis, fratulo – Lewis deklaris. – Unu el viaj kamaradoj denuncis vin. Via nomo tute ne estas Vogel, sed Schickel, vi ne estas kaporalo de la Wehrmacht, sed oficiro de la bela servo nomata SD.

Vogel alinome Schickel paliĝis kaj kliniĝis super la skribotablo. Ŝajnis, ke li estis tuj kolapsonta sur la plankon.

– Mi povus ordoni al vi demeti vian uniformon – Lewis daŭrigis. – levi vian manon kaj tiam rigardi vian diablan SS-tatuon. Vi montrus ĝin al mi, ĉu ne? Sed tio ne amuzas min; mi ja scias, ke vi estas policano ĉiuokaze. Mi konas la naturon de homoj, frato. Se iu kiel mi posedus drinkejon en Teksaso dum dek kvin jaroj, tiam li nur bezonas rigardi la homon, por scii kun kiu li havas aferon.

– Mi sekvis ordonojn – Schickel flustris. – Mi estis suboficiro.

– Jes, jes, mi eĉ scias, kie vi estis sekvanta tiujn ĉi ordonojn. En koncentrejo... Ne neu ĝin. Estas du uloj de la speciala servo sube en la teretaĝo, kaj ili kaptadas homojn kiel vi. Mi povas sendi vin tien, ĉu vi aŭdas?

– Mi aŭdas.

– Sed mi povus same bone ne sendi vin se montriĝus, ke vi plenumus unu malgrandan kondiĉon kaj vi kapablus fari ĝin. Vi ne demandas, kia estas tiu kondiĉo?

– Mi divenas ĝin, Sinjoro Leŭtenanto – diris Schickel.

– Jen la respondo, kiun mi atendis de policisto. Vi estas inteligenta, Schickel. Vi bezonas scii kaj aŭdi kiel eble plej multe. Mi volas pacon kaj ordon ĉi tie. Neniujn fuĝoprovojn. Se tri homoj provus paroli unu kun la alia private, vi devas esti tiun ĉi tria; klare?"

– Jawohl, Sinjoro Leŭtenanto.

– Se vi prizorgos – aldonis Lewis – vi eble ne estos inter la lasta grupo liberigata. Nun foriĝu de mia vido. Mi taskos vin purigi mian kabineton.

Schickel malaperis. Lewis restis sola kaj etendiĝis oportune sur sian seĝon, kontenta pri si mem. Li jam havis sian propran spionservon, kaj li estis konvinkita, ke li estos tiu, la knabo el Teksaso, kiu sukcesos konservi ordon en ĉi tiu freneza kaptitejo.

* * *

La ideo estis riska, sed Kloss jam kutimiĝis al risko. Tagoj pasigitaj en la kaptitejo konvinkis lin, ke li sukcesos trovi Wolf-on nur se li kreus situacion, en kiu la Gruppenführer estus devigita malkaŝi sin. Li elpensis detalan planon, kaj kiel kutime, post kiam li faris decidon, li tuj komencis efektivigi ĝin. Li bezonis la helpon de la usonanoj. Post multe da konsiderado, li decidis paroli kun Karpinsky, li nur atendis por konvena momento. Ĝi ekestis unu vesperon, kiam, promenante tra malplena korto proksime al la komandejo, li vidis usonanon forlasi la konstruaĵon.

– Mi ŝatus paroli kun vi, captain – Kloss haltis apud li.

– Pri kio temas? – Karpinsky rigardis lin surprizite. – Ni eniru al mi.

– Ne, ne – Kloss flustris – nur kelkajn vortojn. Pri Wolf. Mi ŝatus helpi vin kapti lin.

– Kial? – Karpinsky ne kaŝis sian malfidon. Li demandis "kial", ne "kiel".

– Motivoj estas sensignifaj – Kloss diris.

– Bonvolu konsideri – la usonano seke konstatis – ke mi ne fidas la tiel nomatajn bonajn germanojn, kiuj hieraŭ ĉesis esti nazioj.

– Bone.

– Diru al mi, kion vi scias – Karpinsky daŭrigis – kaj mi prizorgos la reston.

– Mi scias nenion – Kloss flustris.

– Do kion vi volas?

– Fari malgrandan eksperimenton. Sufiĉe danĝera, almenaŭ por mi. – Karpinskij observis lin atente.

– Eksperimenton? – li ripetis. – Ĉu mi fidu vin?

– Mi riskas multe pli fidante vin – diris Kloss. – Kaj mi nur postulas, ke ĉi tio restu inter ni.

– Mi ne konfesas al iuj ajn germanaj oficiroj – murmuris Karpinsky.

– Temas ne nur pri germanaj oficiroj – diris Kloss.

– Do fine parolu.

Kloss prezentis sian ideon. Ĝi estis simpla, sed riska. Karpinsky aŭskultis kun surprizo: ĉi tiu juna germana oficiro, parolanta bonege anglan lingvon, distingiĝis per konsiderinda kuraĝo. Kaj li verŝajne malamis Wolf-on... ĉar nur malamo...

Tiun saman vesperon, Kloss komencis efektivigi sian planon. Ne estis facile konvinki la kvar singardajn Gestapo-ulojn: Ohlers, Wormitz, Lüboff kaj Fahrenwirst, ke li, iama kapitano de Abwehr, havas ion ekstreme gravan por komuniki al ili kaj ke ili devus renkontiĝi ie, kie ili povus paroli pace. Li trovis tian lokon. En unu el la aloj de la konstruaĵo estis malferma enirejo al la subtegmento. Oni supreniris laŭ malhela, spirala ligna ŝtuparo. La usonaj gardistoj, eĉ tiuj, kiuj patrolis la koridorojn nokte, neniam rigardis en la subtegmenton. Ĝi estis malalta, longa, malluma, kaj plena de ĉiuspecaj sentaŭgaĵoj. Kloss supreniris la ŝtuparon; la kvar jam atendis lin. Kandelo ripozis sur malnova tablo, kaj la mallarĝa fenestro en la tegmento estis bone kovrita.

– Kion vi volas de ni? – Ohlers demandis kiam Kloss sidiĝis sur la plankon kaj ekbruligis cigaredon.

La malfacila parto komenciĝis. La sukceso de lia plano dependis de tio, ĉu li povus konvinki ilin.

– Mi venis por averti vin – li diris sen antaŭparolo.

– Ni ne havas multon por timi – murmuris Fahrenwirst – Almenaŭ ne pli ol ĉiuj aliaj en ĉi tiu kaptitejo.

– Ne ŝercu – la voĉo de Kloss estis seka kaj trankvila. – Cetere ne temas nur pri vi. Grupo da oficiroj, gvidataj de Willmann, volas vendi vin al la usonanoj por famiĝi.

– Willmann – graŭlis Wormitz – volis famiĝi eĉ antaŭ la kapitulaco. Li enŝlosis nin kiel ratojn en Gestapo-konstruaĵo. Ĉu vi hazarde scias, kiu el liaj oficiroj komandis ĉi tiun lastan agon de la generalo?

– Ĉu vi opinias, ke ĝi gravas nun? – Kloss respondis per demando.

Ĉu ili povas scii? – li pensis. Li supozis, ke ili scias.

– Grava, negrava – flustris la alia. – Indas konstati.

– Ni ne tro okupu nin pri la detaloj. Jen ĉi tiuj oficiroj intencas transdoni Gruppenführer-on Wolf al la usonanoj. – Kloss pensis, ke liaj vortoj faros ian impreson, sed la sama ironia rideto aperis sur la vizaĝoj de la kvar Gestapo-uloj preskaŭ samtempe.

– Ili trovu lin unue – Ohlers murmuris. Wormitz tuj ekrigardis lin kolere.

– Kial vi venas al ni kun ĉi tio? – li demandis Kloss-on.

Kloss havis pretan respondon.

– Pro du kialoj. Vi estis la plej proksimaj kunlaborantoj de la Gruppenführer, kaj nur vi povas helpi lin.

– Ĉu vi estas tiel certa, ke ni scias, kie Wolf kaŝas sin? – Ohlers demandis. La sama rideto denove aperis sur lia vizaĝo.

– Se li estas en la kaptitejo, vi scias – Kloss diris. – Ekzistas danĝero, ke Willmann trovos lin. Pli malpli frue aŭ li aŭ la usonanoj determinos, kiu estas Wolf. Tial, eskapo ŝajnas la sola solvo. Vi ankaŭ povas eskapi.

– Eskapo – Wormitz ekridis. – Vi devas esti freneza! La pordego estas gardata tage kaj nokte; ili dratigis la tutan kaptitejon.

– Mi ne venus al vi, Sinjoroj – Kloss daŭrigis – se mi ne estus certa, ke eskapo eblas. Mi klarigos en momento. Unu el miaj soldatoj oni asignis por labori en la hejtejo. La koaksoenŝutejo jam estas ekster la barilo. Ĉu vi komprenas? Oni nur devas forĵeti tunon da koakso, grimpi ĉirkaŭ tridek metrojn, kaj oni estas libera. Ĝi estas sufiĉe kruta, sed estas hokoj kaj io por alligi la ŝnuron. – Mi estis en la urbo hieraŭ – li aldonis.

Li devis konvinki ilin; li pensis, ke se ili kredus, ke fuĝo eblas, ili sciigus Wolf-on, kaj tiam Wolf alvenus kun ili al la hejtejo je la difinita tempo. La plano ŝajnis rimarkinde simpla kaj kun ŝanco de sukceso. Fine, ĉi tiuj kvar ja ankaŭ ne povis atendi, ke la usonanoj lasu ilin iri. Eĉ se neniu el ili povus esti kulpigita pri la krimoj de Wolf, ĉiu havis sufiĉe da pekoj sur sia konscienco.

Ili silentis. Ili pripensis la proponon de Kloss. Li studis iliajn vizaĝojn, provante legi ion ajn. Tra la jaroj, ili lernis kaŝi siajn pensojn. Neniu muskolo eĉ ekvibris sur la vizaĝo de Wormitz.

– Nu – li diris. – Kiaj estas la ŝancoj de ĉi tiu fuĝo se ni fidos vin, Herr Kloss?

– Grandaj – konstatis la kapitano. – Mi diris al vi, ke mi estis en la urbo. Civilaj vestaĵoj kaj iaj paperoj atendos nin ĉe la loĝejo de miaj amikoj. Ni povas resti tie kelkajn tagojn, kaj poste...

Ili rigardis lin iom suspektinde.

– Kial vi faras tion? – Ohlers demandis. – Kial vi ne savas vian propran haŭton? Kial vi revenis, se vi jam forlasis la kaptitejon?

Kaj je tiu demando li havis pretan respondon.

– Mi ne estas en danĝero – li diris. – Min ĝenas ĉi tiuj porkoj, kiuj ŝanĝis flankojn post du tagoj, kiuj flatas la usonanojn, pretaj leki iliajn botojn por pakaĵo da cigaredoj aŭ ĉokolada tabulo.

Ohlers levis la ŝultrojn.

– Jes – li murmuris – neniu volas esti pugnobatata en la vizaĝon.

– Mi diros al vi ion pli – Kloss daŭrigis. Li decidis esti "honesta" nun. – Vi demandis, kiu oficiro plenumis la lastan ordonon de Generalo Willmann. Estis mi...

– Kio? – nun Fahrenwirst reagis. – Vi porko!

– Trankviliĝu! – Wormitz kriis. – Mi sciis tion kaj mi atendis, ke vi diru ĝin. Kial vi faris ĝin?

– Ordono, Sinjoroj, – Kloss diris, timante, ke ili eble aŭdos la mokadon. – Ordono – li ripetis – kaj vi verŝajne scias, kion tio signifas por germano. Cetere – li aldonis – mi pensis, ke Willmann volis daŭre batali. Mi eraris. – Ili denove silentis dum longa momento, pripensante la respondon de Kloss. Fine, Wormitz, kiu ŝajne uzurpis al si la rolon de gvidanto de la kvar, ekparolis.

– Konsentite – li diris. – Kiam ni povos eskapi?

– Morgaŭ. Ili atendas nin morgaŭ vespere. Krom vi kaj la Gruppenführer, mi kaj la soldato, kiu montris al mi la vojon, fuĝos. Mi proponas, ke ni rifuĝu en la hejtejon tuj post la vespera apelo. Ĉu vi, Sinjoroj, havos tempon sciigi Gruppenführer-on Wolf?

Neniu el ili respondis.

La unua raŭndo estas gajnita, pensis Kloss, singarde malsuprenirante la spiralan ŝtuparon. – Se ili kredis, mi havos Wolf-on morgaŭ vespere. Tio estas, la usonanoj havos lin, sed ili transdonos lin al ni. Ili ne havos alian elekton.

Li ne rimarkis malhelan figuron kaŭrantan ĉe la pordo de la subtegmento. Vogel alinome Schickel, la spiono de leŭtenanto Lewis, aŭdis Kloss-on diri forirante: "Morgaŭ vespere en la hejtejo".

* * *

Lewis estis triumfanta. La nove rekrutita spiono preskaŭ tuj pruvis sian valoron, raportante pri la fuĝo planita de altranga oficiro de la Wehrmacht. Lewis decidis ne raporti al Karpinsky aŭ Roberts pri tio, sed mem efektivigi la areston kaj ne dividi sian sukceson kun iu ajn. Li estis kinoŝatanto kaj ĝuis dramajn finojn, kaj tial li decidis atendi ĝis vespero, kaj kiam tiuj, kiuj planis eskapi, kolektiĝos en la hejtejo, li eniros ĉe la kapo de siaj ĝendarmoj. Tamen, li eniris tro frue.

Kloss estis en la hejtejo jam antaŭ la apelo kaj senpacience rigardis sian horloĝon. Ĉu ili venos? Ĉu li finfine vidos Gruppenführer-on Wolf? Ĉu Wolf simple estas unu el ili, unu el la kvar? Li pridiskutis la signalsistemon kun Karpinsky, sed li sciis, ke eĉ la plej eta eraro povas ruinigi la tutan planon. La nekapteblema Wolf estis malamiko, kiun oni ne subtaksu. Ĉu li fidos siajn subulojn? Ĉu li kredos, ke ekzistas reala ŝanco por fuĝi? Li prenis ŝovelilon kaj forigis la koakson; li ne volis veki la suspektojn de Wolf tro frue. Li aŭdis la pordon klaki, turnis sin, kaj ekvidis usonajn ĝendarmojn starantajn sur la sojlo. Ĉu Karpinsky rezignis pri la operacio? Damnitaj ili... Ridetanta leŭtenanto Lewis staris kun siaj kruroj disigitaj, manoj sur la koksoj.

– Ni havas vin, fratulo – li diris. – Vi ekdeziris iom da freŝa aero, ĉu?

Ili perforte eligis lin el la hejtejo kaj trenis lin trans la korton. Li eĉ ne vidis Wormitz-on kaj Ohlers-on, kiuj ĵus eliris el la kazerno kaj tuj turnis sin reen ekvidinte Kloss-on kaj la usonanojn ĉe la hejtejo.

Oni kondukis lin en la kabineton de Lewis. La leŭtenanto ordonis al Kloss stari meze de la ĉambro kun la manoj sur la kolo.

– Diru al mi, kiu intencis eskapi kun vi?

– Mi diros nenion. – Kloss estis kolera. Lia tuta peno estis vana.

– Diru al mi! – Lewis muĝis, konvinkita, ke la germana oficiro baldaŭ komencos konfesi, kaj li, Lewis, atingos sian unuan sukceson en tiu ĉi milito. Sed captain Karpinsky ekstaris ĉe la sojlo.

– Liberigu lin – li diris mallaŭte, sed per voĉo, kiu teruris Lewis-on. – Liberigu lin tuj.

Kloss ekkomprenis, ke ne estis Karpinsky, sed Lewis, kiu, sen scio de siaj superuloj, malsukcesigis liajn planojn. Li foriris, kaj la teksasa trinkejisto estis baldaŭ lernonta, ke oni neniam devas ĝoji pri sukceso tro frue.

– Vi estas idioto, Lewis! – Karpinsky kriis. – Kiu diris al vi enŝlosi tiun Kloss-on? Kial vi ne raportis tion pli frue?

– Oni planis fuĝon – Lewis flustris.

– Iu ajn fuĝo ne estis – Karpinsky muĝis – vi aŭdas min, ne estis!

Nun Lewis nenion povis kompreni. Li spiradis peze, liaj ruĝaj okuloj malfermetaj larĝe al la captain.

– Ĉu vi volas diri, ke oni mensogis al mi? Ke mia spiono trompis min? Mi punos la fiulon!

Karpinsky mansvingis. Li jam sciis, ke ĉi tiu homo nenion komprenas.

– En la estonteco – li aldonis – ne faru iujn ajn sendependajn agojn.

Li forlasis la kabineton, klakfermante la pordon. Ankoraŭ atendis lin malagrabla konversacio kun Roberts, kiu ne ŝatis, ke io ajn okazu en la kaptitejo sen lia scio.

– Ni devis labori kune kaj lojale – li flustris. – Kio estas ĉi tiu afero kun Kloss?

– Malgranda eksperimento – klarigis Karpinsky – kiu ĉi-foje ne sukcesis. Eble ni devus provi ĝin denove.

– Sen informi min?

– Vi estos informata pri ĉio – Karpinsky konstatis seke.

– Mi esperas. Kaj koncerne Kloss-on, lasu min ankaŭ trakti lin. Iom alimaniere. Ĉi tiu homo eble estos valora por ni, sed ni devas klarigi al li, ke ni ne nur zorgas pri Wolf, aŭ eble eĉ ne ĉefe pri Wolf. Ĉu vi komprenas?

– Mi preferus ne kompreni – diris Karpinsky.

* * *

Kompreneble, Lewis ne forgesis Schickel-on. Almenaŭ li havis iun, kiun li povis kulpigi pro la maltrafita ŝanco. Li alvokis lin al sia kabineto.

– Vi stultulo, vi idioto! – li turmentis lin. – Ne estis iu ajn eskapo, ĉu vi aŭdas min? Vi mensogis al mi. Se vi volas forlasi ĉi tiun kaptitejon, neniam permesu al vi fari ion tian!

– Sed, Sinjoro Leŭtenanto – protestis Schickel – ili estis kvinope tie. Mi jam konas ĉiujn nomojn: Kloss, Wormitz...

Li ne sukcesis fini. Potenca pugnobato ĵetis lin sur la plankon. Lewis, trinkejisto el Teksaso, ne ŝatis esti mensogata.

* * *

Ĉu ili estus persvaditaj eskapi denove? Ĉu ili kredus, ke la stumblo de Kloss estis hazarda, ke la vojo tra la hejtejo ne estis porĉiame fortranĉita? Kloss ne ŝparis amarajn vortojn por captain Karpinsky. Se ne estus Lewis kaj liaj ĝendarmoj, ili eble havus jam Wolf-on. Li diris al la usonano, ke li provos denove, kvankam li ne havis tro grandan esperon. Ia stranga suspekto, penso, kiu daŭre ŝajnis neverŝajna, persekutadis lin. Kial nur tiuj ĉi kvar? Kial neniu alia inter la dekoj da SS-uloj kaj Gestapo-personaro iam vidis Wolf-on? Li pensis, ke li havos seriozan malfacilaĵon persvadi la Gestapo-ulojn renkontiĝi denove, sed Ohlers, kiun li ekvidis la sekvan matenon en la kazerna korto, konsentis neatendite facile.

– Jes, jes – li diris kun stranga rideto. – Ni ankaŭ volas paroli kun vi, Kloss.

Ili aranĝis renkontiĝi denove tiun vesperon en la subtegmento. Kloss informis Karpinsky-on pri ĉi tiu renkontiĝo, sed ŝajnis al li, ke la usonano montris malmulte da intereso.

– Ĉi tio ne povas sukcesi – li diris, kaj tuj aldonis – Kial vi, Sinjoro Kloss, estas tiel decidita trovi Wolf-on? – Li tamen konsentis pri unu plia provo.

Jam estis tute mallume kiam Kloss eniris la supran etaĝon de la konstruaĵo kaj, zorge rigardante ĉirkaŭen, komencis grimpi la kurbiĝantan ŝtuparon. La pordo al la subtegmento estis fermita; kiam li frapis, oni tuj malfermis ĝin, kaj li ekvidis la kompletan kvaropon sidantan iom malantaŭe sur malnovaj taburetoj kaj kestoj. Li diris, „Bonan vesperon.“ Li ricevis neniun respondon, kaj rigardante iliajn vizaĝojn, li komprenis, ke ili planas ian surprizon por li, ke io okazos ĉi tie, por momento, superfortis lin la deziro retiriĝi, sed estis jam tro malfrue, kaj krome, li, Kloss, neniam haltigis ludon post kiam ĝi komenciĝis. Malhela tuko pendis sur la mallarĝa fenestro, li pensis, ke sufiĉus deŝiri ĉi tiun tukon por ke Karpinsky kaj liaj homoj tuj aperu, sed tio estis lasta rimedo, li daŭre esperis, ke li sukcesos efektivigi sian ideon.

– Ni estis vin atendantaj, Kloss – Ohlers fine rompis la silenton. Lia voĉo havis malbonaŭguran tonon.

– Ni estis certaj – von Lüboff tuj aldonis – ke ili liberigos vin.

– Mi sukcese eliĝis – Kloss diris, kvazaŭ ne rimarkante la tonon de Lüboff. – Ili simple venis tro frue. Ili pruvis nenion al mi. Ankaŭ neniu suspektas vin aŭ la Gruppenführer-on.

Li rimarkis ridetojn sur iliaj vizaĝoj. Ĉu eble li ludis tro naive? Ĉu eble li subtaksis sian kontraŭulon ĉi-foje?

– Ni kredas vin, Kloss, ni kredas, ke vi estas bona germano kaj bonega kolego – Wormitz jam ne plu kaŝis la ironion. – Kaj ke vi igis tiujn usonanojn esti kompletaj stultuloj, kion ili cetere plene meritas…

– Mi ne komprenas tiun tonon! – Kloss levis sian voĉon. Li sciis, ke en tia kompanio, kriado ĉiam estis la plej efika. – La situacio estas tre serioza. Ni devas ellabori novan fuĝoplanon. Ni havas neniun alian elekton.

– Foje okazas, ke tute ne estas jam elekto – Wormitz diris serioze.

– Sinjoroj – Kloss decidis ataki kiel la unua. – Nur ni kvin sciis precize la daton de la fuĝo. – Li ekrigardis ilin kaj denove vidis la ridetojn sur iliaj vizaĝoj. – Nur ni kvin – li ripetis – do unu el ni perfidis. Ni devas scii kiu. Savi la vivon de Gruppenführer Wolf estas tiel grava, ke oni devas forigi nenecesan riskon. – Ĉu li agis ĝuste? Ili ŝajnis surprizitaj. Post momento, von Lüboff ekparolis.

– Vi kvazaŭ elprenis la samajn vortojn el niaj buŝoj – li diris. – Bonvolu imagi al vi – li daŭrigis – ke ankaŭ ni konkludis, ke estas perfidulo inter ni. Ni eĉ scias, kiu estas tiu ĉi perfidulo. Ĉu tio ne interesas vin, Kloss?

En tiu momento, el la malluma profundo de la subtegmento eliris viro, kiun Kloss tuj rekonis, antaŭ ol la viro sukcesis tuŝi lian ŝultron kaj antaŭ ol li ekvidis la tubon de la pistolo celita al si. Brunner! Do jen estis la surprizo! Do en ĉi tiu kaptitejo, verŝajne en la haŭto de simpla Wehrmacht-soldato, kaŝis sin lia plej malnova kaj plej malcedema kontraŭulo.

– Ĉu vi rekonas lin? – Ohlers demandis. – Ni estis escepte bonŝancaj. Ĉi-matene mi renkontis mian malnovan amikon Brunner, kiu hazarde ankaŭ montriĝis esti via konato, Kloss, kaj kiu klarigis al ni kial vi tiel dediĉeme volis helpi Gruppenführer-on Wolf eskapi.

La ceteraj eksplodis en ridon.

– Staru trankvile, Hans, kara amiko – Brunner flustris dume. – Se vi komencos krii, mi tuj pafos vin.

Kloss silentis. La situacio estis preskaŭ senespera. Li komprenis, ke ili devas pafi lin, li jam sciis tro multe. Li havis neniun ŝancon atingi la fenestron, forŝiri la kurtenon, kaj tiel atentigi Karpinsky-on. Ŝajnis, ke li tute havas neniun ŝancon.

– Finu – diris Wormitz.

Brunner ekbruligis cigaredon.

– En momenton... mi atendis tro longe por ĉi tio – kaj turnis sin al Kloss: – Vi havas obstinan vivon, Hans, Vi sukcesis trompadi nin dum kvin jaroj, sed vi ne eliros vivanta el tie.

– Vin oni devis pendumi jam dek kvin fojojn – diris Kloss. – Sed fine, vi ne sukcesos eskapi de tio. – Kaj li aldonis: – Mi bedaŭras, ke mi ne kaptis Gruppenführer-on Wolf, sed kion mi ne sukcesis, iu alia sukcesos.

– Vi neniam kaptos lin – konstatis Wormitz.

Kloss sidiĝis sur keston dorse al la fenestro. Li agis kvazaŭ ne estus danĝero, kvazaŭ li ne scius, ke li devas morti en momento. Ĉu li povos aĉeti al si iom da tempo?

– Ĉu vi volas pafi min tuj – li demandis – aŭ ĉu vi preferas paroli? Mi povus diri al vi ion interesan.

– Ni ne interesiĝas pri io ajn – interrompis Brunner. – Vi ne savos vian aĉan vivon.

– Eble ekzemple diri ion pri vi mem, Brunner?

– Sensencaĵo! – Ohlers interrompis. Estas nekredeble ke la usonanoj volas kunlabori kun la pola agenteco. Nur tio surprizas min.

– Ĉu tio maltrankviligas vin? – Kloss demandis. Li parolis malrapide, rigardante ilin atente. – Memoru, ke mia morto ne savos iun ajn de puno, kaj ke vi ne kaŝos Wolf-on.

– Kaj eble diri al li, kie Wolf estas? – Fahrenwirst subite demandis. – Ĝi jam estas tia tradicio. Tiuj, kiuj estas baldaŭ mortontaj, ekscias antaŭ la morto.

– Ne necesas – ekgrumblis Wormitz.

Kloss rigardis ilin, starantajn unu apud la alia flank-al-flanke – Wormitz, Ohlers, von Lüboff, Fahrenwirst – kaj subite komprenis. Li komprenis tro malfrue.

– Hans – Brunner flustris, klinante sin super lin – ĉu vi memoras ĉion? Ĉu vi sumigis niajn venĝojn? Kaj tiun urbon ĉe la Vistulo? Kaj vian kuzinon Edith? Kaj Kolberg? La fino, Hans.

Brunner spertis sian grandan tagon, sian triumfon.

– Pafu, Brunner! – Kloss ekkriis. Subite li kliniĝis antaŭen, kaj antaŭ ol la alia povis rimarki tion, li jam elbatis la pafilon el la mano de Brunner per bone celita frapo.

Ĉio, kio sekvis poste, daŭris kelkajn sekundojn. Potenca bato faligis Brunner sur la plankon, kvar Gestapo-uloj saltis sur Kloss-on, sed li jam tenis la pafilon enmane. Per rapida movo, li fortiris la kurtenon de la fenestro kaj retiriĝis al la pordo, tenante ilin sub armila minaco. Kaj ili estis alproksimiĝantaj al li, pretaj por ĉio, senkonsciaj pro kolero, deciditaj murdi eĉ je la kosto de siaj propraj mortoj. Kloss forigis la mallaŭtigilon kaj premis la ellasilon. Li pafis en la fenestron, poste super iliajn kapojn, puŝis dorse la pordon de la subtegmento, kaj falis laŭ la ŝtuparo, kaptante la lignan apogilon en la lasta momento. Alarma sireno jam ĝemis en la kaptitejo. La krioj de usonaj ĝendarmoj eĥis en la korto, poste la bruo de homoj kurantaj supren laŭ la ŝtonaj ŝtupoj. Karpinskij kaj liaj ĝendarmoj estos ĉi tie en momento, sed nun Kloss tute ne intencis paroli kun la usonano aŭ resti en la kaptitejo. Li sciis, kion li volis scii. Li plenumis sian mision.

Kiam la MP-ĝendarmoj enkuris en la koridoron de la supra etaĝo, Kloss kaŝis sin en malhela niĉo sub la ŝtuparo en la subtegmento kaj staris premita kontraŭ la muro. La ĝendarmoj, gvidataj de Roberts kaj Karpinsky, kuris supren. Kloss atendis momenton, poste antaŭeniris tra la malhela koridoro kaj malsupren laŭ la ŝtuparo, kiun neniu gardis.

Ili tamen devus esti gardintaj la konstruaĵon – li pensis. – Mi ordonus fermi ĉiujn enirejojn, por ĉiuokaze.

Li trovis sin en malplena korto. Serĉlumoj, probable laŭ la alarmplano, lumigis la pikdraton kaj la kaptitejan pordegon. La komandejo, tamen, estis malhela; nur kelkaj supraj fenestroj estis lumigitaj. Kiel eskapi? Kaj dum alarmo? Kloss atente observis la komandejon; soldato staris en la pordo; sed unu el la malhelaj teretaĝaj fenestroj estis malfermita. Kloss ĉirkaŭiris la konstruaĵon kaj, senpense, sen ankoraŭ havi planon, saltis tra fenestro internen. Liaj plej riskaj ideoj venadis al li kiam la situacio ŝajnis aparte malfacila. Li sciis kie estas la kabinetoj de Roberts kaj Karpinsky. Kiel li suspektis, la pordo estis malfermita. Ili rapidis – li ekpensis. Sur vestohoko apud la pordo pendis mantelo kaj ĉapo de usona oficiro. Ĝi estis ĝuste tio, kion li serĉis.

Post kelkaj minutoj, li denove trairis la korton. Nun estis jam kviete, nur laŭ la pikdrato ĉirkaŭanta la kaptitejon glitis konstante la lumoj de reflektoroj. Kloss, portante usonan mantelon kaj ĉapon, iris malrapide kaj trankvile al la pordego; li haltis proksime al la gardisto kaj ekbruligis cigaredon. Poste, sen rapidigi sian paŝon, li trapasis la pordegon, senĝene salutante la streĉitan MP-ulon. Malhela, malplena spaco malfermiĝis antaŭ li. Li estis libera. La rivero Elbo estis okdek kilometrojn for.

Dume, en la subtegmento, kvar Gestapo-uloj kaj Brunner staris apud la muro en la akra lumo de elektraj torĉlampoj. Captain Roberts, sen ĉapo aŭ mantelo, pafilo enmane, starigis demandojn.

– Diru, kiu pafis?

Silento respondis al li. La teruritaj Gestapo-uloj rigardis la usonanojn, komprenante nenion.

– Kie estas la armilo? – Roberts kriis.

– Vi ja scias – Wormitz fine flustris.

– Ne ŝajnigu esti idiotoj! – Roberts perdis sian memregadon. – Respondu la demandojn! Kiu havas la armilon?

– La armilon prenis Herr Hauptmann Kloss – diris Ohlers, provante prononci la nomon kun la konvena respekto.

Roberts ekrigardis Karpinsky-on, starantan apude, kvazaŭ por diri: – Vidu, kion vi faris!

– Herr Hauptman Kloss – ripetis Wormitz, – vi ja scias.

– Kie li estas? – ekkriis Roberts.

La Gestapo-uloj vere nenion komprenis.

– Li foriris – fine diris Ohlers. – Kial vi demandas tion al ni? Roberts paŝis al Brunner.

– Kaj kia estas via nomo? – li demandis. – Mi ne konas vin.

Brunner sciis, ke jam ne estas senco kaŝi sian veran nomon.

– Sturmbannführer Brunner – li raportis.

– Ho! Aŭ eble Gruppenführer Wolf?

– Ne! – ekkriis Brunner. – Ne! Demandu Kloss-on, cetere.

– Ni demandos ankaŭ lin – diris Karpinsky – sed unue vi diru al ni ĉion.

– Mi havas nenion por diri – flustris Brunner. – Mi obeis ordonojn. Mi ja ne mortigis Kloss-on.

Nun la usonanoj nenion komprenis. Ili rigardis Brunner-on kvazaŭ li estus freneza.

* * *

Iun tagon posttagmeze, al la kaptitejo alvenis persone Generalo Harris. Roberts kaj Karpinsky jam estis atendantaj ĉe la pordo de la komandejo. Harris, malalta, muskola viro kun vizaĝo rememoriga pri buldogo, salutis ilin senvorte.

– Ĉio preta? – li ekgrumblis.

– Jes, sir – Roberts certigis lin.

Ili eniris grandan ĉambron, kiu iam gastigis ian esplorlaboratorion. Nigra tabulo ankoraŭ staris kontraŭ la muro, kaj grandega tablo estis starigita en la centro de la ĉambro. Lewis preparis la feston kun la lerteco de teksasa drinkejestro. Harris zorge ekzamenis la drinkaĵojn, eĉ levis botelon, verŝis iom da likvaĵo en glason, kaj gustumis ĝin.

– Bone – li diris. – Ili devas esti ĉi tie en momento. Sidiĝu, sinjoroj – li ordonis. – Nia armea stabo rajtigis la alvenon de du oficiroj de ilia misio trans la Elbo. Ili asertas, ke Gruppenführer Wolf, kiun ni promesis transdoni al ili, estas ĉi tie en la kaptitejo.

– Mi scias nenion pri tio – diris Roberts. – Ni ankaŭ serĉis Wolf-on, sed bedaŭrinde, sen sukceso.

Harris rigardis ilin malvarme.

– Mi ne estas kontenta pri vi – li deklaris. – Vi lasis trompi vin kiel beboj.

– Mi faris ĉion eblan por trovi Wolf-on – deklaris Karpinsky.

Harris mansvingis.

– Temas ne pri tio – li ekgrumblis. – Ĝi estas skandalo! – li kriis subite, perdante sian trankvilecon. – Ke ili rekonas homon, kiu estas en nia kaptitejo! Ili, ne ni! Ĉu ili havis iun ĉi tie? – Li denove plenigis sian glason. – Kompreneble, se ili havis aŭ havas iun, vi ĉiuokaze ne scias, ĉar ĉi tiu sinjoro ja ne venos al vi. Por kio? Se mi estus li, mi ankaŭ ne venus. – Li turnis sin al Karpinsky. – Se Wolf vere estas ĉi tie, sir Karpinsky, vi revenos al Usono.

– Mi ne sonĝas pri io alia – respondis la captain. En tiu momento, suboficiro aperis en la pordo.

– Ili alvenis – li raportis.

La vizaĝo de Harris ŝanĝiĝis preter rekonebleco kiam la du atendataj oficiroj aperis sur la sojlo. La varma, gaja rideto de la generalo estis testamento al lia ĝojo renkonti siajn aliancanojn.

La sovetia oficiro estis kolonelo, kaj malantaŭ li staris Kloss, en pola uniformo kun majora insigno. Karpinskij kaj Roberts rigardis lin kvazaŭ li estus fantomo el alia mondo.

– Estas vi! – Karpinskij fine kriis. – Bela rakonto!

Roberts eksplodis ridante.

– Vi gajnis ĉi tiun rundon – li diris. – Nekredeble, ni falis en la kaptilon.

– Kaj mi pensas, ke mi ankaŭ gajnos la sekvan rundon – Kloss respondis kaj aldonis: – Mi veturigis al vi vian mantelon kaj ĉapelon.

Ili sidis ĉe la tablo jam delonge. Generalo Harris, kiu aŭskultis la rakonton de Karpinsky pri Kloss, ne deturnis la okulojn de la juna pola oficiro.

– Do vi konstatas – li diris, post kiam ili interŝanĝis ĉiujn toastojn konvenajn por tia okazintaĵo – ke Gruppenführer Wolf kaŝas sin en nia kaptitejo. Ni scias nenion pri tio.

– Bonvolu alvoki – Kloss diris – kvar SS-ulojn: Wormitz, Ohlers, Lüboff kaj Fahrenwirst.

Roberts forlasis la ĉambron, kaj Harris replenigis la glason de Kloss.

– Mi preferus – li diris – neniam havi vin kiel kontraŭulon.

– Tio certe dependas plene de vi, Sinjoro Generalo – Kloss deklaris.

En la ĉambron unue eniris MP-ulo, sekvata de kvar Gestapo-uloj, kaj poste du pliaj MP-uloj.

– Do kiu el ili? – Hans demandis. – Kiu el ili, laŭ via opinio? Kaj kiajn pruvojn vi havas?

– Nur momenton – Kloss diris kaj paŝis al la Gestapo-uloj. Ili rigardis lin kun nekaŝita malamo.

– Vi staros en alia ordo – li ordonis – ĝuste kiel en la subtegmento kiam mi solvis vian misteron. Unua Wormitz, dua Ohlers, tria Lüboff, kvara Fahrenwirst.

– Kion tio supozeble signifas? – Roberts demandis.

Kloss alpaŝis al la tabulo, trovis pecon da kreto, kaj skribis la kvar nomojn unu post la alia: Wormitz, Ohlers, Lüboff, Fahrenwirst. Poste li forviŝis ĉiujn literojn en ĉiu nomo krom la unua. La vorto WOLF restis sur la tabulo.

– Jen – li diris, montrante al la kvar – estas Gruppenführer Wolf, kiu neniam ekzistis. Ni postulas la ekstradicion de ĉi tiuj sinjoroj; ili ne povos kulpigi sian mitan estron pri siaj propraj krimoj.