La Edukada Servo
de I-LO en Tarnovo
Do strony głównej I LO w Tarnowie

Materialoj por geliceanoj

  Librejo       Enhavo       Reen       Antaŭen  


NIAJ KUNULOJ, LA BESTOJ

Aŭtoro: Paŭlo Sergio Viana

©2024 Geo
I-LO en Tarnovo

La Enhavo

LA GRANDA BALENO

09

Baleno kaj delfeno estas cetacoj. Cetacoj estas mamuloj, kiuj vivas ekskluzive en la akvo. Plej multaj balenoj vivas en la oceanoj, sed ekzistas tiuj, kiuj vivas en riveroj.

Estas dekoj da specioj da balenoj. Oni dividas ilin en du tipojn: kun dentoj kaj sen dentoj. Sendenta baleno posedas en la buŝo bartojn, nome molajn lamenojn, kiuj taŭgas por reteni fiŝojn por englutado.

La grandeco de balenoj varias de 3 metroj da longeco ĝis 20 metroj. Sendentaj balenoj ĝenerale estas pli grandaj: la tiel nomata “blua baleno” estas la plej granda besto konata en la mondo. Baleno povas esti nigra, blanka kaj griza. Grandaj balenoj vivas solaj aŭ en malgrandaj grupoj; dentohavaj balenoj vivas en grandaj grupoj. Iuj specioj vivas 30 jarojn, aliaj, 70 jarojn; tamen, oni mencias eĉ 100–jarajn individuojn.

Baleno migras longajn distancojn kaj foje naĝas en profundaj akvoj. Sed ĝi devas de tempo al tempo veni al la surfaco por spiri. Tiam, ĝi forte ĵetas vaporon supren, ĉar ĝiaj naztruoj situas sur la supro de la kapo.

Baleno produktas ankaŭ kuriozajn sonojn, kiujn oni populare nomas “kantoj”. Tio taŭgas por komunikado inter la individuoj kaj ankaŭ funkcias kiel radaro: per la eĥo ili perceptas objektojn en la akvo.

Baleno naskas po unu ido post unujara gravedeco. La patrino zorgas pri la ido dum pluraj monatoj, ĝis kompleta sendependiĝo. Pro tio, ĝia reproduktiĝo estas malrapida. Aliflanke, ĉasado de baleno (precipe pro viando kaj oleo) estis intensa, dum multaj jardekoj. Sekve, multaj specioj troviĝas sub risko de estingiĝo.

Baleno estas simbolo de la Unua Patrino, la femalo, la kaverno. Ĝi reprezentas la nekonscion, kiel la mallumo en la profundo de maro. La biblia rakonto pri la profeto Jona, kiun baleno englutis, montras la eblecon, ke la homo transformiĝu el kruda estulo en kompletan, spirite vivantan estulon.


<<  |  <  |  >


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo   , alie la letero malsendiĝos

Skribu la mesaĝon sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


La Fakgrupo de
Kemio-Fiziko-Informatiko

en la Unua Liceo Ĝeneraledukada
nomita al Kazimierz Brodziński
en Tarnowo
Str. Piłsudskiego 4
©2024 mag. Jerzy Wałaszek

La materialoj nur por edukada uzado. Ilia kopiado kaj multobligado licas
nur se oni sciigas pri la fonto kaj ne demandas monon por ili.

Bonvolu sendi demandojn al: i-lo@eduinf.waw.pl

Nia edukada servo uzas kuketojn. Se vi ne volas ricevi ilin, bloku ilin en via legilo.