Oryginalny tekst: http://remush.be/rebuttal/
©2010 mgr
Jerzy Wałaszek
I LO w Tarnowie
|
Wyjście Spis treści Poprzedni Następny
Oryginalny tekst: http://remush.be/rebuttal/ |
©2010 mgr
Jerzy Wałaszek
|
Ten artykuł pomoże ci zrozumieć istotę krytyki w stosunku do języka esperanto. Na chwilę obecną zawiera on jedynie podzbiór obiekcji, o których zdarzyło mi się słyszeć. Muszę stwierdzić, iż moja krytyka dla tego języka zniknęła z chwilą, gdy lepiej poznałem go wraz z kulturą esperancką. Wielu nowicjuszy w ruchu esperanckim ponosi przesadny entuzjazm; inni z kolei nastawieni są krytycznie do niektórych cech tego języka i próbują go "ulepszać". Do zrozumienia, które z podejmowanych prób są skazane na porażkę, a które mogą odnieść sukces, wymagana jest bardzo dobra znajomość esperanto oraz zasad ewolucji języków. Tego nie osiąga się po zapoznaniu się z gramatyką i wyuczeniu się jakiegoś tysiąca słówek. Trudno jest obiektywnie spojrzeć na esperanto. Łatwo można pomylić ten język i jego kulturę z propagandą nastawioną na kierowanie zainteresowaniem ludzi. |
|
|
Dlaczego esperanto nie jest moim ulubionym językiem sztucznym Kosztowny ekwiwalent "naturalnych" języków? Angielski, esperanto i ewolucja Angielski jest preferowanym językiem na planecie Esperanto nie jest międzynarodowe ani neutralne, ponieważ jest zbyt europejskie |
Ile ludzi mówi językiem esperanto? Oryginalne pytania |
1) gdzie esperanto i Ido
mniej więcej są zgodne:
pac/o
(pokój),
paci nie może znaczyć uspokajać, ponieważ
gdyby znaczyło, to postępując odwrotnie wyprowadzilibyśmy
paco o znaczeniu uspokojenie. To samo słowo
paco nie może jednocześnie znaczyć
pokój i uspokojenie.
Możesz zbudować słowo takie jak
pacigi (uspokajać)
i z niego wyprowadzić pacigo
(uspokojenie).
Paciĝi (uspokoić
się) paciĝo
(pojednanie )
paci
(być w pokoju)
paciganto
(pilnujący pokoju)
2) gdzie esperanto i Ido nie są zgodne:
krono (korona),Więc w
esperanto
kroni (przechodni)
oznacza
koronować a kronado będzie znaczyło
koronacja.
kronilo
to byłoby narzędzie używane przy wkładaniu korony na głowę, jakiś
rodzaj oprawy na koronę.
Porównaj z tamburo
(bęben), tamburi
(bębnić),
tamburilo
(pałeczka do bębna).
Pozostałe podobne przykłady:
| Esperanto | English | French |
| paco, pacigi, paciĝi | peace, to pacify, to make one's peace with | paix, pacifier, se réconcillier |
| salo, sali, saligi | salt, to salt, to make a salt (chemistry) | sel, saler, salifier |
| krono, kroni, | crown, to crown | couronne, couronner |
| fripono, friponi | rascal, to swindle (to defraud) | fripon, escroquer |
| gasto, gasti, gastigi | guest, to board, to lodge | hôte, recevoir l'hospitalité, hébeger |
| profeto, profeti | prophet, to prophesy | prophète, profétiser |
| gudro, gudri | tar, to tar | goudron, goudronner |
| kolor, kolori, kolorigi, koloriĝi | color, to color, to color, to color | couleur, colorer, colorier, se colorer |
| vesto, vesti, vestiĝi | clothe, to clothe, to dress | vêtement, vêtir, se revêtir |
| oro, ori, origi, oriĝi | gold, to gild, to gild, to turn a golden color | or, dorer, dorer, se dorer |
| ĝermo, ĝemi | germ, to germinate | germe, germer |
| burĝono, burĝoni | bud, to bud | bourgeon, bourgeonner |
| floro, flori | flower, to flower | fleur, fleurir |
| urini, urino | urine, to urinate | uriner, urine |
| nesto, nesti, nestiĝi | nest, to make a nest, to nest | nid, nidifier, se nicher |
| fumo, fumi, fumiĝi | smoke, to smoke, to steam | fumo, fumer, se transformer en fumée |
| martelo, marteli | hammer, to hammer | marteau, marteler |
| najlo, najli, najlizi | nail, to nail, to stud | clou, clouer, clouter |
| broso, brosi | brush, to brush | brosse, brosser |
| bastono, bastoni | stick, to cane | bâton, bâtonner |
| ŝraŭbo, ŝraŭbi, ŝraŭbigi, ŝraŭbiĝi | screw, to screw, to thread, ? | vis, visser, fileter, se visser |
| tamburo, tamburi, tamburilo | drum, to drum, drum-stick | tambour, battre le tambour, baguette de tambour |
| kanono, kanoni, kanonigi=kanonizi | canon, to cannonade, to canonize | canon, canonner/tirer le canon, canoniser |
| afiŝo, afiŝi | placard, to placard | affiche/placard, afficher/placarder |
| broŝuro, broŝuri | brochure, to stitch | brochure, brocher |
| formo, formi | form, to form | forme, former |
| silabo, silabi | syllable, to spell | syllabe, épeler |
| kulpa, kulpi, kulpigi, kulpiĝi | guilty, to be guilty of, to accuse s.o. of sth, to become guilty | coupable, être coupable de, accuser, se rendre coupable de |
We wszystkich tych przykładach forma -i
będzie się różniła w Ido, gdzie we wszystkich tych przypadkach jest używane -ifar,
-igar, -izar, -esar
zamiast -ar (co
odpowiada esperanckiemu -i).
Dodatkową informację na temat
podstawowego problemu systemu tworzenia słów znajdziesz w pracy René Saussure'a
Fundamentaj reguloj de vort-teorio en esperanto.
| martelo (młotek) | marteli (pracować młotem) |
| broso (szczotka) | brosi (szczotkować) |
| butono (guzik) | butoni (zapinać na guziki) |
| forko (widelec) | forki (nabierać na widelec) |
| peniko (pędzel) | peniki (malować pędzlem) |
| sabro (szabla) | sabri (ciąć szablą) |
| vipo (bicz) | vipi (biczować) |
| ankro (kotwica) | ankri (kotwiczyć) |
| skurĝo (batóg) | skurĝi (batożyć) |
| tamburo (bęben) | tamburi (bębnić) |
| trumpeto (trąbka) | trumpeti (trąbić) |
| najlo (gwóźdź) | najli (wbijać gwoździe) |
| kateno (łańcuch) | kateni (zakuwać w łańcuchy) |
| ŝraŭbo (śruba) | ŝraŭbi (zakręcać śruby) |
| auto (samochód) | auti (prowadzić samochód) |
| boato (łódź) | boati (nawigować) |
| velo (żagiel) | veli (żeglować) |
| bombo (bomba) | bombi (bombardować) |
| fingro (palec) | fingri (używać palca) |
| korno (róg) | korni (bódz) |
| dento (ząb) | denti (gryźć) |
| genuo (kolano) | genui (klęczeć) |
| frunto (czoło) | frunti (stawiać czoło) |
| ŝultro (ramię) | ŝultri (wzruszać ramionami) |
| dorso (plecy) | dorsi (wspierać) |
| beko (dziób) | beki (dziobać) |
| krono (korona) | kroni (koronować) |
| formo (kształt) | formi (kształtować) |
| diplomo (dyplom) | diplomi (wydać dyplom) |
| plumo (pióro) | plumi (pokrywać piórami) |
| vundo (rana) | vundi (ranić) |
| gudro (smoła) | gudri (smołować) |
| truo (dziura) | trui (dziurawić) |
| adreso (adres) | adresi (adresować) |
| doto (posag) | doti (wyposażyć) |
| elektro (elektryczność) | elektri (elektryzować) |
| fero (żelazo) | feri (okuwać) |
| oro (złoto) | ori (złocić) |
| stano (cyna) | stani (cynować) |
| makulo (plama) | makuli (plamić) |
| nomo (nazwisko) | nomi (nazywać) |
| salo (sól) | sali (solić) |
| selo (siodło) | seli (osiodłać) |
| vesto (ubranie) | vesti (ubrać) |
| veneno (trucizna) | veneni (otruć) |
| digo (tama) | digi (budować tamę) |
| ŝtono (kamień) | ŝtoni (dostarczać kamieni) |
| fundamento (fundament) | fundamenti (budować fundament) |
| kupro (miedź) | kupri (miedziować) |
| bordo (brzeg) | bordi (przybijać do brzegu) |
| pendolo (wahadło) | pendoli (wahać się) |
| flamo (płomień) | flami (płonąć) |
| nesto (gniazdo) | nesti (gnieździć się) |
| limo (granica) | limi (ograniczać) |
| ordo (porządek) | ordi (uporządkować) |
| regulo (reguła) | reguli (regulować) |
| publiko (publika) | publiki (publikować) |
| hejmo (dom) | hejmi (zadomowić się) |
| nombro (numer) | nombri (numerować) |
| kongreso (kongres) | kongresi (kongresować) |
| silabo (sylaba) | silabi (sylabizować) |
| poemo (wiersz) | poemi (recytować wiersz) |
| vorto (słowo) | vorti (wysławiać) |
| fabriko (fabryka) | fabriki (fabrykować) |
| mieno (mina) | mieni (robić miny) |
| formo (forma) | formi (formować) |
| sumo (suma) | sumi (sumować) |
| floro (kwiat) | flori (kwitnąć) |
| ĝermo (kiełek) | ĝermi (kiełkować) |
| signo (znak) | signi (stawiać znak) |
| fumo (dym) | fumi (dymić) |
| ondo (fala) | ondi (falować) |
| radio (promień) | radii (promieniować) |
| sango (krew) | sangi (krwawić) |
| streko (kreska) | streki (kreskować) |
| estro (kierownik) | estri (zostać kierownikiem) |
| trolo (troll) | troli (działać jak troll) |
| abituriento (absolwent) | abiturienti (zostać absolwentem) |
| mentoro (mentor) | mentori (doradzać) |
| tajloro (krawiec) | tajlori (szyć ubrania) |
| gasto (gość) | gasti (gościć) |
| reĝo (król) | reĝi (królować) |
| patro (ojciec) | patri (ojcować) |
| mastro (mistrz) | mastri (opanować po mistrzowsku) |
| amiko (przyjaciel) | amiki (działac jak przyjaciel) |
| Cezaro (Cezar) | cezari (działać jak Cezar) |
| dando (elegant, fircyk) | dandi (zachowywać się jak elegant, fircyk) |
| ĉefo (szef) | ĉefi (zarządzać) |
| majstro (wirtuoz) | majstri (prowadzić) |
| tirano (tyran) | tirani (tyranizować) |
| frazisto (piszący mowy) | frazisti (pisać mowę) |
| saĝo (mądrość) | saĝi (działać mądrze) |
| profeto (prorok) | profeti (prorokować) |
| ĉarlatano (szarlatan) | ĉarlatani (cyganić) |
| aktoro (aktor) | aktori (grać) |
| ĝeneralo (generał) | ĝenerali (wydawać rozkazy jak generał) |
| aktiva (aktywny) | aktivi (pracować, działać aktywnie) |
| atenta (uważny) | atenti (słuchać uważnie, uważać) |
| avida (chciwy) | avidi (pożądać, łaknąć, pragnąć) |
| ĉarma (urzekający) | ĉarmi (urzekać) |
| diligenta (pilny) | diligenti (pracować, działać pilnie) |
| fervora (gorliwy) | fervori (zapalić się do czegoś) |
| kulpa (winny) | kulpi (być winnym) |
| lama (kulawy) | lami (kuleć) |
| laŭta (głośny) | laŭti (być głośnym) |
| prudenta (przezorny) | prudenti (działać przezornie) |
| rapida (szybki) | rapidi (spieszyć) |
| sagaca (sprytny) | sagaci (działać sprytnie) |
| saĝa (mądry) | saĝi (myśleć mądrze) |
| solena (uroczysty) | soleni (obchodzić uroczyście) |
| sovaĝa (dziki) | sovaĝi (działać dziko) |
| sprita (sprytny) | spriti (mówić sprytnie) |
| utila (użyteczny) | utili (pracować użytecznie) |
| afabla (uprzejmy) | afabli (zachowywać się uprzejmie) |
| avara (chciwy) | avari (zachowywać się chciwie) |
| bona (dobry) | boni ( ... ) |
| malbona (zły) | malboni ( ... ) |
| brava (odważny) | bravi ( ... ) |
| ĉasta (niepokalany) | ĉasti ( ... ) |
| malĉasta (hulaszczy) | malĉasti ( ... ) |
| fidela (wierny) | fideli ( ... ) |
| fiera (dumny) | fieri ( ... ) |
| firma (stały) | firmi ( ... ) |
| freneza (szalony) | frenezi ( ... ) |
| frivola (frywolny) | frivoli ( ... ) |
| furioza (wściekły) | furiozi ( ... ) |
| ĝentila (uprzejmy) | ĝentili ( ... ) |
| humila (pokorny) | humili ( ... ) |
| indiferenta (obojętny) | indiferenti ( ... ) |
| intima (intymny) | intimi ( ... ) |
| kruda (nieokrzesany) | krudi ( ... ) |
| kruela (okrutny) | krueli ( ... ) |
| modesta (skromny) | modesti ( ... ) |
| muta (niemy) | muti ( ... ) |
| naiva (naiwny) | naivi ( ... ) |
| nobla (szlachetny) | nobli ( ... ) |
| obstina (uparty) | obstini ( ... ) |
| pacienca (cierpliwy) | pacieni ( ... ) |
| rigida (sztywny) | rigidi ( ... ) |
| ruza (chytry, przebiegły) | ruzi ( ... ) |
| serioza (poważny) | seriozi ( ... ) |
| severa (srogi) | severi ( ... ) |
| sincera (szczery) | sinceri ( ... ) |
| surda (głuchy) | surdi ( ... ) |
| vanta (błahy) | vanti ( ... ) |
| ebria (pijany) | ebrii (być pijany) |
| feliĉa (szczęśliwy) | feliĉi (być ...) |
| gaja (wesoły) | gaji ( ... ) |
| kvieta (cichy) | kvieti ( ... ) |
| laca (zmęczony) | laci ( ... ) |
| preta (gotowy) | preti ( ... ) |
| sana (zdrowy) | sani ( ... ) |
| malsana (chory) | malsani (zachorować) |
| sata (syty) | sati (być syty) |
| malsata (głodny) | malsati ( ... ) |
| sobra (wstrzemięźliwy) | sobri ( ... ) |
| egala (równy) | egali (równać się, być równym) |
| fremda (obcy) | fremdi (być obcym) |
| grava (ważny) | gravi ( ... ) |
| ĝusta (właściwy) | ĝusti ( ... ) |
| identa (identyczny) | identi ( ... ) |
| justa (sprawiedliwy) | justi ( ... ) |
| kara (drogi) | kari ( ... ) |
| konforma (stosowny) | konformi (pasować) |
| nepra (konieczny) | nepri (być koniecznym) |
| plena (pełny) | pleni ( ... ) |
| prava (prawy, słuszny) | pravi (mieć rację) |
| malprava (nieprawidłowy) | malpravi (nie mieć racji) |
| propra (własny) | propri ( ... ) |
| sama (identyczny) | sami ( ... ) |
| simila (podobny) | simili ( ... ) |
| sufiĉa (wystarczający) | sufiĉi (wystarczać) |
| valida (prawomocny) | validi (być prawomocnym) |
| vana (daremny) | vani ( ... ) |
| ebla (możliwy) | ebli (być możliwym do ...) |
| ema (skłonny) | emi (być skłonnym do ...) |
| inda (godny) | indi (wart ...) |
| inklina (skłonny) | inklini (skłaniać się) |
| kapabla (zdatny) | kapabli ( ... ) |
| necesa (konieczny) | necesi ( ... ) |
| kuraĝa (odważny) | kuraĝi (śmieć) |
| sufiĉa (wystarczający) | sufiĉi (wystarczać) |
| agrabla (miły, przyjemny) | Kiom agrablis tiu gusto al mia lango! |
| akra (ostry) | La glavoj akris en la manoj de atakantoj. |
| grandega (ogromny) | Post eliro al la flankstrato antaŭ ni grandegis la katedralo. |
| blanka (biały) | La domoj blankis malproksime. |
| flava (żółty) | La floroj flavas sur la herbejo. |
| griza (szary) | Liaj haroj jam grizas. |
| nigra (czarny) | Rigardu, io nigras en la angulo. |
| ruĝa (czerwony) | La suno ruĝas okcidente. |
| blua (niebieski) | La ĉielo bluas al ili kiel belega promeso |
| antaŭ (przed) | antaŭi (być przedtem) |
| apud (obik) | apudi (być obok) |
| ĉirkaŭ (wokoło) | ĉirkaŭi (otoczyć) |
| kontraŭ (przeciw) | kontraŭi (oponować, przeciwstawiać się) |
| laŭ (wzdłuż) | laŭi (iść wzdłuż) |
| super (ponad) | superi (przewyższać) |
| anstataŭ (zamiast) | anstataŭi (zastąpić) |
| per (za pomocą) | peri (pośredniczyć) |
| jes (tak) | jesi (potakiwać) |
| ne (nie) | nei (zaprzeczać) |
| adiaŭ (cześć) | adiaŭi (żegnać się) |
| vivu (wiwat) | vivui (wiwatować) |
| bis (bis) | bisi (bisować) |
| hura | hurai (krzyczeć hura) |
| fi (fuj!) | fii (być paskudnym) |
| iri (iść) | iro (chód) |
| konstrui (budować) | konstruo (konstruado=budowanie, konstruaĵo=budynek) |
| ami (kochać) | amo (miłość) |
| pensi (myśleć) | penso (myśl) |
| kulturi (uprawiać) | kulturo (uprawa) |
| antaŭ (przed) | antaŭo (antaŭaĵo=przód), autaŭo (antaŭeco= pierwszeństwo) |
| ĉirkaŭ (wokół) | ĉirkaŭo (ĉikaŭaĵo=otoczenie) |
| sub (pod) | subo (subaĵo=spód) |
| ekster (poza) | ekstero (eksteraĵo=wygląd zewnętrzny) |
| kun (z) | kuno (kuneco=łączność) |
| sen (bez) | seno (seneco=brak, rozłączność) |
| super (ponad) | supero (supereco=przewaga) |
| mal | malo (przeciwieństwo) |
| eks | ekso (ekseco=poprzedniość) |
| dis | diso (diseco=rozłączność) |
| for | foro (foreco=dal) |
| kial | kialo (przyczyna) |
| kiel | kielo (sposób) |
 |
La Fakgrupo de Kemio-Fiziko-Informatiko en la Unua Liceo Ĝeneraledukada nomita al Kazimierz Brodziński en Tarnowo Str. Piłsudskiego 4 ©2026 mag. Jerzy Wałaszek |
La materialoj nur por edukada uzado. Ilia kopiado kaj multobligado licas
nur se oni sciigas pri la fonto kaj ne demandas monon por ili.
Bonvolu sendi demandojn al: i-lo@eduinf.waw.pl
Nia edukada servo uzas kuketojn. Se vi ne volas ricevi ilin, bloku ilin en via legilo.