Esperanto jest bezużyteczne

W systemach demokratycznych nie podejmuje się żadnej decyzji przed obiektywnym zbadaniem problemu. Tak jest w nauce i w dziedzinie prawa. Żaden oskarżony nie zostanie skazany, nim nie zbada się obiektywnie jego sprawy. Dlaczego nie czynić tak samo w dziedzinie komunikacji językowej?

Być może wybranie języka esperanto jest absurdalne, lecz skąd można to wiedzieć przed sprawdzeniem, jak on działa? Aby nie zostać posądzonym o subiektywizm, uprzedzenie lub brak podejścia demokratycznego, konieczne jest porównanie w praktyce, w praniu, różnych metod stosowanych przez ludzi do rozumienia się nawzajem ponad barierami językowymi. Zebranie faktów jest ważniejsze od abstrakcyjnych dyskusji. W taki właśnie sposób przebadałem ten problem. Mój raport został opublikowany w języku francuskim w dzienniku Language Problems and Language Planning. Polską wersję możesz przeczytać tutaj:

Komunikacja językowa – studium porównawcze w terenie.

Moje wnioski są następujące:

Dla wszystkich przyjętych kryteriów – oszczędności, szybkości przyswojenia, precyzji, spontaniczności, bogactwa słownictwa, równości, efektywności kosztów, itd. esperanto wyłania się jako system najlepszy. Co więcej, udowodniono, że esperanto jest wspaniałym wstępem do opanowania innych języków i odkrywania obcych kultur. Zatem dlaczego nie spróbować spojrzeć na fakty przed zaproponowaniem rozwiązania, któremu straszliwie brakuje realizmu? Opanowanie języka obcego (z wyjątkiem esperanto) jest ogromnie trudne dla przeciętnego obywatela, a opanowanie dwóch wykracza daleko poza zdolności większości osób.

Czyż nie jest zadziwiające, że bycie obiektywnym i niemasochistycznym wydaje się zadaniem tak trudnym w społeczeństwie, które uważa się za cywilizowane, naukowe i szanujące dobro obywateli?

Jeśli chodzi o mnie, to okazało się ono bardziej przydatne, niż pierwotnie podejrzewałem jakieś trzydzieści lat temu. Używałem je w swoich podróżach po Europie i Chinach i zrozumiałem, jak wyglądałyby moje podróże, gdybym zamiast esperanto używał jedynie angielskiego; aby wyrazić to w miarę uprzejmie, tam gdzie byłem, esperantyści chcieli ze mną rozmawiać, natomiast mówiący po angielsku chcieli jedynie brać. (Wyjątkiem jest oczywiście Anglia, lecz nawet tam, nie ujmując nic tym, którzy upierają się, że brak istotnych różnic pomiędzy brytyjskim i amerykańskim angielskim, problem języka i akcent czasami odgrywa rolę, o czym pisałem w innym miejscu. Przy okazji, w odpowiedzi na sugestię, że brytyjskie programy telewizyjne i filmy są powszechnie oglądane w amerykańskiej telewizji, chciałbym zaznaczyć, że brytyjskie programy i filmy są w prawie 100% ograniczone do kanałów publicznej telewizji, które pod względem liczby widzów plasują się gdzieś niezbyt niedaleko od kanałów religijnych i Home Shopping Channel – kanał zakupów domowych, a prawie wszystkie z tych pokazywanych zostały pierwotnie stworzone w Anglii z myślą o rynku amerykańskim – z dwoma wyjątkami, które przychodzą mi teraz do głowy, mianowicie Monty Python i Dr. Who.)

W esperanto czytam książki z całego świata, prenumeruję gazety esperanckie ukazujące się na całym świecie (a otrzymuję nawet takie, których nigdy nie zaprenumerowałem – moje publiczne podziękowania dla Yokohama Esperanto-Rondo za ich wspaniały obraz japońskiego życia, Novaĵoj Tamtamas), poprzez esperanto mam przyjaciół na całym świecie, a moje pojęcie o sprawach toczących się w świecie jest dużo większe, niżbym kiedykolwiek miał, czytając anglojęzyczne gazety, magazyny czy serwisy wiadomości. Możesz to nie uważać za bardzo przydatne. Jeśli tak jest, nie będę się spierał, ponieważ twoja definicja 'przydatności' zbytnio się różni od mojej własnej.

Inną wskazówką przydatności lub braku przydatności esperanto może być przykład Radia Polonia (obecnie dostępnego w sieci pod adresem http://www.polskieradio.pl/eo/), gdzie audycje w esperanto przez trzy dekady osiągnęły poziom reakcji słuchaczy przewyższany jedynie przez audycje w języku niemieckim – a wyższy niż audycje po angielsku. Z tego powodu, gdy Radio Polonia musiało ograniczyć swoje serwisy z powodów finansowych po upadku komunizmu, zredukowano jedynie audycje w esperanto, natomiast audycje w językach bardziej rozpowszechnionych – przychodzi mi na myśl natychmiast język hiszpański – zostały usunięte całkowicie.

(Uwaga od tłumacza – z zupełnie niezrozumiałych dla ludzi inteligentnych powodów Polskie Radio pozbyło się całkowicie języka esperanto w 2009 roku, wyrzucając go nawet ze swoich stron internetowych – usunięto wszelkie archiwa, tak jakby nie było 50 lat historii tego języka na antenie. Świadczy to jedynie o dziwnej wrogości kierownictwa  PR do esperanto, zupełnym braku kultury i daleko posuniętej krótkowzroczności. Straty są olbrzymie.)

To dobry punkt wyjścia dla ludzi z mnóstwa różnych kultur, którzy nie posiadają ze sobą nic wspólnego za wyjątkiem tego języka. Lecz z pewnością na tym się nie kończy. Jeśli połowa postów na grupie dyskusyjnej soc.culture.esperanto jest o esperanto, to druga połowa nie jest – zdarzały się między innymi posty o wojnie w Czeczenii (z Rosji), o trzęsieniu ziemi w Japonii (z Japonii), o powodziach w Holandii (z Holandii), itp. Niektóre esperanckie magazyny są poświęcone w całości esperanto, jak również w nim napisane; inne (przykładowo El Popola Ĉinio  z Chin, Monato  z Belgii, Novaĵoj Tamtamas z Japonii) zupełnie nie są. A większość książek w esperanto nie ma z nim nic wspólnego, oprócz tego, że zostały w nim napisane (na przykład, w dziewięciu tomach almanachu fantastyczno-naukowego Sferoj wątpię, czy słowo to wspomniano chociażby jeden raz, za wyjatkiem strony z prawami autorskimi).