La Edukada Servo
de I-LO en Tarnovo
Do strony głównej I LO w Tarnowie

Materialoj por geliceanoj

  Librejo       Enhavo       Reen       Antaŭen  


MISTEROJ - ELPENSITA AŬ VERA?

Aŭtoro: Erik Tantal

©2024 Geo
I-LO en Tarnovo

La Enhavo

MEMORO

„Kio okazis? Ĉu estas novaĵo por la pasinta semajno?“, demandis Gerd.

„Nenio okazis. Ĝi estis vere enuiga. Feliĉe ke ni hodiaŭ kunvenas.

Mi scivolemas pri tio, kion preparis Rudi por ni“, rediris Karl.

Rudi komenciĝis: „Mi traktis la temon 'Memoro'. Estis la rakonto el la pasinta semajno pri birdoj kaj termitoj, kiuj instigis min. La birdomigrado estas por mi jam ĉiam granda enigmo. Kelkaj birdoj faras flugan veturadon de miloj da kilometroj kaj eĉ atingas la ĝustan regionon. Ĉu ĉiuj tiuj bestoj havas super-memoron?

„Tio estas tute alia afero. Ili heredis tion de siaj gepatroj“, aldonis Gerd.

„Jes, vi pravas, sed ĉu vi ne konas la eksterordinaran memoron de la elefanto?“, demandis Rudi.

Li nun raportis pri la bone konata ekzemplo de elefanto en zoo, kiu ricevis manĝaĵon de vizitanto. Tiu fia homo kolerigis la elefanton per pinglo, kiun li estis kaŝinta en la ofertita delikataĵo. Post pli ol dudek jaroj tiu homo denove venis al la zoo. La elefanto rekonis sian turmentintojn kaj ŝprucigis kotakvon sur lin.

„Ĉu tio estas vera? Tiun rakonton oni ĉiam denove aŭdas“, opiniis Karl.

Rudi daŭriĝis: „Ĉiukaze estas klare, ke elefantoj vere havas bonan memoron. Alikaze ili ja ne povas retrovi siajn malproksimajn akvotruojn. Sed mi ne nur interesiĝas pri la memoro de la bestoj. Kia estas nia memoro?"

"Tio tute ne utilas.", ĝemis Gerd aldonante: "Lasttempe mi ĉiam forgesas ion. Kiom ofte mi devas traserĉi la ĉambrojn por retrovi miajn okulvitrojn!"

Rudi uzis tiun ekzemplon por klarigi ke nia memoro ne nur stokas tiajn informojn, kiujn ni volas memorteni. Tre gravas ĉiam la akompanantaj cirkonstancoj. Ekzemple, vi povas memorteni multajn informojn se vi mense metas ilin sur konatajn lokojn. Poste vi nur promenu en via kapo trans la itinero kaj tie vi trovos la stokitan informon. Tio estas la tielnomata 'loko-metodo'.

Por kelkaj homoj la trejnado de la memoro estas vera sporto. Ĉiujare oni miras pri la rekordoj. 32-jaraĝa advokato el Munkeno povis parkerigi du mil nombrojn dum nur unu horo. Post li senerare deklamis ilin. Alia memorĉampiono el Magdeburgo parkerigis cent nombrojn. Poste li scipovis deklami ilin dum tri minutoj en ĝusta sinsekvo.

"Tion mi neniam povas", plendis Gerd.

"Vi ja estas iomete pli aĝa. Gravas nur ke vi rememoras la fiaĵojn, kiujn vi kaŭzis en via juneco", ŝercis Karl.

"Sed vi devas esti singardema. Kelkfoje ŝajnas nur, ke vi rememoras ion", avertis Rudi.

Temis pri la eksperimentoj de Elizabeth Loftus. Tiu sciencistino analizis kiel la memoro povas esti trompita. Ĉe Wikipedia ŝia fama eksperimento 'Lost in the mall' (Perdita en la butikumcentro) estas priskribita. Dum tio oni prezentis al testpersonoj kelkajn rakontojn.

Tiuj laŭdire devenis de iu parencoj. Sed unu el tiuj rakontoj estis nur fikcia. Ĝi asertis, ke la testpersono en kvina aŭ sesa jaraĝo perdis la vojon en butikcentro. Kelkaj testpersonoj poste konfirmis, ke ili rememoris tiun travivaĵon, kvankam ĝi neniam okazis.

Dum aliaj eksperimentoj la testpersonoj rigardis fotojn, kiuj montris la respektivajn personojn en juna aĝo sidante en gondolo de varmaerbalono. La bildoj nur estis fotomuntaĵoj. La veturado per varmaerbalono neniam okazis. Post ĉirkaŭ duono de la testpersonoj kredis, ke ili vere spertis tion.

Falsaj memoroj estas tre problemaj se temas pri depozicioj en tribunalo. Tiam eĉ nekulpaj homoj povas esti kondamnitaj. En Usono unu viro senkulpe sidis naŭ jarojn en malliberejo. Unu virino estis asertinta, ke ŝi rekonis lin kiel murdinton de knabineto. Feliĉe ke post analizo de la DNA la viro finfine estis malkondamnita. Li estis senkulpa. Estis eraro de la 'vidatestantino'.

Do, ne eblas fidi sian memoron.

Por tio Jens povis ankaŭ prezenti ekzemplon: "Jes, tio estas vera.

Kelkfoje vi nur kredas, ke vi rememoras ion. Lasttempe mi parolis kun mia filo pri travivaĵo el lia juneco. Antaŭ multaj jaroj ni vojaĝis kaj devis paŭzi en japana hotelo. En la parko estis lageto en kiu naĝis multaj fiŝoj. Tio estis tre interesa por mia juna filo. Bedaŭrinde ni ne havis tempon. Ni devis rapide forlasi la hotelon. Kompreneble nia filo estis tre malĝoja pro tio. Ofte ni rakontis al li tiun okazaĵon kaj ankaŭ montris al li foton de la hotelo. Kiel infano li mem parolis pri tio. Nun, post multaj jaroj, li ne plu certas, ĉu tio estas propra rememoro. Povas ja esti, ke tio estas nur tenita en lia cerbo ĉar ni ĉiuj tiel ofte rakontis tion."


<<  |  <  |  >


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo   , alie la letero malsendiĝos

Skribu la mesaĝon sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


La Fakgrupo de
Kemio-Fiziko-Informatiko

en la Unua Liceo Ĝeneraledukada
nomita al Kazimierz Brodziński
en Tarnowo
Str. Piłsudskiego 4
©2024 mag. Jerzy Wałaszek

La materialoj nur por edukada uzado. Ilia kopiado kaj multobligado licas
nur se oni sciigas pri la fonto kaj ne demandas monon por ili.

Bonvolu sendi demandojn al: i-lo@eduinf.waw.pl

Nia edukada servo uzas kuketojn. Se vi ne volas ricevi ilin, bloku ilin en via legilo.