Robert Ervin Howard (1906-1936) naskiĝis en Peaster, Teksaso (kaj ne, kiel iuj diras, en Cross Plains), sed pasigis la plejparton de sia vivo en Cross Plains, en centra Teksaso, inter Abilene kaj Brownwood. Lia patro estis loka kuracisto, kaj ambaŭ gepatroj devenis de familioj de setlantoj. Li ricevis sian bazan edukon en Cross Plains kaj kompletigis ĝin ĉe Brownwood High School kaj Howard Payne Academy. Post kompletigo de kelkaj kursoj ĉe Brownwood College, li dediĉis sin al verkado.

Lia knabeca, frumatura intelekta evoluo malfaciligis por li konektiĝi kun sia ĉirkaŭaĵo – precipe en Teksaso. Dum kelka tempo li estis tiranata de siaj gepatroj, sorto kiu trafas multajn brilajn sed malfortajn knabojn. Parte pro tio li komencis fervore okupiĝi pri sportoj kaj gimnastiko, precipe boksado kaj rajdado. Per tio li rapide liberiĝis de la influo de siaj gepatroj, precipe ĉar, kiam li atingis plenaĝecon, li estis pli ol ses futojn alta kaj pezis ĉirkaŭ 200 funtojn – plejparte muskoloj. Li havis introvertan kaj netradician personecon, ŝanĝiĝeman karakteron, kaj estis facile cedanta al emocioj, subitaj ŝatoj kaj malŝatoj. Kiel multaj junaj verkistoj, li legis avide. Liaj literaturaj amikoj inkluzivis fantaziajn verkistojn kiel H. P. Lovecraft kaj Clark Ashton Smith.

Dum la lastaj dek jaroj (1927-1936), Howard produktis vastan kvanton da ĉefe "amuza" prozo: sportoj, krimromanoj, vesternoj, historiaj rakontoj, orientaj aventuroj, hororoj kaj fantomromanoj, kaj kompreneble ankaŭ poezio. Kiam li estis tridekjara, li gajnis pli per sia verkado ol iu ajn alia en Cross Plains, inkluzive de loka bankisto. Kaj tiuj estis ja la jaroj de la Krizo, kiam la prezoj de revuoj estis malaltaj kaj la pagoj estis tre posttempaj.

Kvankam li ĝenerale estis kontenta pri sia laboro kaj tiel energia kiel liaj roluloj, Howard estis neadaptita homo, limanta al psikozo. Li jam menciis memmortigon kelkajn jarojn antaŭ sia morto. Je la aĝo de tridek jaroj, sciante ke lia patrino, al kiu li estis troe ligita, estis sur la rando de morto, li finis sian promesplenan literaturan karieron per ununura pafo. La novelo de Conan-serio "Ruĝaj Ungoj" kaj la spacromano "Almuric" estis publikigitaj postmorte en revuo Weird Tales. Howard verkis kelkajn seriojn de heroaj fantaziaj rakontoj, plejparte publikigitaj en Weird Tales. Li estis senkompara rakontisto, kies nekredeble vigla kaj kaptiva rakonto pelas la agon antaŭen sen momento da paŭzo por spiri. Liaj herooj – la Reĝo Kuli, Conan, Bran Mak Morn, Turlogh O'Brien, Solomon Kane – estas grandegaj homoj: kun potencaj muskoloj, fajraj pasioj kaj senbridaj deziroj, facile dominantaj la rakontojn en kiuj ili aperas. Howard klarigis sian preferon por herooj kun potencaj muskoloj kaj simplaj mensoj jene:

"Ili estas simplaj. Se oni metas ilin en problemojn, ĉiuj atendas, ke ili komencos turmenti siajn cerbojn, elpensante ĉiam pli lertajn manierojn eskapi el ili. Sed ili estas tro stultaj por fari ion ajn krom tranĉi, pafi aŭ pugnobati la kolojn por eliĝi el la problemoj."

(E. Hoffmann Price: "Memore al R. E. Howard" en Skull-Face and Others)

* * *

El ĉiuj fantaziaj verkoj de Howard, la rakontoj pri Conan gajnis la plej grandan popularecon. Ili okazas en la inventita de la aŭtoro Hyboria Epoko antaŭ ĉirkaŭ dek du mil jaroj, inter la dronigo de Atlantido kaj la komenco de registrita historio. Howard verkis, aŭ almenaŭ komencis verki – pli ol du dozenojn da rakontoj pri Conan. Dek ok el ili estis publikigitaj dum lia vivo aŭ baldaŭ post lia morto; unu aperis en fanrevuo, kaj la resto en Weird Tales. Howard jene klarigas kiel li komencis verki pri Conan:

"Kvankam mi ne kredas, ke rakontoj estas verkitaj sub la influo de reale ekzistantaj spiritoj aŭ fortoj (tamen mi prefere evitas fari iujn ajn kategoriajn supozojn), mi foje scivolis, ĉu eblas, ke iu nesciebla forto, pasinta aŭ nuna (aŭ eĉ estonta), influu la pensojn kaj agojn de vivantaj homoj. Ĉi tio venas al mia menso precipe kiam mi pensas pri kiel mi verkis la unuajn rakontojn de la Conan-serio. Mi scias, ke dum monatoj mi estis tute sen ideoj, tute nekapabla verki ion ajn preseblan. Subite, homo nomata Conan aperis en mia menso kaj ŝajnis maturiĝi sen multe da peno de mia flanko. Fluo da rakontoj elfluis el mia plumo – aŭ pli ĝuste, el mia tajpilo, preskaŭ sen granda peno de mia flanko. Mi ne sentis min kiel kreinto, sed prefere kiel homo rakontanta la historion, unu epizodo kuris post alia, tiel ke kelkfoje mi havis malfacilaĵojn kompreni la materialon. Dum semajnoj mi faris nenion krom skribi la aventurojn de Conan. Ĉi tiu ulo tute transprenis mian menson, kaj li forpuŝis ĉion alian el ĝi. Kiam mi konscie provis verki ion alian, mi ne povis fari tion. Mi ne provas klarigi ĝin per esotera aŭ okulta scio, sed ĉi tiuj faktoj vere okazis. Mi daŭre skribas pri Conan pli volonte kaj kun pli granda kompreno ol pri iu ajn alia el miaj roluloj. Sed verŝajne venos tempo, kiam mi subite trovos min jam nekapabla skribi pri li konvinke. Ĉi tio okazis en la pasinteco kun miaj aliaj, finfine sufiĉe multnombraj, roluloj; subite mi ĉesas "senti" la ideon, kvazaŭ ĉi tiu homo, kiu staris rekte malantaŭ mi kaj direktis miajn agojn, subite turnis sin kaj foriris, devigante min serĉi alian rolulon."

(Letero al Ciark Ashton Smith, la 14-an de decembro 193..., publikigita en la revuo Amra, Vol. 2, N-ro 39)

* * *

"Eble ŝoke sonas uzi la terminon 'realismo' rilate al Conan, sed, verdire, krom liaj supernaturaj aventuroj, li estas la plej realisma rolulo, kiun mi iam kreis. Li estas simple kombinaĵo de kelkaj homoj, kiujn mi iam konis. Mi pensas, ke ĝuste tial li aperis en mia konscio plene formita, kiam mi estis verkanta la unuan rakonton en ĉi tiu serio; iu mekanismo en mia subkonscio kolektis la dominajn karakterizaĵojn de la diversaj luktistoj, pafantoj, kontrabandistoj, aventuristoj, hazardludantoj kaj honestaj laboristoj, kiujn mi iam renkontis, kaj miksis ilin en 'kolektivan' rolulon, kiun mi nomis Conan de Cymmeria."

(Letero al Clark Ashton Smith, la 23-an de julio 1935; publikigita en The Howard Collector, Vol. I, No. 5)

* * *

En la 50-aj kaj 60-aj jaroj de la antaŭa jarcento, signifa nombro da neeldonitaj tekstoj aperis en la verkaro de Howard. Inter ili estis ok rakontoj pri Conan – kelkaj kompletaj, aliaj en la formo de nefinitaj manuskriptoj aŭ fragmentskizoj. Mi respondecis pri la preparado de la plej multaj el ili por publikigo kaj la kompletigo de tiuj, kiuj estis nekompletaj. Mi ankaŭ verkis, kunlabore kun miaj kolegoj Lin Carter kaj Björn Nyberg, kelkajn pastiĉojn por plenigi la mankojn en la sagao. Ni bazis je sugestoj el la notoj kaj leteroj de Howard. Du el ĉi tiuj originalaj tekstoj estas inkluditaj en ĉi tiu volumo. Preparante la manuskripton de "La Dio en la Pokalo" por publikigo en 1951, mi faris multajn ŝanĝojn en ĝi. En ĉi tiu eldono, tamen, mi revenis al la originala manuskripto, akirante la version, kiu estas plej proksima al la originalo, enhavanta nur la minimumon de redaktaj ŝanĝoj. Ĉi tiu volumo estas kronologie la unua parto de la kompleta sagao pri Conan.

Heroic fantasy estas la nomo, kiun mi donis al certa subĝenro de fikcio, alie konata kiel literaturo de glavo kaj sorĉado (sword and sorcery). Temas pri rakontoj plenaj de ago kaj aventuro, okazantaj en pli-malpli fikcia mondo, kie magio funkcias kaj moderna scienco kaj teknologio ankoraŭ ne estas malkovritaj. La loko povas esti la Tero (kiel en la rakontoj pri Conan), kondiĉe ke la ago okazas antaŭ longe aŭ en la fora estonteco, sed tia rakonto ankaŭ povas esti lokita sur alia planedo aŭ en tute alia dimensio.

Tia rakonto kombinas la kolorecon kaj amplekson de historiaj amromanoj kun la atavisma ekscito de fantomoj aŭ okultaj fenomenoj. Se bone verkita, ĝi provizas klinike puran distron, pli bonan ol iu ajn alia tipo de prozo. Ĝi estas eskapista literaturo – fuĝo de ĉiutagaj problemoj en mondon, kie ĉiuj viroj estas fortaj kaj virinoj estas belaj, ĉiuj problemoj estas simplaj, kaj la vivo estas serio de senfinaj aventuroj, kie neniu eĉ mencias enspezimposton, socian misadaptiĝon, aŭ eĉ median poluadon.

Heroic fantasy aperis en Britio en la 1880-aj jaroj. La pioniro estis tie William Morris. Komence de la 20-a jarcento, Lord Dunsany kaj Eric R. Edison signife evoluigis la ĝenron, sed nur kiam aperis en 1930-aj jaroj la revuoj Weird Tales kaj (poste) Unknown Worlds, ili provizis merkaton por ĉi tiu speco de rakonto. Multaj rimarkindaj rakontoj pri glavo kaj sorĉado estis verkitaj dum ĉi tiu periodo. Inter ili estas la rakontoj de Howard pri Conan, Kull kaj Solomon Kane; la makabraj rakontoj el Hiperboreo, Atlantido, Averoigne kaj la estonta kontinento de la Golfo, verkita de Clark Ashton Smith; la atlantidaj rakontoj de Henry Kuttner; la ciklo de verkoj pri Jirel of Joiry de C. L. Moore; kaj la rakontoj de la serio pri Gray Mouser de Fritz Leiber. (Mi ankaŭ povus mencii ĉi tie Fletcher-on Pratt kaj miajn rakontojn pri Harold Shea).

Post la Dua Mondmilito, la postulo je ĉi tiu speco de rakonto en revuoj signife malpliiĝis, kaj oni atendis, ke ankaŭ fantasy-literaturo fariĝus viktimo de la milito, tamen, la publikigo de "La Mastro de l' Ringoj" kaj multaj pli fruaj verkoj en la ĝenro revivigis ĝin. Nun la ĝenro plene floras, kaj estas neeviteble, ke unu el ĝiaj gigantoj, Robert E. Howard, kaj la plej grandioza produkto de lia imago – la sagao pri Conan – estu haveblaj al ĉiuj.

L. Sprague de Camp

* * *

Komence de la jaro 1936-a, du entuziasmuloj pri Conan – P. Schuyler Miller, instruisto kaj sciencfikcia verkisto, kaj D-ro John D. Clark, kemiisto – prilaboris templinion de la kariero de Conan kaj mapon de la mondoj de la Hyboria Erao surbaze de la publikigitaj rakontoj. Miller skribis al Howard pri la rezultoj de ĉi tiu laboro. Li ricevis respondon, skribitan nur tri monatojn antaŭ la morto de Howard, kiu iom klarigis la koncepton de la rolulo kaj la fonon de la rakontoj pri li.

Letero de R. E. Howard
al P. S. Miller
Lock Box 313
Cross Plains, Teksaso

10-a de marto, 1939

Estimata Sinjoro,

Mi estas vere honorita, ke vi kaj D-ro Clark estis tiel interesitaj pri Conan, ke vi pretigis skizon de lia kariero kaj mapon de lia mondo. Ambaŭ estas rimarkinde precizaj, konsiderante la malmultajn datumojn, kiujn vi devis fidi. Mi havas la originalan mapon ie ĉi tie – tiun ĉi, kiun mi desegnis, kiam mi komencis skribi pri Conan – kaj mi provos trovi ĝin kaj sendi ĝin al vi. Ĝi ampleksas nur la landojn okcidente de la Vilayet kaj norde de Kush. Mi neniam provis krei mapon de la sudajn kaj orientajn regnojn, kvankam mi havas sufiĉe precizan bildon pri ilia geografio en mia menso. Tamen, skribante pri ili, mi sentas min rajtigita preni certan liberecon, ĉar la loĝantoj de la okcidentaj Hyboriaj landoj sciis tiel malmulte pri la popoloj kaj landoj sude kaj oriente, kiel la homoj de mezepoka Eŭropo sciis pri Afriko kaj Azio. Kiam mi skribas pri la okcidentaj Hyboriaj nacioj, mi provas resti ene de la limoj de konataj kaj establitaj teritorioj, sed kiam mi priskribas la reston de la mondo, mi iome lasas mian imagon vagi sovaĝe. Tio signifas, ke adoptinte certan koncepton pri geografio kaj etnografio, mi sentas min devigita aliĝi al ĝi por kohereco. Mia koncepto pri Oriento kaj Sudo ne estas tiel klara kaj arbitra.

Koncerne Kush-on, tamen, ĝi estas unu el la nigraj regnoj sude de Stigia, fakte la plej norda, kaj la nomo estas uzata por priskribi la tutan sudan marbordon. Tio signifas, ke kiam Hyboriano parolas pri Kush, li kutime celas ne nur la regnon mem, kiel unu el multaj, sed la tutan Nigran Marbordon. Kaj li emas nomi ajnan nigran personon Kushano, sendepende de ĉu li traktas kun loĝanto de Keshan, Darfar, Punt aŭ Kush mem. Tio estas natura, ĉar la Kushanoj estis la unuaj nigraj homoj, kiujn la Hyborianoj renkontis – la Barachanaj piratoj, kiuj komercis kun ili.

Pri la sorto, kiu atendas Conan-on – verdire, mi ne povas antaŭdiri ĝin. Verkante ĉi tiujn rakontojn, mi ne havis impreson, ke mi kreas ilin, sed pli prefere, ke mi kronikas liajn aventurojn, kiujn li rakontis al mi. Tial la oftaj saltoj kaj manko de kronologia ordo. La averaĝa aventuristo, rakontante sian eventoplenan vivon, malofte sekvas iun ajn fiksitan planon, sed priskribas epizodojn, kiuj okazis en diversaj lokoj kaj tempoj, dum ili venas al lia menso.

La kurso de la kariero de Conan, kiun vi prilaboris, plejparte konformas al mia propra imago. La diferencoj estas malgrandaj. Kiel vi kalkulis, Conan estis ĉirkaŭ dek sep jarojn aĝa, kiam li estis prezentita al la legantoj en "La Turo de la Elefanto". Kvankam li ankoraŭ ne estis plenkreska viro, li estis pli matura ol la averaĝa civilizita junulo de lia aĝo. Li naskiĝis sur la batalkampo, kiam lia tribo batalis kontraŭ la Vaniraj hordoj. La tero postulita de lia klano situis en la nordokcidento de Cymmeria, sed Conan, kvankam denaska Cymmeriano, havis la sangon de diversaj rasoj en siaj vejnoj. Lia avo estis membro de suda tribo, kiu fuĝis de siaj propraj homoj pro sanga kverelo kaj post longa vagado fine trovis rifuĝon inter la homoj de Nordo. En sia juneco, antaŭ sia fuĝo, li partoprenis multajn ekspediciojn al la Hyboriaj landoj, kaj eble estis la rakontoj pri ili, kiuj igis Conan-on, ekde la infanaĝo, bruli pro deziro vidi ilin. Mi mem ne certas pri multaj aferoj de la vivo de Conan. Ekzemple, mi ne scias, kiam li unue vidis civilizitajn homojn. Tio povus esti en Vanarium, aŭ li eble faris ian pacan viziton al unu el la limurbetoj pli frue. Dum la sieĝo de Vanarium, kvankam li estis nur dek kvar jarojn aĝa, li jam estis inda kontraŭulo. Li estis ses futojn alta kaj pezis 180 funtojn, kvankam li ankoraŭ ne ĉesis kreski.

Preskaŭ unu jaro pasis inter Vanarium kaj la alveno de Conan al la ŝtelisturbo en Zamora. Dum tiu tempo, li revenis al la nordaj teritorioj de sia tribo kaj faris sian unuan vojaĝon ekster la limojn de Cymmeria. Strange, li vojaĝis norden, ne suden. Kial kaj kiel, mi ne certas, sed li pasigis kelkajn monatojn inter la AEsiroj, batalante kontraŭ la Vaniranoj kaj Hyperboreanoj. Lia malamo al ĉi-lastaj restis kun li dum lia tuta vivo kaj influis liajn politikojn kiam li fariĝis reĝo de Aquilonia. Kaptita de ili, li fuĝis suden kaj alvenis al Zamora ĝustatempe por aperi sur la paĝoj de rakonto. Mi ne certas ĉu la aventuro priskribita en la rakonto "Domo Plena de Friponoj" okazis en Zamora. La ekzisto de kontraŭaj politikaj tendaroj ŝajnas indiki alian lokon, ĉar Zamora estis ŝtato de absoluta despotismo, kiu ne toleris diferencojn de politikaj opinioj. Laŭ mia opinio, la urbo kie ĉi tiuj eventoj okazis estis unu el la malgrandaj urboŝtatoj okcidente de Zamora, kiun Conan vizitis post forlaso de ĝi. Baldaŭ poste, li revenis por mallonga tempo al Cymmeria, kaj eĉ poste, li revenadis foje al sia patrujo. La kronologia ordo de liaj aventuroj preskaŭ tute koincidas kun tiu, kiun vi disvolvis, escepte ke ĝi estas iom pli disigita. Conan estis preskaŭ kvardekjara kiam li prenis la tronon de Aquilonia, kaj kvardek kvar aŭ kvardek kvinjara dum la tempo de "La Horo de la Drako". Li ankoraŭ ne havis viran heredanton, ĉar li neniam faris iun virinon sia laŭleĝa edzino, kaj la filojn de konkubinoj, da kiuj li havis amason, oni ne estis konsideris heredantoj de la trono.

Li estis, mi kredas, reĝo de Aquilonia dum multaj jaroj da malfacila kaj turmenta regado, kiam la Hyboria civilizo atingis sian zeniton, kaj ĉiu reĝo havis imperiajn ambiciojn. Komence, li batalis nur por defendi sian propran ŝtaton, sed laŭ mia opinio, li fine estis devigita al agresemaj agoj. Ĉu li sukcesis krei potencan imperion per konkero aŭ pereis provante, mi ne scias.

Li vojaĝis vaste, ne nur antaŭ ol fariĝi reĝo, sed ankaŭ poste. Li vizitis Khiraj-on kaj Hyrkania-on, kaj eĉ malpli konatajn regionojn sude de la unua regno kaj norde de la dua. Li eĉ vizitis la nenomitan kontinenton de la Okcidenta Hemisfero kaj vagis inter ĝiaj apudaj insuloj. Mi ne povas antaŭdiri kiom da liaj vagadoj estos skribitaj sur papero. Mi tre interesiĝis pri via mencio pri malkovroj sur la Duoninsulo Yamal – ĉi tio estas la unua fojo, kiam mi aŭdas pri ĝi. Sendube, Conan venis en rektan kontakton kun la homoj, kiuj fondis ĉi tiun civilizon, aŭ almenaŭ kun iliaj prauloj.

Mi esperas, ke vi trovos "La Hyborian Eraon" interesa. Mi alkroĉas kopion de la originala mapo. Jes, Napoli tre bone traktis Conan-on, kvankam kelkfoje li ŝajnas doni al liaj trajtoj certan romian karakteron, kio ne kongruas al mia imago. Tamen ne ĝis la grado, ke mi tumultu.

Mi esperas, ke la faktoj prezentitaj ĉi tie plene respondas viajn demandojn. Mi kun plej granda ĝojo diskutos aliajn epizodojn de la sagao de Conan kun vi aŭ donos detalojn pri iu ajn fazo de lia kariero aŭ Hyboria historio aŭ geografio. Dankon denove pro via intereso, kaj mi esprimas miajn plej bonajn dezirojn al vi kaj D-ro Clark. Plej korajn salutojn.

Robert E. Howard

P.S. Vi ne menciis, ĉu vi ŝatus, ke mi redonu la mapon kaj eseon, do mi konservas ilin por montri al kelkaj miaj amikoj; se vi ŝatus ilin redoni, bonvolu sciigi min.