Robert E.Howard

"Nenion en la suba artikolo oni interpretu, kiel provo prezenti ian ajn teorion, kiu kontraŭdiras establitan historion. Ĝi estas simple fikcia fono por serio da rakontoj. Kiam mi komencis verki rakontojn pri Conan antaŭ kelkaj jaroj, mi preparis ĉi tiujn "historiojn" pri lia erao kaj pri la homoj vivantaj en ĝi por doni pli grandan kredindecon al la heroo kaj lia sagao. Mi ankaŭ trovis, ke aliĝante al ĉi tiuj "faktoj" kaj la spirito de la rakonto dum verkado, estis al mi pli facile imagi (kaj tial portreti) la heroon kiel karnan kaj sangan estaĵon anstataŭ paperan rolulon. Skribante pri li kaj liaj aventuroj en la diversaj regnoj de lia erao, mi neniam malobservis la "faktojn" aŭ "historion" donitajn sube, sed aliĝis al ili tiel proksime kiel verkisto de historia fikcio aliĝas al la fakta historio. Mi uzis ĉi tiun "historion" kiel gvidilon por ĉiuj rakontoj, kiujn mi verkis en ĉi tiu serio.”

---

Malmulton oni konas pri la epoko konata al nemediaj kronikistoj kiel la Antaŭkataklisma Epoko, krom ĝia fina periodo, kaj eĉ ĝi estas vualita de legendnebulo. Konata al ni historio komenciĝas ĉe la fino de la Antaŭkataklisma civilizo, dominita de la regnoj de Kamelia, Valusia, Verulia, Grondar, Thule kaj Commoria. Iliaj popoloj parolis similan lingvon, atestantan pri komuna genezo. Estis ankaŭ aliaj regnoj, same altevoluintaj, sed loĝataj de malsamaj, ŝajne pli malnovaj rasoj.

La barbaroj de ĉi tiu epoko estis la Piktoj, kiuj vivis sur insuletoj situantaj malproksime en la Okcidenta Oceano; la Atlantidanoj, kiuj loĝis sur malgranda kontinento inter la Piktaj Insuloj kaj la ĉefa, nome Thuria kontinento; kaj la Lemurianoj, kiuj ekloĝis sur ĉeno de grandaj insuloj en la orienta hemisfero.

Estis ankaŭ vastaj areoj de neesplorita tero. Civilizitaj ŝtatoj, kvankam rimarkinde grandaj, okupis relative malgrandan parton de la Tera globo. La plej okcidenta ŝtato de la Thuria Kontinento estis Valusia, kaj la plej orienta estis Grondar. Oriente de Grondar, kies loĝantoj reprezentis pli malaltan nivelon de civiliza disvolviĝo ol iliaj parencaj popoloj de aliaj regnoj, etendiĝis vasta senlimaĵo de sovaĝaj kaj nudaj dezertoj. En lokoj kie la tero estis malpli arida, en ĝangaloj kaj montoj vivis vaste disĵetitaj triboj kaj gentoj de primitivaj sovaĝuloj. Malproksime sude ekzistis mistera civilizo, senrilata al la Thuria kulturo kaj klare kreita de raso pli malnova ol la homa. Sur la orientaj bordoj de la kontinento vivis alia raso, homa, sed ne-Thuria kaj mistera, kun kiu de tempo al tempo kontaktiĝis la Lemurianoj. Ĉi tiu popolo verŝajne venis de sombra kaj sennoma lando kuŝanta ie oriente de la Lemuriaj Insuloj.

La Thuria civilizo estis dekadencanta, ĝiaj armeoj konsistis ĉefe el barbaraj dungosoldatoj. Iliaj generaloj, politikistoj, kaj ofte reĝoj estis piktoj, atlantidanoj, kaj lemurianoj. La kvereloj inter la regnoj kaj la militoj inter Valusia kaj Commoria, same kiel la konkeroj, helpe de kiuj la atlantidanoj establis ŝtaton sur la kontinento, estas pli legendoj ol fidindaj historiaj registroj.

Poste la mondon skuis la Kataklismo. Atlantida kaj Lemuria sinkis sub la ondoj, kaj la Piktaj Insuloj leviĝis alten por formi la montaran ĉenon de nova kontinento. Tutaj vastaĵoj de la Thuria Kontinento malaperis subakve aŭ, sinkinte, fariĝis grandaj lagoj aŭ enlandaj maroj. Vulkanoj erupciis, kaj teruraj tertremoj skuis la fundamentojn de la grandiozaj ĉefurboj de la imperioj. Tutaj nacioj estis ekstermitaj.

La barbaroj havis pli favoran sorton ol la civilizitaj popoloj. La loĝantoj de la Piktaj Insuloj pereis, sed granda pikta kolonio, establita inter la montetoj ĉe la suda limo de Valusia kaj servanta kiel ŝildo kontraŭ fremda invado, postvivis sendifekta. La kontinenta regno de la Atlantidanoj ankaŭ evitis la ĝeneralan pereon, kaj miloj da iliaj tribuloj alvenis tien per ŝipoj de la sinkanta kontinento. Multaj Lemurianoj sukcesis eskapi al la orienta bordo de la Thuria Kontinento, kiu estis relative netuŝita de la kataklismo. Tie, ili falis en sklavecon ĉe la antikva popolo, kiu loĝis sur tiu marbordo, kaj ilia historio fariĝis la historio de brutala premateco daŭranta longaj jarmiloj.

En la okcidenta parto de la kontinento, ŝanĝiĝantaj kondiĉoj kreis strangajn formojn de planta kaj besta vivo. Densaj ĝangaloj kovris la ebenaĵojn, grandaj riveroj trarompis siajn vojojn al la oceano, altaj montoj leviĝis, kaj lagoj inundis la ruinojn de antikvaj urboj en fekundaj valoj. Miriadoj da bestoj kaj sovaĝuloj – simioj kaj simihomoj – estis altiritaj de la inunditaj teroj al la kontinenta regno de la Atlantidanoj. Devigitaj konstante batali por sia pluekzisto, ili iel sukcesis konservi restaĵojn de sia tre progresinta, barbara kulturo. Senigitaj je metaloj kaj ercoj, ili komencis prilabori ŝtonojn kiel siaj prauloj kaj atingis la altaĵojn en ĉi tiu arto, kiam ilia batalanta por postvivo civilizo renkontis la potencan nacion de Piktoj. La Piktoj ankaŭ revenis al silikprilaborado, sed ilia loĝantaro kreskis pli rapide kaj estis pli lerta pri militarto. Al ili mankis la artaj talentoj de la Atlantidanoj; ili estis pli primitiva, praktika kaj produktiva raso. Ili ne postlasis iujn ajn pentraĵojn aŭ eburiajn skulptaĵojn kiel iliaj malamikoj, sed abundon da surprize efikaj silikarmiloj.

Tiuj du ŝtonepokaj regnoj koliziis, kaj post multaj sangaj militoj, danke al sia vasta nombra supereco, la piktoj puŝis la atlantidanojn reen al la nivelo de sovaĝuloj, kaj ilia propra civilizo haltis en sia disvolviĝo. Kvincent jarojn post la Kataklismo, la barbaraj regnoj malaperis de la tero. Nur tribo de sovaĝaj piktoj restis, konstante militantaj kontraŭ aliaj sovaĝuloj – la atlantidanoj. La multnombraj kaj unuiĝintaj piktoj havis avantaĝon super la atlantidanoj, kies nacio disiĝis en kelkajn sendependajn klanojn.

Tia estis la Okcidento tiutempe.

En la fora Oriento, izolitaj de la resto de la mondo per gigantaj montoj kaj ĉenoj de emerĝantaj lagoj, la Lemurianoj daŭre vivas kiel sklavoj. La foran Sudon daŭre vualas la nebulo de mistero. Netuŝita de la Kataklismo, ĝi restas en la manoj de antaŭhomaj rasoj. Inter la malaltaj montetoj de la Sudoriento loĝas la restaĵoj de unu el la ne-Valusiaj nacioj de la Thuria Kontinento – popolo nomata la Zhemri. Disigitaj tra la mondo estas klanoj de primitivaj simihomoj, tute nekonsciaj pri la leviĝo kaj falo de grandaj civilizoj. Tamen, malproksime Norde, nova nacio malrapide aperas.

Dum la Kataklismo, grupo de sovaĝuloj, kies disvolviĝo apenaŭ superis tiun de Neandertaloj, fuĝis Norden savante siajn vivojn. Tie, ili trovis neĝan teron loĝatan nur de sovaĝaj neĝsimioj – grandegaj, vilaj, blankaj bestoj, ŝajne enhejmiĝintaj en ĉi tiu klimato. Ili batalis kontraŭ ili ĝis la neĝsimioj estis pelitaj malantaŭ la Arktan Cirklon por certa pereo, kiel ili pensis. Tamen, la simihomoj adaptiĝis al sia nova, malfavora medio kaj postvivis.

Post kiam la militoj de Piktoj kontraŭ Atlantidanoj detruis tion, kio eble estus la semo de nova civilizo, alia, pli malgranda kataklismo plue ŝanĝis la aspekton de la kontinento, lasante vastan enlandan maron kun ĉeno de insuloj, kiu plue apartigis Orienton de Okcidento, kaj sekvantaj unu post alia tertremoj, inundoj kaj vulkanerupcioj kompletigis la verkon de detruo de la barbaraj triboj, komencitan de iliaj tribaj militoj.

Mil jarojn post ĉi tiu pli malgranda kataklismo, la okcidenta mondo fariĝis sovaĝa lando de ĝangaloj, lagoj kaj fortoplenaj riveroj. Inter la arbarkovritaj montetoj de la nordokcidento loĝas nomadaj simihomoj, kiuj konas nek parolon nek la arton fari fajron aŭ uzi ilojn. Ĉi tiuj estas la posteuloj de la Atlantidanoj, kiuj refalis en la kaoson de animaleco, el kiu iliaj prauloj tiel pene elrampis antaŭ jarcentoj. En la sudokcidento loĝas disaj triboj de degeneritaj, kavernloĝantaj sovaĝuloj, kiuj komunikas en primitiva lingvo. Ili daŭre nomas sin Piktoj, sed ĉi tiu nomo fariĝis nur sinonimo por vorto "homo" – termino per kiu ili distingis sin de la sovaĝaj bestoj, kun kiuj ili konkuris pri manĝaĵo kaj vivejo. Tiu ĉi nomo estas la sola ligo, kiu kunligas ilin al iliaj prauloj. Nek tiuj ĉi mizeraj Piktoj nek la simisimilaj Atlantidanoj havis iun ajn kontakton kun aliaj nacioj aŭ triboj.

Malproksime oriente, la Lemurianoj, preskaŭ sinkintaj al la nivelo de bestoj en kruela sklaveco, ribelis kaj venkis siajn mastrojn. Nun ili estas sovaĝuloj vivantaj en la ruinoj de fremda civilizo. La restaĵoj de la homoj, kiujn ili venkis, eskapinte la furiozon de siaj antaŭaj sklavoj, moviĝis okcidenten. Ili invadis tiun ĉi misteran, antaŭhoman regnon de la Sudo kaj konkeris ĝin, establante sian propran kulturon, iom ŝanĝitan per kontakto kun la pli malnova raso. Tiu ĉi nova regno nomiĝis la Stygia, kaj ŝajnas, ke kelkaj el ĝiaj iamaj loĝantoj sukcesis tie postvivi kaj eĉ estis honorataj, kvankam la raso mem estis ekstermita.

Tie kaj aliloke, malgrandaj grupoj de sovaĝuloj montras signojn de malrapida civiliza disvolviĝo, sed ili estas malmultaj kaj malfacile difineblaj. Tamen, en la Nordo, la triboj kreskas en forto. Ĉi tiuj homoj nomiĝas Hyborianoj aŭ Hyboroj; ilia dio estis Bor – legendo diris, ke li estis iu granda ĉefo, kiu vivis eĉ pli frue ol la reĝo, kiu gvidis ilin norden dum la Granda Kataklismo, nun memorata nur en popolaj rakontoj.

La Hyborianoj konkeris la nordajn landojn kaj malrapide komencis antaŭenpuŝi suden. Ĝis nun, ili renkontis neniujn aliajn rasojn – ili militas nur inter si mem. Dek kvin jarcentoj en la nordaj landoj transformis ilin en altan, flavharan, grizokulan, tamen fortikan kaj militeman rason, jam tiam montrantan bonevoluintajn artajn talentojn. Ili ankoraŭ vivas ĉefe per ĉasado, sed iliaj sudaj triboj bredas brutaron jam dum kelkaj jarcentoj. Nur unu okazintaĵo rompis ilian kompletan izoliĝon de aliaj nacioj – vojaĝanto revenanta el la fora Nordo alportis novaĵon, ke la glaciaj dezertejoj, konsiderataj senhomaj, estas loĝataj de granda tribo de simihomoj, devenantaj, kiel li ĵuris, de la simioj forpelitaj el pli loĝeblaj teroj fare de la Hyborianaj prauloj. La vojaĝanto instigis ilin sendi armitan taĉmenton malantaŭ la Arktan Cirklon por buĉi tiujn ĉi bestaĉojn, kiuj – li ĵuris – transformiĝis en verajn homojn. Li estis ridindigita, nur malgranda grupo de aventuremaj junaj militistoj sekvis lin norden, kaj neniu el ili revenis.

Tamen, la Hyboriaj triboj puŝis suden, kaj dum ilia nombro kreskis, ĉi tiu movado intensiĝis. La sekva jarcento estis jarcento de migrado kaj konkerado. Konstante ŝanĝiĝanta kalejdoskopo de gentoj kaj triboj fluis tra la paĝoj de historio.

Ni rigardu la mondon kvincent jarojn poste. La triboj de linharaj Hyborianoj moviĝis suden kaj okcidenten, konkerante kaj detruante multajn malgrandajn, nekonatajn naciojn. Absorbinte la sangon de la konkeritaj popoloj, la posteuloj de la unuaj migradoj jam komencas montri apartajn genetikajn trajtojn, dum sinsekvaj ondoj de pursangaj triboj perforte premas ilin, puŝante ilin antaŭ si kiel balailo malglate forbalaanta derompaĵojn, kio kondukas al eĉ pli perforta miksado de trajtoj.

Ĝis nun, la konkerintoj ne renkontis iujn ajn el la pli malnovaj rasoj. En la Sudoriento, la posteuloj de la Zhemrianoj, plenigitaj de nova sango per la sorbado de iu nekonata tribo, provas revivigi eĉ ombron de la antaŭa gloro de sia antikva civilizo. Okcidente, la simisimilaj Atlantidanoj komencas la longan grimpadon supren laŭ la ŝtuparo de evolucio. Por ili, la ciklo de evoluo fermiĝis; ili jam delonge forgesis, ke ili iam estis homoj, kaj, nekonsciaj pri sia antaŭa stato de aferoj, ili komencas novan marŝon sen la helpo kaj ŝarĝo de rememoroj. Sude de ili, la Piktoj restas sovaĝuloj, ŝajne spitante la leĝojn de la naturo nek antaŭeniĝi nek regresi en sia disvolviĝo. Malproksime sude dormas la mistera, antikva regno – Stygia. Ĉe ĝiaj orientaj limoj loĝas nomadaj triboj de primitivaj vagantoj, jam tiam konataj kiel la Filoj de Shem. Apud la Piktoj, en la vasta valo de Zingg, sub la ŝirmo de grandaj montoj, sennoma tribo de sovaĝuloj, kredata esti parenca al la Shemanoj, evoluigis progresintan agrikulturon.

Unu plia faktoro spronis la Hyborian migradon. Certa tribo malkovris metodon por fari ŝtonajn konstruaĵojn, kaj baldaŭ estiĝis la unua Hyboriana regno – la primitiva kaj barbara regno de Hyperborea, kiu komenciĝis per kruda fortikaĵo el ŝtonegoj, konstruita por defendo kontraŭ malamikoj. Ĉi tiu tribo rapide forlasis siajn ĉevalfelajn tendojn favore al ŝtonaj domoj, krude sed solide konstruitaj. Tiel sekurigitaj, ili kreskis en potenco. La historio de la mondo konas malmultajn pli monumentajn eventojn ol la aperon de ĉi tiu primitiva, militema ŝtato, kies popolo subite forlasis sian nomadan vivstilon kaj komencis konstrui loĝejojn el krudaj ŝtonoj, ĉirkaŭitajn de ciklopaj muroj – kaj tion faris la raso, kiu ĵus eliris el la Polurita Ŝtonepoko kaj hazarde malkovris la plej simplajn principojn de konstruado.

La apero de la Hyperborea regno estigis la migradon de multaj aliaj triboj, ĉar venkitaj en milito aŭ ne volantaj iĝi vasaloj de siaj kastel-loĝantaj samgentanoj, multaj klanoj komencis longan vagadon tra preskaŭ duono de la mondo. Kaj la triboj loĝantaj en la nordaj landoj komencis esti ĝenataj de blondaj, gigantaj sovaĝuloj, apenaŭ pli progresintaj ol simihomoj.

La historio de la sekva jarmilo estas la sagao pri la leviĝo de la Hyboriana potenco, kies militemaj triboj dominis la tutan Okcidenton. Tiam ekestis la unuaj primitivaj regnoj. La blondaj invadantoj koliziis kun la Piktoj, pelante ilin en la dezertajn okcidentajn landojn. En la nordokcidento, la posteuloj de la Atlantidanoj, pene transformiĝantaj de simioj en primitivajn sovaĝulojn, ankoraŭ ne renkontis la Hyborianojn. En la Malproksima Oriento, la Lemurianoj disvolvas sian propran strangan civilizon. En la sudo, la Hyborianoj kreis la regnon Koth, limantan al la pastoreca lando konata kiel la Lando de Shem. La sovaĝuloj de ĉi tiuj landoj, parte pro kontakto kun la invadintoj kaj parte pro kontakto kun ilin turmentanta dum jarcentoj Stygia, iom post iom komencas forlasi barbarecon. La blondaj sovaĝuloj el la Nordo fariĝis tiel multnombraj kaj potencaj, ke la nordaj Hyborianaj triboj moviĝas suden, puŝante la klanojn de siaj parencoj antaŭ si. Unu el la nordaj triboj konkeras la antikvan regnon de Hyperborea, sed la antikva nomo de la lando restas senŝanĝa. Sudoriente de Hyperborea, ekestas la regno Zhemri, naskigante la ŝtaton nomatan Zamora, dum sudokcidente, la Piktoj invadas la fekundan Zingg-valon kaj, venkinte ĝiajn loĝantojn, ekloĝas inter ili. La rezulta raso poste estas konkerata de Hyboriana tribo, kiu, post absorbado de ili, fondis la regnon de Zingara.

Kvincent jarojn poste, la limoj de la ŝtatoj estas strikte difinitaj. En la Okcidento, la dominaj ŝtatoj estas la Hyboranaj regnoj – Aquilonia, Nemedio, Brythunia, Hyperborea, Koth, Ofphir, Argos, Corinthia, kaj la Landlimaj Regnoj. Oriente de ĉi tiuj kuŝas Zamora, kaj sudokcidente, Zingara; iliaj loĝantoj, kvankam kun simila haŭtkoloro kaj ekzotikaj kutimoj, ne estas parencaj. Malproksime sude dormas Stygia, kvankam netuŝita de invadantoj, sed la popolo de Shem jam deĵetis ĝian jugon, interŝanĝante ĝin kontraŭ iom malpli ŝarĝa dependeco de Koth. La malhelhaŭtaj mastroj estis puŝitaj malantaŭ la grandan riveron nomatan Styx, Nil, aŭ Nilus, kiu fontas en la landoj de la mistera Sudo, turniĝas preskaŭ ortangule kaj fluas tra la fekundaj paŝtejoj de Shem, kaj finqas en la grandan oceanon. Norde de Aquilonia, la plej okcidenta Hyboriana regno, kuŝas Cymmeria. Ĝiaj sovaĝaj loĝantoj, nevenkitaj de invadantoj, estas posteuloj de la Atlantidanoj, sed danke al kontakto kun la Hyboriana civilizo, ili nun evoluas multe pli rapide ol iliaj antikvaj malamikoj – la Piktoj, kiuj loĝas en la praarbaroj okcidente de Aquilonia.

Post paso de sekvaj kvin jarcentoj, la Hyborianoj kreis civilizon tiel progresintan, ke kontakto kun ĝi permesas al la sovaĝaj triboj, kiuj kontaktis ĝin, leviĝi el la abismo de barbareco. La plej potenca regno estas Aquilonia, sed ankaŭ aliaj rivalas ĝin laŭ splendo kaj potenco. Trovi pursangan Hyborianon estas ĉiam pli malfacile; la loĝantoj de Gunderlandia, la norda provinco de Aquilonia, povas pretendi la plej proksiman parencecon kun la antikva raso. Tamen, la enfluo de fremda sango ne malfortigis la Hyborianojn – ili estas la domina forto en la okcidenta mondo, kvankam la loĝantoj de la dezertejoj konstante kreskas en potencon.

En la Nordo, orharaj, bluokulaj barbaroj, posteuloj de la blondharaj sovaĝuloj, forpelis la Hyborianojn el la neĝaj landoj; nur unu regno de Hyperborea daŭre rezistas ilian atakon. Ilia lando nomiĝas Nordheim, kaj ĝiaj loĝantoj konsistas el la ruĝharaj Vaniroj de Vanaheim kaj la flavharaj Æsiroj de Asgard.

Kaj jen la Lemurianoj reaperas sur la paĝoj de historio – ĉi-foje kiel la Hyrkanianoj. Dum jarcentoj, ili obstine antaŭenpuŝis okcidenten, nur por nun atingi la sudajn bordojn de la granda, enlanda Maro Vilayet kaj establi la regnon Turan ĉe ĝia suda ekstremo. Inter ĉi tiu enlanda maro kaj la orientaj limoj de la lokaj regnoj etendiĝas larĝaj stepoj, kaj pli sude, dezertoj. La loĝantoj de ĉi tiuj regionoj, ne devenas de la Hyrkanianoj, ili estas disaj triboj de paŝtistoj; malmulte oni scias pri ilia norda branĉo, dum la suda devenis de la indiĝenaj Shemanoj kun malgranda enmiksaĵo de hyboriana sango venanta de migrantaj triboj. Proksime al la fino de ĉi tiu periodo, aliaj hyrkanianaj klanoj antaŭenpuŝas okcidenten, kaj ĉirkaŭinte la nordan ekstremon de la maro, kolizias kun la plej orientaj antaŭpostenoj de la Hyperboreanoj.

Ni supraĵe rigardu la popolojn de ĉi tiu epoko.

Dominantaj la mondon Hyborianoj jam ne estas unuforme blankhararaj kaj grizokulaj. Ili intermiksiĝis kun aliaj rasoj. Inter la loĝantoj de Koth, ni trovas forte markitajn shemajn kaj eĉ stygiajn trajtojn – ĝis ia grado, estas similen en Argos, kie tamen la zingara sango estas pli okulfrapa. Brythunianoj el la Oriento intergeedziĝis kun malhelhaŭtaj zamoraninoj, kaj la homoj de suda Aquilonia intermiksiĝis kun la malhelhaŭtaj zingaranoj tiom ke nigraj haroj kaj brunaj okuloj estas la plej oftaj trajtoj de la loĝantoj de Poitain – la plej suda provinco de Aquilonia. La antikva regno Hyperborea eble kuŝas ĉe la randoj de la civilizita mondo, sed multe da fremda sango fluas en la vejnoj de ĝiaj civitanoj, danke al fremdaj virinoj alportitaj ĉi tien kiel sklavinoj el Hyrkania, Asgard kaj Zamora. Nur en Gunderlandia oni povas trovi Hyborian sangon senmakulitan de fremdaj miksaĵoj, ĉar la homoj tie ne tenas sklavojn, tamen la barbaroj konservis la purecon de sia raso. Cymmerianoj estas altaj kaj fortike konstruitaj, kun nigra hararo kaj bluaj aŭ grizaj okuloj. La loĝantoj de Nordheim estas simile konstruitaj, sed kun blanka haŭto, bluaj okuloj kaj ora aŭ ruĝa hararo. Piktoj estas la samaj kiel ĉiam – malaltaj, malhelhaŭtaj, kun nigraj okuloj kaj hararo. Hyrkanianoj estas kutime malhelharaj, sveltaj kaj altaj, kvankam oni povas renkonti ĉe ili ulojn fortikajn kun oblikvajn okulojn, rezulto de miksaĵo de sango de stranga, inteligenta, kvankam eta popolo, kiu vivas en la montoj oriente de la Vilayet, kiun ili sorbis en sia marŝo okcidenten. Shemanoj plej ofte estas mezaltaj, sed ĉar multe da stygia sango fluas en iliaj vejnoj, oni povas renkonti inter ili larĝŝultran, potence konstruitan giganton; ili kutime havas malhelajn okulojn, kurbigitajn nazojn kaj korvnigran hararon. Stygianoj estas malhelhaŭtaj, altaj, bone proporciaj, kaj kun esprimplenaj vizaĝtrajtoj; aŭ almenaŭ, tia estas la reganta klaso. La malsuperaj klasoj estas miksaĵo de diversaj rasoj – stygiana, shemana, kaj eĉ hyboriana. Sude de Stygia kuŝas la vastaj regnoj de la nigraj Amazoninoj, Kushanoj, kaj Atlajoj – kaj la multnacia imperio de Zimbabwe.

Inter la Aquilonia kaj la Piktaj arbaregoj kuŝas la Bossonianaj Limregionoj; ĝiaj loĝantoj estas posteuloj de indiĝena raso absorbita de la Hyboriana tribo dum la unuaj jarcentoj de la hyboriana migrado. Ĉi tiu popolo neniam plene kapitulacis al la influo de la invadintoj kaj estis puŝita al la randoj de la civilizita mondo. La Bossonianoj estas de meza alteco kaj konstruo; iliaj okuloj estas grizaj aŭ brunaj. Ili vivas ĉefe de agrikulturo kaj loĝas en grandaj, bone fortikigitaj vilaĝoj; ili estas subuloj de la reĝo de Aquilonia. Ilia lando etendiĝas de Cymmeria en la Nordo ĝis Zingara en la Sudokcidento, formante bastionon por Aquilonia, protektantan ĝin kontraŭ kaj la Cymmerianoj kaj la Piktoj.

La Bossonianoj estas persistemaj en batalo, kaj dum jarcentoj da konstanta militado kontraŭ la barbaroj el la Okcidento kaj la Nordo, ili majstris la arton de militado tiel, ke ilian defensivan formacion oni preskaŭ ne povas rompi per fronta atako.

Kvincent jarojn poste, la hyboria civilizo estis ekstermita. La aparteco de ĉi tiu kolapso estis, ke ĝi ne estis la rezulto de interna kadukiĝo, sed prefere la kreskanta forto de la barbaraj nacioj kaj la Hyrkanianoj. La hyboriana regado finiĝis ĝuste kiam ilia vigla kulturo plene floris.

La kaŭzo de ĉi tiu kolapso, kvankam nerekta, estis la avideco de la regantoj de Aquilonia. Volante vastigi sian imperion, ili militis kontraŭ siaj najbaroj. Zingara, Argos kaj Ophir estis tute aneksitaj, kune kun la okcidentaj urboj de Shem, kies orientaj provincoj ĵus deĵetis la jugon de Koth. Koth mem, kune kun Corinthia kaj la shemanaj triboj loĝantaj oriente, estis devigita pagi tributon al Aquilonia kaj subteni ĝin en ĝiaj militoj. Longdaŭra kverelo ekzistis inter Aquilonia kaj Hyperborea, kaj la armeoj de ĉi-lasta ekmarŝis por renkonti sian okcidentan rivalon. La ebenaĵoj de la Landlima Regno fariĝis la scenejo de granda kaj furioza batalo, en kiu la nordaj rajdantoj estis tute venkitaj kaj retiriĝis al sia neĝaj sovaĝejoj, kie ili ne estis persekutataj de la venkaj Aquilonianoj. Nemedia, kiu sukcese rezistis la okcidentajn regnojn dum jarcentoj, nun formis aliancon kun Brythunia kaj Zamora, kaj – sekrete – Koth, por dispremi la potencon de la naskanta imperio. Sed tamen, antaŭ ol iliaj armeoj povis kuniĝi en batalo, nova malamiko aperis en la Oriento, kiam la Hyrkanianoj donis sian unuan decidan baton al la okcidenta mondo. Subtenate de aventuristoj de la orientaj bordoj de Vilayet, la turananaj rajdantoj inundis Zamoran, detruis orientan Corynthian, kaj sur la ebenaĵoj de Brythunia renkontis la Akvilonianojn, kiuj venkis kaj devigis ilin al senorda fuĝo orienten. Tamen, la alianco rompiĝis, kaj en la sekvaj militoj, Nemedia restis en defensiva pozicio, foje subtenata de Brythunia kaj Hyperborea, kaj – kiel ĉiam sekrete de Koth. La malvenko de la Hyrkanianoj rivelis al la nacioj la veran forton de la okcidenta regno, kies imponaj armeoj estis subtenataj de dungosoldatoj, multafoje devenantaj el la Zingaranoj aŭ barbaraj Piktoj aŭ Shemanoj. Zamora estis denove prenita de la Hyrkanianoj, sed ĝia popolo rapide konkludis, ke tio estis nur anstataŭigo de reganto de la Oriento per reganto de la Okcidento. Aquiloniaj soldatoj estis tie postenigitaj ne nur por protekti la detruitan landon, sed ankaŭ por teni ĝin submetata. La Hyrkanianoj ne laciĝis; ili transiris la limojn de Zamoro ankoraŭ tri pliajn fojojn kaj eniris la landojn de Shem, ĉiufoje repuŝitaj de la Aquilonianoj, kvankam la turanianaj armeoj daŭre kreskis dum hordoj de ŝtal-vestitaj rajdantoj alflugis el la Oriento, kroĉante la plej sudajn bordojn de la enlanda maro.

Tamen, estis en la Okcidento, kie ekestis forto destinita renversi la regantojn de la Aquilonia. En la nordo, laŭlonge de la limoj de Cymmeria, konstantaj bataletoj furiozis inter ĝiaj nigraharaj batalantoj kaj la loĝantoj de Nordheim; la Æsiroj, inter militoj kontraŭ la Vaniroj, atakis Hyperborean, puŝante ĝiajn limojn ĉiam pli foren, akirante urbon post urbo. La Cymmerianoj batalis kontraŭ kaj la Piktoj kaj la Bosonianoj, kaj kelkfoje atakis la Aquilonian mem, sed ĉi tiuj militoj pli similis al rabekspedicioj ol al invadoj.

Tamen la Piktoj kreskis mirige en forton kaj iĝis pli kaj pli multenombraj. Per stranga sortoŝanĝo, la klopodoj de ununura viro, eĉ fremdulo, estis plejparte respondecaj pri ilia elekto de la vojo, kiu kondukis ilin al la kreo de sia propra imperio. Ĉi tiu viro estis Arus, la pastro el Nemedia, denaska reformisto. Oni ne scias, kio altiris lian atenton al la Piktoj, sed la historio registras, ke li decidis vojaĝi al la profundoj de la okcidentaj arbaregoj por konverti la primitivajn paganojn al la kulto de la bona dio Mitrao. La mornaj rakontoj pri tio, kio okazis al komercistoj kaj vojaĝantoj tien, ne malinstigis lin, kaj sortoŝanĝo kondukis lin inter la homojn, kiujn li serĉis, sola kaj senarma, kaj li ne estis tuj trapikita per lancoj.

La Piktoj profitis de kontaktoj kun la Hyboria civilizo, sed ĉiam furioze rezistis ilin. Oni devas diri, ke ili lernis la primitivan prilaboradon de kupro kaj stano, de kiuj estis malabundaj kuŝejoj en ilia lando. Krome, serĉante ĉi-lastan metalon, ili organizadis armitajn ekspediciojn en la Montojn de Zingara aŭ interŝanĝis ĝin kontraŭ feloj, balenostoj, rosmardentegoj kaj aliaj objektoj, kiujn sovaĝuloj eble povas havi por interŝanĝi. Ili jam ne loĝis en kavernoj kaj kabanoj, sed anstataŭe konstruis felajn tendojn kaj krudajn domojn, imitante la Bosonanojn. Ili daŭre vivis ĉefe per ĉasado, ĉar iliaj arbaregoj abundis je ĉiuspecaj ĉasbestoj, kaj iliaj riveroj kaj torentoj je fiŝoj, sed ili ankaŭ lernis kultivi grenon, kion ili malofte faris, preferante ŝteli ĝin de siaj najbaroj, la Bosonanoj kaj Zingaranoj. Ili estis dividitaj en klanojn, kutime malamikajn unu kun la alia, kaj iliaj ritoj estis sangaj kaj tute nekompreneblaj por civilizita homo kiel Arus de Nemedia. Ili havis neniun rektan kontakton kun la Hyborianoj, ĉar la Bosonanoj apartigis ilin de la Hyboria. Tamen, Arus sukcesis konduki ilin sur la vojo de evoluo, kaj postaj eventoj pruvis, ke li ne eraris en siaj antaŭdiroj – kvankam laŭ maniero, kiun li tute ne atendis.

Arus havis la bonŝancon renkonti ĉefon nomatan Gorm, kun super-averaĝa inteligenteco. La fenomeno de Gorm estas tiel neklarigebla kiel tiu de Ĝingis-Ĥano, Otoman, Attylla, aŭ aliaj tiaj individuoj, naskitaj en dezertaj landoj inter krudaj barbaroj, tamen posedantaj instinkton por konkerado kaj imperikonstruado. En kruda Bosona lingvo, la pastro klarigis siajn intencojn al la ĉefo, kiu, kvankam tre mirigita, ne buĉis lin tuj kaj permesis al li resti – la fakto senprecedenca en la pikta historio. Lerninte la lingvon, Arus decidis ekstermi la plej malagrablajn piktajn kutimojn – kiel ekzemple homajn oferojn, sangovenĝon kaj la bruligadon de kaptitoj vivaj. Li molestis Gorm-on dum longa tempo, kaj li pruviĝis pacienca, kvankam malfacile konvikebla aŭskultanto. Oni povas rekrei la scenon per okuloj de imago: la nigrahara ĉefo, en siaj tigraj feloj kaj kolĉeno el homaj dentoj, kaŭrante sur la argila planko, atente aŭskultante la paroladon de la pastro, kiu verŝajne sidis sur ĉizita, haŭtokovrita mahagona peco, metita tien speciale por li. Vestita per la silkaj roboj de nemedia pastro, la parolanto gestis per sveltaj, blankaj manoj, klarigante la eternajn leĝojn kaj devojn de la kredo de Mitrao. Li sendube montris kun abomeno al la vicoj da kranioj ornamantaj la murojn de la kabano kaj instigis Gorm-on pardoni siajn malamikojn anstataŭ ekspluati iliajn blankigitajn restaĵojn tiamaniere. Arus estis la finfina produkto de escepte subtila raso, glatigita en la jarcentoj da civilizo. Gorm havis post si la heredaĵon de cent mil jaroj da primitiva ekzisto – lia ŝtelira paŝado estis tiu de tigro, liaj ungegaj manoj tenis la forton de gorilo, kaj liaj okuloj brulis per la fajro, kiu brulas en la okuloj de leopardo.

Arus estis praktika homo. Li apelaciis al la deziro pri materia gajno, prezentante al la ĉefo la forton kaj splendoron de la Hyborianaj regnoj kiel ekzemplon de la potenco de Mitrao, kies scienco kaj verkoj levis ilin al la tiu ĉi plej alta punkto. Li parolis pri urboj, fekundaj ebenaĵoj, marmoraj konstruaĵoj kaj feraj ĉaroj, juvelkovritaj turoj, kaj rajdantoj irantaj en batalon en siaj brilantaj kirasoj. Sed Gorm, kun la neerarema instinkto de barbaro, ignoris liajn vortojn pri la dioj kaj iliaj instruoj, koncentrante sian tutan atenton al la materiaj aferoj tiel vivece priskribataj. Tie, en tiu kabano havanta argilon koto anstataŭ plankon, silkvestita pastro sidanta sur mahagona ŝtipo kaj malhelhaŭta ĉefo portanta tigrajn felojn metis la fundamentojn de estonta imperio.

Kiel mi jam diris, Arus estis praktika homo. Li vivis inter la Piktoj kaj komprenis, ke inteligenta homo povas multe helpi homojn, eĉ se tiuj homoj vestiĝas per tigraj feloj kaj portas kolĉenojn faritajn el homaj dentoj. Kiel ĉiuj pastroj de Mitrao, li estis klera pri multaj aferoj. Li malkovris, ke la piktaj montoj enhavis riĉajn deponejojn de fererco kaj instruis al la indiĝenoj kiel mini, fandi kaj krei diversajn ilojn el ĝi – ekskluzive por agrikulturaj celoj, kiel li kredis. Li enkondukis diversajn reformojn, sed lia plej grava laboro estis enstampi en Gorm-on deziron esplori civilizitajn landojn, instrui al la Piktoj metalprilaboradon kaj li kreis ponton inter ili kaj la civilizita mondo. Laŭ peto de la ĉefo, li kondukis lin kaj kelkajn el liaj batalantoj trans la ebenaĵojn de Bossonia, kie la okupataj vilaĝanoj rigardis ilin mire, al la florantaj regnoj de la Okcidento.

Arus sendube kredis, ke li sukcese konvertas homamasojn al sia kredo, ĉar la Piktoj aŭskultis kaj iel ne disrompis lin per siaj kupraj hakiloj. Tamen, la Pikto nature hezitas preni serioze la instruojn, kiuj instigas lin pardoni siajn malamikojn kaj forlasi la militpadon por la vojo de virto. Mi jam diris, ke al ĉi tiu raso mankas arto, ĝia naturo estas perforto kaj brutaleco. Kiam la pastro parolis pri la gloroj de civilizitaj landoj, liaj malhelhaŭtaj aŭskultantoj pensis ne pri la idealoj de lia religio, sed pri la militakiro, kiun li senkonscie priskribis al ili, rakontante pri riĉaj urboj kaj florantaj merkatoj. Kiam li rakontis kiel Mitrao helpis certajn regantojn venki siajn malamikojn, ili ne atentis la miraklojn de Mitrao, sed anstataŭe fokusiĝis al priskriboj de bataloj, surĉevalaj kavaliroj kaj la manovroj de arkpafistoj kaj lancistoj. Ili aŭskultis lin kun nesondeblaj vizaĝesprimoj kaj iris sian vojon sen iuj ajn komentoj, sorbante liajn konsilojn pri ferprilaborado kaj similaj artoj kun flata atento.

Antaŭ lia alveno, ili ŝteladis ŝtalajn armilojn kaj kirasojn de la Bossonianoj aŭ Zingaranoj, aŭ forĝis siajn proprajn primitivajn armilojn el kupro aŭ bronzo. Nun nova mondo malfermiĝis antaŭ ili, kaj ilia tuta lando eĥis per la sono de la forĝistaj marteloj. Majstrinte ĉi tiun novan kapablon, Gorm komencis akiri dominecon super la aliaj klanoj, parte per militado kaj parte per la lerteco kaj diplomatio, per kiuj li superis ĉiujn aliajn barbarojn.

La Piktoj nun estis liberaj moviĝi tra Aquilonia, revenante kun nova scio pri kirasforĝado kaj glavofarado. Krome pli, ili membriĝis kiel dungosoldatoj en la Aquilonia armeo, multe al la indigno de la fortikaj Bossonianoj. La reĝoj de Aquilonia konsideris la eblecon instigi la Piktojn kontraŭ la Cymmerianoj kaj tiel eble elimini la minacon de ambaŭ flankoj, sed ili estis tro okupataj pri agresema politiko en la Sudo kaj Oriento por dediĉi multan atenton al la malmulte konataj landoj en la Okcidento, el kiuj pli kaj pli da militistoj alvenis por aliĝi al la rangoj de la armeo.

Ĉi tiuj militistoj, fininte sian servon, revenis al siaj sovaĝaj landoj kun scio pri moderna militado kaj malestimo por civilizo naskita de pli proksima kontakto kun ĝi. Tamburoj komencis bati en la montetoj, fajroj ekflamis sur la pintoj, kaj sovaĝaj forĝistoj forĝis ŝtalajn armilojn en mil forĝejoj. Tra intrigoj kaj atakoj tro multaj kaj kompleksaj por priskribi, Gorm fariĝis ĉefo de ĉiuj klanoj – preskaŭ reĝo, kiun la piktoj ne havis dum miloj da jaroj. Li longe atendis; li jam estis bone preter mezaĝo. Sed nun li ekiris al la limo, ne por komerci, sed por konkeri.

Arus tro malfrue komprenis sian eraron: li ne sukcesis kompreni la paganan animon kaj ĝian sovaĝan naturon. Lia elokventeco tute ne sukcesis veki la konsciencojn de la sovaĝuloj. Anstataŭ tigraj feloj, Gorm nun portis arĝentkovritan kirason, sed sub ĝi li estis la sama – primitiva barbaro, nekomprenanta teologion aŭ filozofion, instinkte avida nur je sango kaj rabaĵo.

La Piktoj atakis la limojn de Bossonia portante fajron kaj glavon, kaj ili ne estis vestitaj per tigraj feloj kaj armitaj per kupraj hakiloj kiel antaŭe, sed anstataŭe per skvama ĉenkiraso kaj armiloj el akra ŝtalo. Koncerne Arus-on, ebria Pikto fendis lian kranion dum la pastro ankoraŭ provis malfari tion, kion li senscie faris. Gorm ne estis sen sento de dankemo: li ordonis meti la kranion de la murdinto sur la tombon de la pastro. Kaj eble unu el la plej mornaj ŝercoj en la historio estis la fakto, ke la ŝtonoj enhavantaj la korpon de Arus – viro por kiu perforto kaj sanga venĝo estis abomenindaj – estis ornamitaj tiel barbare. Tamen, novaj armiloj kaj kirasoj ne sufiĉis por venki. Dum multaj jaroj, la fortikaĵoj kaj furioza kuraĝo de la Bossonianoj tenis iliajn malamikojn for, kaj kiam necese, la reĝo de Aquilonia sendadis siajn trupojn por helpi ilin. Dume, la Hyrkanianoj invadis la landon kaj estis forpuŝitaj, kaj Zamora estis aneksita al la imperio.

Poste, neatendita perfido rompis la Bossonianajn defendojn. Antaŭ ol priskribi ĉi tiun okazaĵon, necesas pli detale rigardi la Aquilonian imperion. Aquilonia ĉiam estis riĉa ŝtato, kaj per konkeroj ĝi akiris nekalkuleblajn riĉaĵojn, kaj la antaŭa simpla, laborema vivo estis anstataŭigita per la brilo kaj ŝikeco de lukso. Sed nek la regantoj nek la popolo ankoraŭ estis virinecaj; kvankam ili vestis sin per silko kaj ora ŝtofo, ili daŭre estis vigla, fortika nacio. Tamen, aroganteco anstataŭigis ilian antaŭan simplecon. Ili traktis tiujn malpli potencajn ol ili mem kun kreskanta malestimo, trudante ĉiam pli grandajn feŭdojn al la konkeritaj landoj. Argos, Zingara, Ophir, Zamora, kaj la landoj de Shem estis traktataj kiel submetitaj provincoj, kio estis precipe hontiga por la fieraj Zingaranoj, kiuj ofte ribelis malgraŭ kruela subpremo. Koth estis preskaŭ vasalo, restante sub aquilonia "protekto" kontraŭ la Hyrkanianoj. Tamen, la plej okcidenta Nemedia neniam submetiĝis al la regado de la imperio, kvankam ĝiaj sukcesoj estis plejparte defensivaj kaj atingitaj per la helpo de Hyperboreaj armeoj. La solaj malvenkoj de la Aquilonia dum ĉi tiu tempo estis: la malsukcesa anekso de Nemedia kaj la hontinda fuĝo antaŭ la Æsiroj. Same kiel la Hyrkanianoj montriĝis nekapablaj haltigi la atakon de la aquilonia peza kavalerio, la Aquilonianoj invadantaj la neĝkovritajn landojn ne kapablis rezisti en rekta batalo kontraŭ la furiozaj batalantoj el la Nordo. Tamen, la konkeroj de Aquilonia atingis ĝis Nilo, kie la stygiana armeo suferis kompletan malvenkon, kaj la reĝo de Styglia sendis elaĉetpago por malhelpi la invadon de sia lando. Signifa parto de Brythunia estis aneksita en postaj militoj, kaj oni preparis sin por la fina konkero de sia eterna rivalo – la Nemedia.

Aquiloniaj kavaleriaj taĉmentoj, signife plifortigitaj de dungosoldatoj, antaŭeniris kontraŭ la malamiko, kaj ŝajnis, ke ĉi tiu atako finfine detruos la lastajn spurojn de la sendependeco de Nemedia. Tamen, disputoj ekestis inter la Aquilonianoj kaj la Bossonianoj, kiuj helpis ilin.

La neevitebla sekvo de imperia ekspansio estis la aroganteco kaj maltoleremo de la Aquilonianoj. Ili mokis la simplanimajn, needukitajn Bossonianojn, kaj frotado ekestis inter ili – la Aquilonianoj malestimis la Bossonianojn, kiujn tio ĉagrenis. La Aquilonianoj malkaŝe konsideris sin iliaj mastroj kaj traktis ilin kiel konkeritan nacion, trudante troajn impostojn kaj devigante ilin partopreni en militoj celantaj teritorian ekspansion, el kiuj la Bossonianoj ricevis preskaŭ nenian profiton. Malmultaj el ili restis en sia patrujo por gardi la limon, kaj aŭdante, ke la Piktoj ruinigas iliajn landojn, tutaj Bossonianaj regimentoj retiriĝis de la Nemedia kampanjo kaj marŝis al la okcidenta limo, kie ili venkis la malhelhaŭtajn invadantojn en granda batalo.

Ĉi tiu dizerto estis la rekta kaŭzo de la malvenko de Aquilonianoj en la milito kontraŭ Nemedia kaj altiris sur la Bossonianojn la kruelan koleron de la regantoj de la imperio – netoleremaj kaj proksimenvida kiel ĉiam. Aquiloniaj regimentoj sekrete alproksimiĝis al la limoj de la stepoj, Bossoniaj ĉefoj estis invititaj al granda konsilio, kaj sub la preteksto de ekspedicio kontraŭ la Piktoj, taĉmentoj de sovaĝaj shemanaj soldatoj estis deplojitaj en nenion sensuspektantaj vilaĝoj. La sendefendaj ĉefoj estis buĉitaj, la Shemanoj atakis la surprizitajn mastrojn, alportante morton kaj detruon, kaj imperiaj kavaleriaj taĉmentoj atakis la ŝtaton. La stepoj estis detruitaj de Nordo ĝis Sudo, kaj la aquiloniaj armeoj marŝis reen, lasante post si detruitan kaj senhomigitan landon.

Kaj tiam la Piktoj atakis Bossonian. Ĉi tio ne estis ordinara atako, sed amasa atako de ĉiuj klanoj, gvidataj de ĉefoj, kiuj servis en la aquilonia armeo, planita kaj direktata de Gorm, nun maljunulo sed kun daŭre nereduktita ambicio. Ĉi-foje, ili ne renkontis vilaĝojn ĉirkaŭitajn de palisadoj kaj ekipitajn de fortikaj arkpafistoj, kiuj povus haltigi ilian antaŭeniron ĝis la alveno de la imperiaj fortoj. La restaĵoj de la Bossonianoj estis ekstermitaj, kaj la sangavidaj barbaroj descendis sur la Aquilonian, rabante kaj bruligante antaŭ ol la legioj batalantaj kontraŭ la Nemedianoj povis marŝi okcidenten. Zingara kaptis la okazon por deĵeti la jugon, kaj Corinthia kaj Shem sekvis ĝian ekzemplon. Tutaj regimentoj de dungosoldatoj kaj vasaloj ribelis kaj marŝis reen al siaj ŝtatoj, rabante kaj bruligante dum ili iris. La Piktoj senĉese puŝis orienten, dispremante unu kavalerian taĉmenton post alia. Sen siaj Bossonianaj arkpafistoj, la Aquilonianoj estis senpovaj por rezisti la teruran hajlon de sagoj de la barbaroj. Legioj estis alvokitaj el ĉiu provinco de la imperio por forpuŝi la atakon, kaj el la profundoj de la arbaregoj emerĝis unu sovaĝulhordo post alia. Kaj meze de ĉi tiu konfuzo, la Cymmerianoj malsupreniris de siaj montetoj, kompletigante la laboron de detruo. Ili prirabis la urbojn, detruis la landon, kaj revenis al la montoj kun la rabaĵo, sed la Piktoj restis en la lando, kiun ili konkeris. La Aquilonia imperio plongis en maron de fajro kaj sango.

Tiam la Hyrkanianoj denove alvenis el la Oriento. La retiriĝo de la imperiaj legioj el Zamora kuraĝigis ilin. Zamora fariĝis ilia facila predo, kaj la Hyrkania reĝo faris ĝian plej grandan urbon sia ĉefurbo. Ĉi tiun invadon efektivigis Hyrkanianoj el la antikva regno de Turan, el la bordoj de la enlanda maro, sed aliaj, pli sovaĝaj, atakis el la Nordo. Taĉmentoj de ŝtal-vestitaj rajdantoj ĉirkaŭiris la nordan ekstremon de la maro, transiris la glaciajn dezertojn, eniris la stepojn, forpelante la indiĝenojn antaŭ si, kaj descendis sur la okcidentajn regnojn. Ĉi tiuj novvenintoj komence ne estis aliancanoj de la Turananoj, sed ili batalis kun ili same kiel kun la Hyborianoj. Ĉi tiuj militistoj el la oriento kverelis kaj batalis ĝis ili ĉiuj unuiĝis sub unu granda ĉefo, kiu venis de la bordoj de la granda orienta oceano. Sen renkonti Aquilonianajn armeojn survoje, ili estis nevenkeblaj. Ili invadis kaj konkeris Brythunian, detruis sudan Hiperborean kaj Corinthian. Ili sturmis la Cymmerajn montetojn, forpelante la nigraharajn barbarojn antaŭ si. Sed en la montoj, kie kavalerio estis malpli efika, la Cymmerianoj alfrontis ilin, kaj post tago da sanga batalado, nur malorganizita fuĝo savis la Hyrkanianojn je kompleta detruo.

Dum ĉi tiuj eventoj, la Shem-regnoj konkeris sian antaŭan okupanton, Koth-on, kaj estis venkitaj de Stygia, kiun ili provis invadi. Tamen, antaŭ ol la Stygianoj povis subjugigi Koth-on, ili estis atakitaj de la Hyrkanianoj, kiuj montriĝis pli severaj mastroj ol la Hyborianoj. Kaj tiam la Piktoj fariĝis la senkontestaj regantoj de Aquilonia, preskaŭ ekstermante ĝiajn iamajn loĝantojn. Ili transiris la limojn de Zingara, kaj miloj da Zingaranoj fuĝis de la buĉado al Argos, submetiĝante al la kompato de la Hyrkanianoj alproksimiĝantaj de la Oriento, kiuj setligis ilin en Zamora kiel siajn subulojn. Ili fuĝis, lasante Argos-on vualitan en la fumo de fajroj kaj la sangvaporoj, kiuj akompanis la Piktan antaŭenmarŝon. La konkerintoj atakis Ophir-on kaj koliziis kun la Hyrkanianoj puŝantaj okcidenten. Post konkerado de Shem, ĉi-lastaj venkis la Stygian armeon ĉe Nilo kaj regis imperion etendiĝantan malproksime suden, ĝis la nigra regno de Amazonia, kies popolon ili ensklavigis kaj ekloĝis inter la Shemanoj. Eblas, ke ili povus kompletigi la konkeron de Stygia kaj integri ĝin en sian imperion, se ne estus pro la furiozaj atakoj de Piktoj ĉe iliaj okcidentaj limoj.

Nemedia, nevenkita de la Hyborianoj, ŝanceliĝis sub la alsturmo de rajdantoj el la Oriento kaj sovaĝuloj el la Okcidento, kiam tribo de Æsiroj, kiuj venis el la neĝkovritaj landoj, aperis en ĝiaj landoj, kaj estis dungitaj kiel dungosoldatoj, kaj pruvis sin tiel kuraĝaj militistoj, ke ili ne nur repuŝis la Hyrkanianojn, sed ankaŭ haltigis la piktan antaŭenpuŝon.

La bildo de la mondo tiutempe estis jena: vasta imperio de la Piktoj, sovaĝaj, krudaj kaj barbaraj, etendiĝanta de la marbordoj de Vanaheim en la Nordo ĝis la plej sudaj bordoj de Zingara. Oriente, ĝi ampleksis la tutan Aquilonian krom Gunderlandia – la plej norda provinco, kiu, kiel aparta regno, kuŝanta inter montoj, postvivis la falon de Aquilonia kaj daŭre konservis sian sendependecon. La pikta imperio ankaŭ ampleksis Argos-on, Ophir-on, okcidentan parton de Koth kaj la okcidentajn landojn de Shem. Kontraŭ ĉi tiu barbara ŝtato kuŝis la Hyrkanina Imperio, kies nordaj ekstremoj formis la dentitan limon kun Hiperborea, kaj ĝiaj sudaj – la dezertajn landojn de Shem. Ĉi tiu imperio ampleksis Zamoran, Brythunian, la Landliman Regnon, Corinthian, plejparton de Koth kaj la orientajn ekstremojn de Shem. La limoj de Cymmeria restis netuŝitaj: nek la Piktoj nek la Hyrkanianoj sukcesis subigi ĉi tiujn batalemajn barbarojn. Nemedia, subtenata de dungosoldatoj el Asgard, rezistas ĉiujn invadojn. Nordheim-on en la Nordo, kaj pli fore Cymmerian kaj Nemedian, apartigas la du rasoj de konkerintoj, sed en la Sudo, Koth fariĝis batalkampo kie la Piktoj batalis konstantan militon kontraŭ la Hyrkanianoj. Iafoje, militistoj el la Oriento tute forpelas la barbarojn el ĉi tiu regno, poste la ebenaĵoj kaj urboj denove falas en la manojn de invadantoj el la Okcidento. Malproksime sude, Stigian, malfortigitan de la Hirkaniana invado, komencis minaci grandaj nigraj regnoj. Kaj en la fora Nordo, konstanta maltrankvilo furiozas – la nordaj triboj kondukas senfinajn militojn kontraŭ la Cymmerianoj kaj minacas la limojn de Hyperborea.

Gorm-on mortigis Hialmar, la ĉefo de Æsiroj en Nemedia. Li jam estis tre maljuna, preskaŭ centjara. En la sepdek kvin jaroj, kiuj pasis de kiam li unue aŭdis la rakonton de Arus pri imperioj – longa periodo en la vivo de homo, sed palpebrumo en la historio de nacioj – li konstruis potencan ŝtaton el krudaj, sovaĝaj triboj kaj detruis civilizon. Li, naskita en kotkabano el argilo kaj arbustaĵo, sidis en maljuneco sur oraj tronoj kaj ronĝis bovaĵajn femurojn servatajn al li sur oraj pladoj de nudaj sklavinoj, filinoj de reĝoj. Venkoj kaj akumulita riĉeco ne ŝanĝis la Pikton; el la ruinoj de frakasita civilizo, neniu nova kulturo leviĝis kiel fenikso. La malhelhaŭtaj manoj, kiuj frakasis la artaĵojn de la venkitoj, neniam provis kopii ilin. Kvankam li loĝis en la belegaj ruinoj de detruitaj palacoj kaj vestis sin per la silkoj de konkeritaj princoj, la Pikto restis eterna barbaro: sovaĝa, praa estaĵo, interesita nur pri la bazaj agadoj de la vivo, kun la samaj instinktoj kiel antaŭe, kondukantaj lin nur al milito kaj rabado, sen loko por arto aŭ progreso. Alie estis kun la Æsiroj, kiuj ekloĝis en Nemedia. Ili rapide adoptis multajn el la kutimoj de siaj civilizitaj aliancanoj, tamen adaptante ilin al sia propra rimarkinde vigla kulturo.

Dum mallonga tempo, la Piktoj kaj Hyrkanianoj murmuregis unu al la alia super la ruinoj de la mondo, kiun ili konkeris. Poste venis la Glaciepoko, kaj la granda migrado el la Nordo komenciĝis. Nordaj triboj marŝis antaŭ la suden moviĝantaj glaĉeroj, delokigante klanojn de siaj parencoj. La Æsiroj detruis la antikvan regnon de Hyperborea, nur por kolizii kun la Hyrkanianoj sur ĝiaj ruinoj. Nemedia jam fariĝis nordia ŝtato regata de posteuloj de asgardaj dungosoldatoj. Pelitaj de la kreskantaj tajdoj de norda migrado, la Cymmerianoj ekiris sur vojo, kiun neniu armeo aŭ urbo povis ilin rezisti. Ili trapasis Gunderlandian, tute detruante ĝin, kaj marŝis tra la teroj de iama Aquilonia, hakante sian vojon tra la vicoj de Piktoj. Ili venkis la Nordi-Nemediana Imperion kaj prirabis kelkaj el ĝiaj urboj, sed ili ne haltis. Venkinte la Hyrkanianan armeon ĉe la limo de Brythunia, ili puŝis pluen en la Orienton.

Malantaŭ ili venis la hordoj de Æsiroj kaj Vaniroj, kaj la Pikta imperio ŝanceliĝis sub iliaj batoj. Nemedia estis venkita, kaj la duoncivilizitaj Æsiroj fuĝis antaŭ siaj sovaĝaj fratoj, lasante ĝiajn urbojn senhomajn kaj ruinigitaj. Ĉi tiuj fuĝantaj Nordianoj, kiuj prenis la nomon de la antaŭaj loĝantoj de la lando kaj kiujn de tiam oni nomas Nemedianoj, alvenis en antikvan Koth-on, forpelis de ĝi kaj Piktojn kaj Hirkanianojn, kaj poste helpis la popolon de Shem deĵeti la Hirkanian jugon. Tra la tuta okcidenta mondo, la Piktoj kaj Hirkanianoj cedis al ĉi tiu juna, energia raso. Grupo de Æsiroj forpelis la orientajn rajdantojn de Brythunia kaj ekloĝis tie, adoptante ĉi tiun nomon por sia nova patrujo. La Nordianoj, kiuj konkeris Hyperborean, atakis tiel furioze kontraŭ siaj orientaj malamikoj, ke la malhelhaŭtaj posteuloj de la Lemurianoj retiriĝis en la stepojn, senkompate forpelataj al Vilayet. Dume, la suden moviĝantaj Cymmerianoj detruis la antikvan Hirkanan regnon Turan kaj ekloĝis sur la sudokcidentaj bordoj de la enlanda maro. La potenco de la orientaj invadintoj estis rompita. Alfrontate al la atakantaj Nordianoj kaj Cymmeranoj, ili detruis ĉiujn siajn urbojn, buĉis ĉiujn kaptitojn, kiuj ne povis elteni la rigorojn de la longa marŝado, kaj poste, pelante milojn da sklavoj antaŭ si, rajdis reen al la mistera Oriento, preterirante la nordajn ekstremojn de la maro, por malaperi el la paĝoj de okcidenta historio ĝis ili revenis – milojn da jaroj poste – kiel Hunoj, Mongoloj, Tataroj kaj Turkoj. En ĉi tiu marŝo ilin akompanis miloj da Zamoranoj kaj Zingaranoj, kiuj ekloĝis kune malproksime oriente, formis miksitan rason, kaj multajn jarcentojn poste revenis kiel Ciganoj.

Samtempe, tribo de Vaniroj marŝis laŭ la suda marbordo de la piktaj landoj, kiuj prirabis antikvan Zingaran kaj alvenis al Stygia, kiu, subpremata de la regado de kruelaj aristokratoj, ŝanceliĝis sub la alsturmo de la nigraj regnoj el la Sudo. La ruĝharaj Vaniroj lanĉis grandan sklavribelon, renversante la aristokratan regadon kaj transprenante ĝin mem. Ili subigis la proksimajn nigrajn regnojn kaj kreis vastan sudan imperion, kiun ili nomis Egiptujo. La fruaj faraonoj fanfaronis esti posteuloj de ĉi tiuj ruĝharaj konkerintoj. La okcidenta mondo nun estis dominata de la barbaroj el la Nordo. La Piktoj daŭre tenis Aquilonian kaj parton de Zingara, same kiel la okcidentan marbordon de la kontinento. Tamen, orienten ĝis la Vilayet kaj de la Arkta Cirklo ĝis la landoj de Shem, la solaj loĝantoj estis la nomadaj triboj de Nordheimanoj, kun escepto de la Cymmerianoj, kiuj ekloĝis en la antikva regno Turan. Nenie estis urboj, krom en Stygia kaj la landoj de Shem, ondoj de invadantaj Piktoj, Hyrkanianoj, Cymmerianoj kaj Nordianoj ruinigis tiujn landojn, kaj la iam dominaj Hyborianoj malaperis, lasante malmulte da sia sango en la vejnoj de siaj konkerintoj. Nur kelkaj nomoj de landoj, triboj kaj urboj restis en la barbara lingvo, transdonataj de generacio al generacio, kune kun legendoj pli kaj pli distordantaj la veron kaj rakontoj, ĝis la tuta hyboria historio perdiĝis en la nebuloj de mitoj kaj fantazio. Tiel, en la lingvo de la ciganoj, la nomoj Zingara kaj Zamora restis; la Æsiroj, kiuj transprenis Nemedian, estis nomataj Nemedianoj kaj poste aperis en irlanda historio, dum la Nordianoj, kiuj ekloĝis en Brythunia, estis konataj kiel Brythunianoj, Britonoj aŭ Britoj.

En tiuj tagoj, ne ekzistis io kiel unuigita Nordia imperio. Kiel kutime, ĉiu tribo havis sian propran ĉefon aŭ reĝon, kaj ĉiuj batalis furioze unu kontraŭ la alia. Ilia sorto estas nekonata, ĉar postaj teruraj tertremoj reĵetis la tutan mondon denove en kaoson, el kiu emerĝis la landoj konataj al ni hodiaŭ. Grandaj partoj de la okcidenta marbordo estis englutitaj de la maro; Vanaheim kaj okcidenta Asgard – neloĝata, glacia dezertejo dum pli ol jarcento – malaperis en la profundejon. La oceano lavis super la montetoj de okcidenta Cymmeria, kreante la Nordan Maron; ĉi tiuj montoj fariĝis la insuloj poste konataj kiel Anglio, Skotlando kaj Irlando, kaj kie antaŭe estis piktaj arbaregoj kaj bossoniaj stepoj, la ondoj ruliĝis. En la Nordo, la Balta Maro formiĝis, tranĉante Asgard-on en duoninsulojn poste konatajn kiel Norvegio, Svedio kaj Danio. Malproksime sude, la Stygia kontinento estis ŝirita de la resto de la mondo laŭ la linio formita de la pli malaltaj partoj de Nilo. Super Argos, okcidenta Koth kaj la okcidentaj partoj de Shem, ruliĝis la profundaj bluaj ondoj de la maro, poste nomata Mediteranea. Tamen, dum aliloke la tero falis en ondoj, vastaj areoj de okcidenta Stygia emerĝis el la profundoj, formante la tutan okcidentan duonon de la afrika kontinento.

Krustaj movoj levis grandajn montarajn ĉenojn en la centra parto de la norda kontinento. Tutaj nordiaj triboj malaperis de la tersurfaco, kaj la ceteraj retiriĝis orienten. La ŝanĝoj preteriris la malrapide sekiĝantan enlandan maron, kaj tie, sur ĝiaj okcidentaj bordoj, la nordiaj triboj ekloĝis kiel paŝtistoj, konservante diversajn gradojn de amikeco kun la Cymmerianoj kaj iom post iom kunfandiĝante kun ili. En la Okcidento, la restaĵoj de la Piktoj, denove reduktitaj de la kataklismo al la nivelo de ŝtonepokaj sovaĝuloj, komencis konkeri novajn terpecojn kun la nekredebla energio karakteriza por tiu raso, ĝis fine, jarcentojn poste, ili estis haltigitaj de la okcidenten migrantaj Cymmerianoj kaj Nordioj. Ĉi tio okazis tiel longe post la disfalo de la kontinento, ke memoraĵoj pri la antaŭaj imperioj pluvivis nur en legendoj.

La historio de ĉi tiu migrado kuŝas en la kompetento de modernaj historiistoj, do ni ne traktos ĝin ĉi tie. La kaŭzo estis la kresko de la loĝantaro vivanta en la stepoj okcidente de la enlanda maro – kiu poste, jam multe pli malgranda, nomiĝis la Kaspia Maro – ĝis tia grado, ke migrado fariĝis ekonomia neceso. Triboj ekmoviĝis suden, norden kaj okcidenten, en la landojn konatajn hodiaŭ kiel Hindio, Malgranda Azio, kaj Centra kaj Okcidenta Eŭropo.

Ili alvenis en ĉi tiujn landojn kiel Arjoj. Tamen, ekzistis diferencoj inter ĉi tiuj originalaj Arjoj; kelkaj estas ankoraŭ distingeblaj hodiaŭ, dum aliaj estas longe forgesitaj. Ekzemple, la blondharaj Aĥeoj, Gaŭloj kaj Britoj estis pursangaj posteuloj de la Æsiroj. La Nemedianoj de irlandaj legendoj estis Æsiroj el Nemedia. La Danoj estis pursangaj posteuloj de la Vaniroj; la Gotoj – la prapatroj de aliaj skandinavaj kaj ĝermanaj triboj, inkluzive de la anglosaksoj – estis posteuloj de raso, kiu estis kombinaĵo de Vaniroj, Æsiroj kaj Cymmerianoj. La Gaŭloj, prapatroj de la Irlandanoj kaj nordaj Skotoj, devenis rekte de la Cymmerianoj. La Kimraj triboj (Kimrioj, kiel ili mem nomis sin) en Britio estis miksita nordia-cymmeria raso, setliĝinta sur la insuloj antaŭ la Britoj, kaŭzante la legendon pri gaŭla supereco. La Kimbroj, kiuj batalis kontraŭ Romo, kaj la Gimeranoj de Asiria kaj la Grekoj, same kiel la Hebreaj Gomeroj, estis de la sama sango. Aliaj Cymmerianaj klanoj migris orienten de la sekiĝanta enlanda maro kaj, post kelkaj jarcentoj, miksitaj kun la Hyrkanianoj, revenis okcidenten kiel la Skitoj. La veraj prapatroj de la Gaŭloj donis sian nomon al la nuna Krimeo.

La antikvaj Sumeranoj havis neniun kontakton kun la okcidenta civilizo. Ili estis miksaĵo de Hyrkania kaj Shema sango, rezultanta de tiuj, kiuj la konkerintoj ne forpelis orienten dum ilia hontinda retiriĝo. Multaj shemanaj triboj evitis kaptitecon, kaj pursangaj shemanoj, aŭ semitoj kun nuanco de Hyboria aŭ Nordia sango, fariĝis la prapatroj de araboj, judoj kaj aliaj semitoj. La Kanaanidoj devenas de la Kushanoj, setligitaj de Hyrkaniaj regantoj inter la shemaj triboj; la Elamitoj estis tipa tia raso. La fortaj, fortikaj etruskoj – la prapatroj de la romianoj – estis posteuloj de popolo formita el stygiaj, hyrkaniaj kaj piktaj triboj, kiuj origine loĝis en Koth. Retiriĝante al la orientaj bordoj de la kontinento, la hyrkanianoj evoluis al la triboj poste konataj kiel tataroj, hunoj, mongoloj kaj turkoj.

La originoj de aliaj popoloj en la moderna mondo povas esti spuritaj simile; en preskaŭ ĉiu kazo, ilia historio atingas pli reen en la pasintecon ol oni kutime kredas – al la mallumo de la forgesita hyboria erao...