Serwis Edukacyjny
w I-LO w Tarnowie
obrazek

Materiały dla uczniów liceum

  Wyjście       Spis treści       Wstecz       Dalej  

obrazek

Autor artykułu: mgr Jerzy Wałaszek
Konsultacje: Wojciech Grodowski, mgr inż. Janusz Wałaszek

©2021 mgr Jerzy Wałaszek
I LO w Tarnowie

obrazek

Mikrokontrolery

ATtiny20

Rdzeń mikroprocesora

obrazek

Educational and Non-Profit Use of Copyrighted Material:

If you use Microchip copyrighted material solely for educational (non-profit) purposes falling under the “fair use” exception of the U.S. Copyright Act of 1976 then you do not need Microchip’s written permission. For example, Microchip’s permission is not required when using copyrighted material in: (1) an academic report, thesis, or dissertation; (2) classroom handouts or textbook; or (3) a presentation or article that is solely educational in nature (e.g., technical article published in a magazine).

https://www.microchip.com/about-us/legal-information/copyright-usage-guidelines

SPIS TREŚCI
Podrozdziały

obrazek

Rozdział ten opisuje ogólnie architekturę rdzenia AVR. Głównym zadaniem rdzenia mikroprocesora jest zapewnienie poprawnego wykonywania programu. W tym celu mikroprocesor musi posiadać dostęp do pamięci, wykonywać obliczenia, sterować układami peryferyjnymi i obsługiwać przerwania.

Przegląd architektury

Schemat blokowy architektury AVR
obrazek

W celu zmaksymalizowania osiągów i współbieżności procesory AVR używają architekturę harwardzką – z rozdzielonymi pamięciami i magistralami dla programu i danych. Instrukcje w pamięci programu są wykonywane z jednopoziomowym nakładkowaniem. Gdy jedna instrukcja jest wykonywana, następna zostaje wstępnie pobrana z pamięci programu. Tym sposobem instrukcje są wykonywane w każdym cyklu zegara. Pamięć programu jest pamięcią FLASH reprogramowalną w układzie. Zestaw rejestrów szybkiego dostępu zawiera 16 8-bitowych roboczych rejestrów ogólnego przeznaczenia o czasie dostępu w pojedynczym cyklu zegara. Pozwala to na jednotaktową operację w jednostce arytmetyczno-logicznej (JAL). W typowej operacji tej jednostki z zestawu rejestrów pobierana jest jednocześnie zawartość dwóch z nich, następnie jest wykonywana na nich operacja, a wynik jest z powrotem umieszczany w zestawie rejestrów – wszystko w jednym cyklu zegara.

Sześć z 16 rejestrów może zostać użyte jako trzy 16-bitowe wskaźniki adresowania pośredniego w przestrzeni adresowej danych – umożliwiając efektywne wyliczanie adresów. Jeden z tych wskaźników adresowych może być również użyty jako wskaźnik adresowy tablic wyszukiwań w pamięci FLASH programu. Te dodatkowe rejestry funkcyjne to 16-bitowe rejestry X, Y, i Z, opisane dalej w tym rozdziale.

Jednostka arytmetyczno-logiczna wykonuje operacje arytmetyczne i logiczne pomiędzy rejestrami lub pomiędzy stałą i rejestrem, a także operacje na pojedynczym rejestrze. Po operacji arytmetycznej uaktualniany jest rejestr stanu w celu odzwierciedlenia informacji o wyniku operacji.

Przebieg wykonywania instrukcji w programie może być regulowany przy pomocy instrukcji skoków warunkowych i bezwarunkowych oraz wywołań podprogramów zdolnych do bezpośredniego pokrycia całej przestrzeni adresowej. Większość instrukcji AVR posiada format 16-bitowy, lecz istnieją również szerokie instrukcje 32-bitowe. Właściwy zestaw instrukcji zmienia się w zależności od typu mikrokontrolera, ponieważ niektóre egzemplarze implementują tylko część pełnego zestawu instrukcji.

Podczas przerwań i wywołań podprogramów na stosie umieszczany jest adres powrotu z licznika rozkazów (ang. program counter, PC). Stos jest umieszczany w obrębie pamięci danych SRAM i konsekwentnie jego rozmiar jest jedynie ograniczony przez rozmiar dostępnej pamięci SRAM oraz jej wykorzystywanie w aplikacji. Wszystkie programy użytkownika muszą zainicjować wskaźnik stosu (ang. stack pointer, SP) w procedurze resetowania (zanim będą wykonywane podprogramy lub przerwania). Wskaźnik stosu jest rejestrem do zapisu i odczytu dostępnym w przestrzeni we/wy. Dostęp do pamięci danych SRAM jest z łatwością uzyskiwany poprzez cztery różne tryby adresowania obsługiwane przez architekturę AVR.

Wszystkie obszary pamięci w architekturze AVR są liniowe i regularne.

Elastyczny moduł przerwań posiada swoje rejestry sterujące w obszarze we/wy oraz dodatkowo bit globalnego włączania przerwań w rejestrze stanu. Wszystkie przerwania posiadają oddzielny wektor przerwań w tablicy wektorów przerwań. Przerwania posiadają priorytety zgodne z położeniem swoich wektorów przerwań. Im niższy adres wektora przerwań, tym wyższy priorytet.

Przestrzeń we/wy zawiera 64 adresy na potrzeby funkcji obsługi układów peryferyjnych przez CPU, takie jak rejestry sterujące, SPI (ang. serial peripheral interface) oraz inne funkcje we/wy. Pamięć we/wy może być adresowana jako pamięć danych o adresach w zakresie 0x0000 ... 0x003F.

Na początek:  podrozdziału   strony 

Jednostka arytmetyczno-logiczna

Wysoko wydajna jednostka arytmetyczno-logiczna AVR (ang. arithmetic logic unit, ALU) pracuje z bezpośrednim połączeniem z 16 roboczymi rejestrami ogólnego przeznaczenia. W ciągu pojedynczego cyklu zegarowego wykonywane są operacje arytmetyczne pomiędzy dowolnymi dwoma rejestrami ogólnego przeznaczenia lub pomiędzy rejestrem a wartością bezpośrednią. Operacje wykonywane przez JAL dzielą się na trzy główne kategorie – arytmetyczne, logiczne i bitowe. Niektóre implementacje tej architektury udostępniają również obsługę mnożenia liczb całkowitych ze znakiem i bez oraz liczb ułamkowych. Zobacz do rozdziałów ”Instrukcje AVR" oraz  “Zestaw instrukcji”, gdzie znajdziesz więcej szczegółów.
Na początek:  podrozdziału   strony 

Rejestr stanu

Rejestr stanu SREG (ang. status register) zawiera informację o wyniku ostatnio wykonanej instrukcji arytmetycznej. Informację tę można wykorzystać do zmiany przebiegu programu w celu wykonania operacji warunkowych. Zwróć uwagę, że rejestr stanu jest uaktualniany po wszystkich operacjach JAL, jak określono w rozdziałach “Instrukcje AVR” oraz “Zestaw instrukcji”. To w wielu przypadkach usunie potrzebę użycia dedykowanych funkcji porównujących, dając w wyniku szybszy i krótszy kod.

Rejestr stanu nie jest automatycznie zapamiętywany przy wejściu do procedury obsługującej przerwanie ani odtwarzany przy wyjściu z tej procedury. Musi to być zrobione programowo.

Na początek:  podrozdziału   strony 

Zestaw rejestrów ogólnego przeznaczenia

Zestaw rejestrów jest zoptymalizowany dla rozszerzonego zestawu instrukcji RISC AVR. W celu osiągnięcia pożądanej wydajności i elastyczności następujące schematy wejścia/wyjścia są wspierane przez zestaw rejestrów:

Poniższy rysunek pokazuje strukturę 16 roboczych rejestrów ogólnego przeznaczenia w mikroprocesorze:

obrazek

Uwaga: Typowa implementacja zestawu rejestrów AVR zawiera 32 rejestry ogólnego przeznaczenia, lecz mikrokontrolery ATtiny20 implementują tylko 16 rejestrów. Z powodów kompatybilności rejestry te są numerowane jako R16...R31, a nie jako R0...R15.

Większość instrukcji operujących na zestawie rejestrów posiada bezpośredni dostęp do wszystkich rejestrów, a większość z nich wykonuje się w jednym cyklu zegarowym.

Rejestry X, Y i Z

Rejestry R26...R31 posiadają dodatkowe funkcje oprócz ich ogólnego zastosowania. Tworzą one 16-bitowe wskaźniki do adresowania pośredniego obszaru danych. Trzy rejestry adresowania pośredniego X, Y i Z są zdefiniowane tak, jak pokazano na poniższym rysunku:

obrazek

W różnych trybach adresowania zawartość tych rejestrów adresowych jest automatycznie zwiększana o 1 lub zmniejszana o 1 (zobacz do rozdziałów “Instrukcje AVR” i “Zestaw instrukcji”).

Na początek:  podrozdziału   strony 

Wskaźnik stosu

Stos jest głównie używany do przechowywania tymczasowych danych, zmiennych lokalnych oraz adresów powrotnych z przerwań i podprogramów. Rejestr wskaźnika stosu zawsze wskazuje szczyt stosu. Zwróć uwagę, iż stos jest zaimplementowany tak, iż rośnie w kierunku niższych adresów (od góry obszaru pamięci w dół). Oznacza to, iż polecenie umieszczenia na stosie zmniejsza zawartość wskaźnika stosu.

Wskaźnik stosu wskazuje obszar pamięci danych SRAM, gdzie są umieszczone stosy przerwań i podprogramów. Ten obszar stosu w pamięci danych SRAM musi zostać zdefiniowany przed wywołaniem jakiegokolwiek podprogramu lub przed włączeniem przerwań. Wskaźnik stosu musi być tak ustawiony, aby wskazywał ponad adres 0x40.

Wskaźnik stosu jest zmniejszany o 1, gdy dane są umieszczane na stosie za pomocą instrukcji PUSH, a zmniejszany o 2, gdy na stosie zostaje umieszczony adres powrotny przez wywołanie podprogramu lub wystąpienie przerwania.

Wskaźnik stosu jest zwiększany o 1, gdy dane są pobierane ze stosu przy pomocy instrukcji POP, a jest zwiększany o 2, gdy dane są pobierane ze stosu przy powrocie z podprogramu instrukcją RET lub przy powrocie z przerwania instrukcją RETI.

Wskaźnik stosu AVR jest zaimplementowany jako dwa 8-bitowe rejestry w obszarze we/wy. Rzeczywista liczba używanych bitów zależy od konkretnej implementacji (typu mikrokontrolera). Zwróć uwagę, że obszar danych w niektórych implementacjach architektury AVR jest tak mały, iż jedynie młodszy bajt SPL (ang. stack pointer low byte) jest potrzebny. W takim przypadku rejestr starszego bajtu SPH (ang. stack pointer high byte) nie będzie obecny.

Wskaźnik stosu musi zostać tak ustawiony, aby wskazywał ponad obszar rejestrów we/wy, a najmniejsza wartość to najniższy adres w pamięci SRAM.

Na początek:  podrozdziału   strony 

Czasy wykonywania instrukcji

Ten rozdział opisuje ogólne zagadnienia chronometrażu wykonywania instrukcji. Procesor AVR jest taktowany impulsami zegarowymi clkCPU, bezpośrednio generowanymi z wybranego źródła zegara dla układu. Wewnątrz nie jest stosowany żaden podział zegara.

obrazek

Powyższy rysunek pokazuje równoległe pobrania i wykonania instrukcji w architekturze harwardzkiej. Jest to podstawowa koncepcja nakładkowania w celu osiągnięcia do 1 MIPS na MHz z odpowiednimi unikalnymi wynikami redukcji kosztów, wykorzystania zegara oraz zmniejszenia poboru energii.

Niżej przedstawiono wewnętrzny chronometraż dostępu do zestawu rejestrów. W pojedynczym cyklu zegara wykonywana jest operacja jednostki arytmetyczno-logicznej przy użyciu dwóch argumentów-rejestrów, a wynik zostaje z powrotem umieszczony w rejestrze docelowym.

obrazek

Na początek:  podrozdziału   strony 

RESET i obsługa przerwań

AVR udostępnia kilka różnych źródeł przerwań. Przerwania te oraz reset posiadają osobne wektory w przestrzeni programu. Wszystkie przerwania mają przydzielone indywidualne bity uaktywniające, które należy ustawić w stan logiczny 1 wraz z bitem globalnego uaktywnienia przerwań w rejestrze stanu, aby włączyć reakcję na dane przerwanie. Kompletna lista wektorów jest pokazana w rozdziale "Przerwania". Lista ta określa również poziomy priorytetów różnych przerwań. Im niższy adres wektora, tym wyższy poziom przerwania. RESET posiada najwyższy priorytet, a następny odnosi się do INT0 – zewnętrzne żądanie przerwania o poziomie 0.
Gdy wystąpi przerwanie, bit I globalnego uaktywniania przerwań (ang. global interrupt enable) jest zerowany, co skutkuje zablokowaniem wszystkich dalszych przerwań.

Program użytkownika może wpisać logiczne 1 do bitu I, aby uaktywnić zagnieżdżone przerwania.

Wtedy wszystkie uaktywnione przerwania mogą przerwać wykonywanie bieżącej procedury obsługi przerwania. Bit I jest automatycznie ustawiany na 1, gdy następuje powrót z procedury obsługi przerwania przez wykonanie instrukcji RETI.

Istnieją zasadniczo dwa rodzaje przerwań. Pierwszy rodzaj jest wyzwalany przez zdarzenie ustawiające znacznik przerwania (ang. interrupt flag). Dla tych przerwań licznik rozkazów (ang. program counter) przyjmuje zawartość aktualnego wektora przerwań w celu wykonania procedury obsługi przerwania, a układy logiczne zerują odpowiedni znacznik przerwania. Znacznik przerwania może również być wyzerowany przez zapisanie logicznej jedynki (nie zera!) na pozycji bitu znacznika, który ma zostać wyzerowany (w ten sposób można jednocześnie wyzerować kilka znaczników wpisując bity 1 na ich pozycjach). Jeśli warunek przerwania wystąpi w czasie, gdy odpowiadający mu bit uaktywniający przerwanie jest wyzerowany, znacznik przerwania zostanie ustawiony i zapamiętany aż do uaktywnienia tego przerwania lub wyzerowania znacznika przez oprogramowanie. Podobnie, jeśli wystąpi jedno lub więcej przerwań, gdy bit globalnego uaktywniania przerwań jest wyzerowany, to odpowiedni znacznik (lub znaczniki) przerwania zostanie ustawiony i zapamiętany aż do ustawienia na 1 globalnego bitu uaktywniania przerwań, a wtedy przerwanie zostanie obsłużone zgodnie z jego priorytetem.

Drugi rodzaj przerwań jest wyzwalany gdy pojawi się odpowiedni warunek wyzwolenia przerwania. Te przerwania niekoniecznie posiadają znaczniki przerwania. Jeśli warunek przerwania zniknie zanim dane przerwanie będzie uaktywnione, to przerwanie nie zostanie wyzwolone.

Gdy AVR wychodzi z przerwania, zawsze wraca do głównego programu i wykonuje jedną instrukcję więcej, zanim obsłuży jakiekolwiek oczekujące przerwanie.

Zwróć uwagę, że rejestr stanu (ang. status register) nie jest automatycznie zapamiętywany przy wejściu do procedury obsługi przerwania, ani automatycznie odtwarzany przy wyjściu z tej procedury. To musi być wykonane przez program.

Gdy zostanie użyta instrukcja CLI w celu zablokowania obsługi przerwań, przerwania zostaną natychmiast wyłączone. Po instrukcji CLI nie zostanie obsłużone żadne przerwanie, nawet jeśli wystąpi ono jednocześnie z instrukcją CLI.

Gdy zostanie użyta instrukcja SEI do uaktywnienia obsługi przerwań, instrukcja występująca za SEI zostanie wykonana przed obsługą jakiegokolwiek oczekującego przerwania, jak pokazano w poniższym przykładzie

Przykład w kodzie maszynowym
    sei   ; ustaw bit globalnego uaktywniania przerwań
    sleep ; wejdź w uśpienie, czekając na przerwanie
          ; uwaga: wejście w uśpienie nastąpi przed jakimkolwiek oczekującym przerwaniem

Czas reakcji na przerwanie

Czas pomiędzy wystąpieniem przerwania a rozpoczęciem jego obsługi wynosi minimum cztery cykle zegarowe dla wszystkich uaktywnionych przerwań AVR. Po czterech cyklach zegarowych mikrokontroler przechodzi do wykonania programu pod adresem wektora wektora przerwania. Podczas tych czterech cykli zegara licznik rozkazów jest umieszczany na stosie. Wektor jest zwykle skokiem do procedury obsługi przerwania, a ten skok zabiera trzy cykle zegara. Jeśli przerwanie wystąpi podczas wykonywania instrukcji wielocyklowej, to instrukcja ta jest doprowadzana do końca przed obsługa przerwania. Jeśli przerwanie wystąpi, gdy mikrokontroler jest w trybie uśpienia, to czas obsługi zwiększa się o cztery cykle zegarowe. Ten wzrost dodaje się do czasu wybudzania z wybranego trybu uśpienia.

Powrót z procedury obsługi przerwania zabiera cztery cykle zegara. Podczas tych czterech cykli licznik rozkazów (dwa bajty) jest pobierany ze stosu, wskaźnik stosu jest zwiększany o 2, a bit I w SREG zostaje ustawiony na 1.

Na początek:  podrozdziału   strony 

Opis rejestrów

CCP – Configuration Change Protection Register – Rejestr Ochrony Zmiany Konfiguracji

Bit 7 6 5 4 3 2 1 0  
0x3C CCP[7:0] CCP
Zapis/Odczyt Z Z Z Z Z Z Z Z/O  
Wartość początkowa 0 0 0 0 0 0 0 0  

Bity 7:0 – CCP[7:0] – Ochrona Zmiany Konfiguracji

W celu zmiany zawartości chronionego rejestru we/wy rejestr CCP musi zostać najpierw zapisany poprawną sygnaturą. Po zapisie rejestru CCP chronione rejestry we/wy mogą zostać zapisane nową zawartością podczas następnych czterech cykli instrukcji (nie taktów!) mikroprocesora. Podczas tych cykli ignorowane są wszystkie przerwania. Po tych cyklach przerwania są znów automatycznie obsługiwane przez mikroprocesor, a oczekujące przerwania zostaną obsłużone zgodnie z ich priorytetami. Gdy sygnatura chronionego rejestru we/wy zostanie zapisana, bit CCP[0] będzie miał wartość 1 tak długo, jak chroniony zapis jest uaktywniony, natomiast bity CCP[7:1] zawsze będą wyzerowane.

Poniższa tabela przedstawia sygnatury rozpoznawane przez rejestr CCP:

Sygnatura Grupa Opis
0xD8 IOREG: CLKMSR, CLKPSR, WDTCSR(1), MCUCR(2) Chroniony rejestr we/wy
Uwagi: 1. Tylko bit WDE i bity WDP[3:0] są chronione w rejestrze WDTCSR
  2. Tylko bit BODS jest chroniony w rejestrze MCUCR

SPH i SPL – Stack Pointer Register – Rejestry Stosu (starszy i młodszy bajt)

Bit 15 14 13 12 11 10 9 8  
0x3E - - - - - - - - SPH
0x3D SP7 SP6 SP5 SP4 SP3 SP2 SP1 SP0 SPL
Bit 7 6 5 4 3 2 1 0  
Zapis/Odczyt Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O  
Wartość początkowa RAMEND RAMEND RAMEND RAMEND RAMEND RAMEND RAMEND RAMEND  

Bity 7:0 – SP[7:0]: Stack Pointer – Wskaźnik stosu

Rejestr wskaźnika stosu wskazuje szczyt stosu, który jest zaimplementowany jako rosnący w kierunku spodu pamięci RAM. Stąd polecenie przesłania na stos, PUSH, zmniejsza zawartość wskaźnika stosu.

Obszar stosu w pamięci danych SRAM musi zostać zdefiniowany przez program przed wykonaniem wywołań jakiegokolwiek podprogramu lub uaktywnieniem obsługi przerwań.

W mikrokontrolerze ATtiny20 rejestr SPH nie został zaimplementowany.


SREG – Status Register – Rejestr Stanu

Bit 7 6 5 4 3 2 1 0  
0x3F I T H S V N Z C SREG
Zapis/Odczyt Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O Z/O  
Wartość początkowa 0 0 0 0 0 0 0 0  

Bit 7 – I: Globalne Uaktywnienie Przerwań

Bit globalnego uaktywnienia przerwań (ang. Global Interrupt Enable bit) musi być ustawiony, aby mikrokontroler zaczął reagować na przerwania. Włączanie indywidualnych przerwań wykonywane jest wtedy w oddzielnych rejestrach sterujących. Jeśli bit ten jest wyzerowany, to żadne przerwanie nie będzie aktywne bez względu na indywidualne ustawienia przerwań. Bit I jest zerowany przez logikę mikrokontrolera po wystąpieniu jakiegoś przerwania, a jest z powrotem ustawiany na 1 przez instrukcję RETI, aby włączyć obsługę kolejnych przerwań. Bit I może również być zerowany i ustawiany  przez instrukcje SEI i CLI (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 6 – T: Przechowanie bitu przy kopiowaniu

Instrukcje kopiowania bitu BLD (Bit LoaD) i BLD (Bit STore) używają bitu T jako bitu źródłowego i docelowego. Bit z rejestru można skopiować do T za pomocą instrukcji BST, a bit w T można skopiować do bitu w rejestrze za pomocą instrukcji BLD.

Bit 5 – H: Znacznik połówkowego przeniesienia

Znacznik H oznacza przeniesienie połówkowe (z bitu czwartego na piąty) w niektórych operacjach arytmetycznych. Jest on użyteczny w arytmetyce liczb BCD (ang. binary coded decimal – liczby dziesiętne kodowane dwójkowo) (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 4 – S: Bit znaku, S = N obrazek V

Bit znaku jest zawsze wynikiem operacji sumy modulo dwa pomiędzy znacznikiem liczby ujemnej N oraz znacznikiem nadmiaru V liczb w systemie uzupełnień do podstawy 2 (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 3 – V: Znacznik nadmiaru dla liczb w systemie uzupełnień do podstawy 2

Znacznik ten wspiera arytmetykę liczb w systemie U2 (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 2 – N: Znacznik liczby ujemnej

Znacznik ten wskazuje na ujemny wynik w operacji arytmetycznej lub logicznej (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 1 – Z: Znacznik zera

Znacznik ten oznacza zerowy wynik w operacji arytmetycznej lub logicznej (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Bit 0 – C: Znacznik przeniesienia

Znacznik C wskazuje na przeniesienie w operacji arytmetycznej lub logicznej (zobacz do rozdziałów "Instrukcje AVR" i "Zestaw instrukcji").

Na początek:  podrozdziału   strony 

Zespół Przedmiotowy
Chemii-Fizyki-Informatyki

w I Liceum Ogólnokształcącym
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie
ul. Piłsudskiego 4
©2021 mgr Jerzy Wałaszek

Materiały tylko do użytku dydaktycznego. Ich kopiowanie i powielanie jest dozwolone
pod warunkiem podania źródła oraz niepobierania za to pieniędzy.

Pytania proszę przesyłać na adres email: i-lo@eduinf.waw.pl

Serwis wykorzystuje pliki cookies. Jeśli nie chcesz ich otrzymywać, zablokuj je w swojej przeglądarce.
Informacje dodatkowe.