Al la Elementa Kurso
Leciono: 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

La Esperanta-pola kaj pola-Esperanta vortaretoj


 

22. DUDEKDUA LECIONO

A. GRAMATIKO

Zestawienie spójników

antaŭ ol

ĉar
ĉu
do
dum
esceptinte ke
ĝis kiam
ĝis tiam
jen... jen...
ju pli... des pli...
kaj











zanim
lub, albo
ponieważ
czy
więc, przeto
podczas, gdy
wyjąwszy, gdy
dopóki
dopóty aż
już to... już to...
im bardziej... tym bardziej
i, a, oraz
ke
kiam
kvankam
kvazaŭ
nek... nek...
ol
por ke
se
tamen
tial ke
tuj kiam










że, żeby, aby
kiedy, gdy
chociaż
niby, jak gdyby
ani... ani...
niż, aniżeli
aby, żeby
jeżeli, jeśli, gdyby
jednak
dlatego że, gdyż
skoro tylko

 

Tytuły dla osób wyżej postawionych

Tytuł ogólny dla osób wyżej postawionych oddaje się przez wyraz "Moŝto"– Mość, np.: Via Reĝa Moŝto – Wasza Królewska Mość, Princa Moŝto – Książęca Mość, Lia Moŝto – Jego Mość, Ŝia Reĝina Moŝto – Jej Królewska Mość, Lia Episkopa Moŝto – Jego Eminencja Ksiądz Biskup, Sinjora Moŝto – Waszmość, Via Generala Moŝto – Mości Generale, Via Moŝto – Wielmożny Panie, itd.

 

Przyrostek "iz" oznacza napełnianie, zaopatrywanie czegoś w coś, np.: elektro – elektryczność, elektrizi – elektryzować, magnetizi – magnetyzować, galvanizi – galwanizować itd.

Przyrostek "oz" oznacza obfitujący w coś, bogaty w coś, mający wiele czegoś, np.: sulfuro – siarka, sulfuroza – bogaty w siarkę, akvoza – obfitujący w wodę itd.

Dwa ostatnie przyrostki "iz" i "oz" są przyrostkami naukowymi, a nie literackimi i utworzono je później. W języku literackim zamiast wyrażenia "germanizi" lepiej użyć "germanigi", zamiast "steloza ĉielo"– gwiaździste niebo, lepiej powiedzieć stelhava, stelriĉa, stelara, stelabunda itd.

 

B. VORTOJ

okazintaĵo – zdarzenie
rostaĵo – pieczeń
ŝnuro – sznur
gorĝo – gardło
sitelo – wiadro
vestiblo – korytarz, sień, przedsionek
servistaro – służba
spektaklo – widowisko
teruro – zgroza, przestrach
naturleĝo – prawo natury
generacio – pokolenie
cirkonstanco – okoliczność
esprimilo – wyrażenie
ritmo – rytm
arkaismo – archaizm
nerekonebleco – niemożność rozpoznania
fundamento – podwalina, podstawa
elemento – element, pierwiastek, żywioł
radiko – korzeń, pierwiastek, rdzeń
dogmo – dogmat, pewnik, niewzruszona zasada
spirito – duch
kondiĉo – warunek
bazo – podstawa, zasada
antaŭulo – przodek, poprzednik
posteulo – potomek, następca
postulo – żądanie, wymaganie
aro – rzesza, gromada
unueco – jedność
kontinueco – ciągłość
netuŝebleco – nietykalność
memstara – samodzielny
ebira – pijany, upojony
koncerna – odnośny, dotyczący
sentaŭga – niezdatny
teoria – teoretyczny
arbitra – dowolny, samowolny
spezi – obracać pieniędzmi
elspezi – wydawać
enspezi – mieć dochód
vivĝui – użyć życia
alligi – przywiązać
murmuri – mruczeć
gardi – strzec, pilnować
subiĝi – poddać się
memstariĝi – powstać samodzielnie
konscii – być świadomym, mieć świadomość
publikigi – publikować, ogłaszać
lasi – zostawić, pozwolić
kateni – krępować
garantii – gwarantować, ręczyć
rajti – mieć prawo
rajdi – jeździć wierzchem
estiĝi, fariĝi – dokonywać się
kelkfoje – niejednokrotnie
pene – z trudem

 

C. EKZERCOJ

obrazek

LA HONORA TRINKO

(Gaja rakonto laŭ lernolibro de Dro Dreher)

I.

En iu urbeto, antaŭ kelkcent jaroj, havis lokon eksterordinara okazintaĵo. Malriĉa vilaĝano alportis ion sur du azenoj por la urba foiro kaj post kiam li enspezis iom da mono, li volis ankaŭ foje vivĝui, do li iris en manĝejon, por manĝi bonan rostaĵon kaj alligis siajn azenojn proksime al muro.

Sed la mizeraj bestoj estis egale malsataj kaj soifaj, kiel la vilaĝano; ili forŝiris sin de la ŝnuro kaj serĉis tie kaj ĉi tie, ĉu ili ne povus trovi ion por siaj murmurantaj stomakoj kaj soifantaj gorĝoj. Ĝuste en tiu tago la apotekisto, kiu loĝis proksime al la manĝejo, estis aranĝinta herbovinon, kiun oni tre volonte trinkadis. Por ke la trinkaĵo malvarmiĝu, li starigis du plenajn sitelojn en sia domvestiblo kaj sidigis sin ĉe tablon; sed la servistaro forgesis ŝlosi la pordegon de l'vestiblo kaj tiamaniere atingis la du azenoj ambaŭ sitelojn kaj komencis apetitplene trinki.

Al tiel forta trinkaĵo tute ne estis kutimigitaj la azenoj de l'vilaĝano; do ili fariĝis ebriegaj de la vino, kiu al ili tre plaĉis pro sia dolĉeco kaj de kiu ili estis multe trinkintaj; ili dancis kaj saltis sur la foirejo kvazaŭ frenezaj.

 

II.

Kiam la loĝantoj de l'foirejo vidis ĉi tion, ili miris tre pri tiuj eksterordinaraj saltdancoj; gejunuloj kaj gemaljunuloj rigardis la azenojn, neniu tamen scipovis klarigi la aferon. Ankaŭ la aptekisto vidis de la fenestro, kio fariĝas kaj eliris eksteren, por rigardi la neĉiutagan spektaklon de proksime. Sed kiam li rimarkis en la vestiblo la sufiĉe malplenigitajn sitelojn kaj oni diris al li, ke la azenoj estas venintaj el la apoteko, tiam – ho teruro!– ĉio fariĝis al li klara.

Fine oni trovis ankaŭ la posedanton de l'azenoj, la viliĝanton, kiu sidis ankoraŭ en la manĝejo kaj manĝis kun granda apetito sian rostaĵon. Tute malafable alparolis lin la apotekisto, interrompante lian plezuron kaj dirante, ke, ĉar li ne gardis siajn azenojn, li devas pagi por la vino. Sed la vilaĝano ne perdis sian trankvilecon kaj diris:

"Mi neniel komprenas, kion vi volas. Se miaj azenoj drinkis vinon, mi almenaŭ ne igis al ili tion ĉi fari".

(daŭrigo sekvos)

 

D. POR ESPERANTIGO

Link do Fundamento de Esperanto.


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo  , alie la letero pereos

Skribu la leteron sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


I Liceum Ogólnokształcące
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie

(C)2017 mgr Jerzy Wałaszek
GNU Free Documentation License.