Al la Elementa Kurso
Leciono: 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25

La Esperanta-pola kaj pola-Esperanta vortaretoj


 

17. DEKSEPA LECIONO

A. GRAMATIKO

Czasy złożone strony biernej:

Stronę bierną tworzymy również przy pomocy czasownika "esti" w połączeniu z odpowiednim imiesłowem biernym. Przyimek "przez" tłumaczy się za pomocą wyrazu "de".

Możliwe formy strony biernej:

Mi estasamata
amita
amota


jestem kochany (czas teraźniejszy)
zostałem ukochany (czas przeszły dokonany)
mam być kochany (lepiej: mi estos amata)
Mi estisamata
amita
amota


byłem kochany (czas przeszły niedokonany)
byłem ukochany (czas zaprzeszły)
miałem być kochany
Mi estosamata
amita
amota


będę kochany
będę ukochany
będę mającym być kochany (nieużywane)
Mi estusamata
amita
amota


byłbym kochany
zostałbym ukochany
miałbym być kochany
Estuamata
amita
amota


bądź kochany
bądź ukochany
bądź tym, którego mają pokochać

Ekzemploj:

La domo estas konstruata – dom jest budowany (buduje się).
La domo estas konstruita – dom został zbudowany.
La domo estas ekloĝita – dom jest zamieszkany (zupełnie).
La domo estis ekloĝata – dom był zamieszkiwany (częściowo).
La domo estos konstruata de mia patro – dom będzie budowany przez mojego ojca.
Ĝi estos de ni ekloĝita – on będzie przez nas zamieszkany.

 

Konstrukcja strony biernej jest podobna do strony czynnej. Forma czasownika esti wyznacza punkt w czasie:

estas – teraz, w tym momencie,...
estis
 – w przeszłości, przedtem,...
estos
 – w przyszłości, później,

Forma imiesłowu biernego wyznacza odchylenie w czasie względem wyznaczonego przez esti punktu:

-ata – w tym samym momencie,
-ita – wcześniej,
-ota – później.

B. VORTOJ

gesto – gest
grimaco – kaprys, grymas
digno – godność
uzebleco – używalność
pordisto – portier
ĵargono – żargon
antaŭjuĝo – przesąd
sorto – los, dola
Demosteno – Demostenes
penado – usiłowanie
provo – próba
mantelo – płaszcz
manko – brak, niedostatek, niedobór
ŝultro – ramię
ondo – fala
voĉo – głos
muĝo – szum
sono – dźwięk, ton, brzmienie
glora – sławny
konservativa – konserwatywny, zachowawczy     
vana – daremny, próżny
malespera – rozpaczliwy
kruta – stromy
kruda – surowy, nieokrzesany
fiera – dumny
konvinki – przekonywać
akcepti – przyjąć
trakti – traktować
kaŝi – schować, ukryć
savi – ratować, zbawić
kateni – okuć w kajdany
ravi – zachwycać
dediĉi – poświęcić, dedykować
fajfi – gwizdać
mokfajfi – wygwizdać
ŝajni – zdawać się
akiri – uzyskać
grimpi – wspinać się, wdrapać się
suprengrimpi – wdrapać się na górę
bruegi – szumieć, huczeć
superi – przewyższać
superbrui – zagłuszać
vundi – ranić
vundiĝi – ranić się
tondi – strzyc, ciąć nożycami
konsoli – pocieszać
ho ve – biada, niestety
bedaŭrinde – niestety
super – nad

 

C. EKZERCOJ

obrazek

Letero de barono Münchhausen

(laŭ Seppik – La tuta Esperanto)

Estas ĝenerale konate, ke dum mia aventura vivo mi estas travojaĝinta la tutan mondon. Sed kvankam mi estas lerninta multajn lingvojn kaj entute estas homo alte instruita, tamen en multaj landoj mi nek povis ion kompreni, kiam mi estis alparolata en la loka lingvo, nekonata por mi, nek mi mem sukcesis igi min komprenata. Tial mi ofte estis devigita uzi la helpon de ridindaj gestoj kaj grimacoj, neniel respondantaj al mia natura digno.

Estas do kompreneble, ke leginte en kelkaj gazetoj pri la vasta uzebleco de la angla lingvo, mi tuj fariĝis konvinkita, ke per tiu lingvo parolata kaj komprenata en la tuta mondo, miaj malagrablaĵoj estos finitaj por ĉiam. Sed lerninte la nomitan lingvon dum tri jaroj kaj uzinte ĝin dum miaj gloraj vojaĝoj en la diversaj landoj, mi estis ĉie akceptata kaj traktata kiel anglo, kaj tio ĉiam profunde dolorigis mian fieran germanan koron. Krom tio mi havis ankaŭ tiun maldolĉan sperton, ke en la plej multaj eŭropaj landoj mi trovis angle parolantajn personojn preskaŭ nur inter la pordistoj de luksaj hoteloj kaj ke en Ameriko kaj kelkfoje eĉ en Anglujo mem la lingvo estis parolata en tute alia maniero ol mi estis lerninta ĝin ĉe mia instruisto. Ofte mi sukcesis kompreni nenion kaj same ofte mi estis kaŝe priridita pro mia "ĵargono".

Pro tio, aŭdinte pri la nacie neŭtrala kaj matematike simpla kaj regula Esperanto, mi tuj estis kaptita de tiu granda kaj nobla ideo, savanta la homaron el la lingva Babelo. Ellerninte dum kelkaj semajnoj tiun duan lingvon de ĉiu kulturhomo, mi uzas ĝin jam kun granda sukceso dum miaj vojaĝoj, ĉie renkontante helpemajn esperantistojn. Bedaŭrinde multaj homoj estas ankoraŭ katenitaj de la konata homa konservativeco kaj antaŭjuĝemo kaj ne komprenas ankoraŭ la grandan rolon, ludatan de la facila kaj neŭtrala helplingvo. Sed la saman sorton havis ja ankaŭ ĉiuj aliaj novaj ideoj kaj eltrovaĵoj!

 

D. POR ESPERANTIGO


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo  , alie la letero pereos

Skribu la leteron sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


I Liceum Ogólnokształcące
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie

(C)2017 mgr Jerzy Wałaszek
GNU Free Documentation License.