Leciono: 1 2 3 4 5 67 8 910 11 1213 14 15
Al la Supera Kurso

La Esperanta-pola kaj pola-Esperanta vortaretoj


 

1. UNUA LECIONO (pierwsza lekcja)

A. GRAMATIKO (gramatyka)

Wymowa (elparolo)

Każdy wyraz tak się czyta, jak jest napisany. Każda samogłoska czyta się oddzielnie. Samogłoska i nie zmiękcza poprzedzających zgłosek, jak to ma miejsce w języku polskim. Np. sia czyta się jak s-i-a (s jak w sos, a nie jak w siano), nia jak n-i-a (n normalne, nie ń), lia jak l-i-a (l normalne, nie miękkie, jak w wyrazie los, a nie jak w wyrazie lilia). Przejście samogłoski i w kolejną samogłoskę może w mowie potocznej być płynne, gdyż oddzielna wymowa jest dosyć trudna do wykonania, zatem wyraz mia będzie wymówiony jak m-i-j-a, jednakże środkowe j powinno być wymawiane jak najkrócej. Należy na to zwracać szczególną uwagę od samego początku nauki języka esperanto, gdyż później trudno będzie wyplenić nabyte złe nawyki. Akcentuje się przedostatnią zgłoskę wyrazu, jak w języku polskim. Alfabet esperancki posiada 28 liter (w tym pięć daszkowych oraz ŭ ze znakiem krótkości i v, które czyta się jak polskie w):

a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z

 

ĉ – czyta się jak polskie cz – np. w czołg,
ĝ – czyta się jak polskie – np. w drzazga,
ĥ – czyta się jak twarde polskie ch – np. w chór, (obecnie ĥ staje się archaiczne i często zastępuje się je literą k ĥemio → kemio [kemi-o]),
ĵ – czyta się jak polskie ż, np. w żona,
ŝ – czyta się jak polskie sz, np. w szelest,
ŭ – czyta się jak krótkie polskie u, np. w wyrazie pauza.

 

(Rozwiązanie to budzi u niektórych uczących się pewne wątpliwości. Jednakże twórca języka, Ludwik Zamenhof, pragnął uprościć zasady pisowni i z tego powodu zastosował dla każdego dźwięku języka esperanto osobną literkę. Dzięki temu rozwiązaniu pisownia jest idealnie fonetyczna i nie wymaga nauki osobnych reguł. W esperanto znajomość liter już wystarcza w zupełności do poprawnego pisania wszystkich wyrazów. Po pewnym czasie każdy esperantysta docenia zalety tego rozwiązania.)

 

Uwaga.

obrazek

Do poprawnego pisania w języku esperanto potrzebujesz klawiatury esperanckiej. Proponuję zainstalować aplikację Tajpi, którą możesz pobrać z tej witryny:

 

http://www.zz9pza.net/tajpi/

 

Jeśli nie masz i nie chcesz instalować klawiatury esperanckiej, to litery z daszkami możesz zastępować dodając do litery podstawowej małą literkę x:

ĉ cx, ĝ gx  ĥ hx, ĵ jx, ŝ sx, ŭ ux

Taki sposób wprowadzania esperanckich liter rozpowszechnił się w sieci Internet – litera x nie należy do alfabetu esperanckiego, więc nie wprowadza żadnych dwuznaczności. Aplikacja Tajpi również na tym bazuje, jednakże przy jej pomocy literki wpisane z x są automatycznie zamieniane na literki esperanckie we wszystkich aplikacjach, które obsługują system kodowania znaków Unicode – są to przykładowo MS Office, Corel Draw od wersji X2, MS Internet Explorer oraz nawet zwykły Notatnik Windows.

Sam twórca języka esperanto, Ludwik Zamenhof, proponował, aby w przypadku trudności z wydrukiem liter esperanckich stosować połączenie z literką h:

ĉ ch, ĝ gh  ĥ hh, ĵ jh, ŝ sh, ŭ u

Jednakże nie jest to rozwiązanie dobre, ponieważ wprowadza dwuznaczności. Ideą alfabetu esperanckiego jest idealna fonetyczność zapisu, a to oznacza z kolei, iż dana litera odpowiada zawsze jednemu i temu samemu dźwiękowi mowy. Stąd właśnie litery daszkowe, a nie połączenia kilku liter. Dzięki temu rozwiązaniu pisownia esperancka jest prosta, przejrzysta i bardzo łatwa do nauczenia się (porównaj ją z pisownią angielską, francuską czy niemiecką).

 

Przedimek jest tylko jeden la dla wszystkich rodzajów, przypadków i liczb. Używamy go wtedy, gdy mowa o osobach lub rzeczach znanych, wcześniej w rozmowie wymienionych.

Rzeczowniki kończą się na literę -o i pytamy o nie:

Kiu?[ki-u] Kio?[ki-o]- kto? co?

Myślnik oznacza, iż dwie samogłoski należy starać się wymawiać oddzielnie, nie łącząc je w jeden dźwięk. Myślnik pomiędzy spółgłoską a samogłoską i oznacza, iż i nie zmiękcza spółgłoski.

Przymiotniki kończą się na literę -a i pytamy o nie:

Kia?['ki-a]- jaki, jaka, jakie?

Zaimki osobowe w liczbie pojedynczej:

mi ja,(nie zmiękczaj m przed i, wymawiaj m-i)
vi ty, pan (nie zmiękczaj w przed i, wymawiaj w-i)
li – on (nie zmiękczaj l przed i, wymawiaj twardo l-i)
ŝi – ona (nie zmiękczaj sz przed i, wymawiaj twardo sz-i)
ĝi – ono, to (nie zmiękczaj dż przed i, wymawiaj twardo dż-i)

 

Przyrostek -in- oznacza rodzaj żeński, np. lernanto – uczeń, lernantino – uczennica.

Przedrostek mal- oznacza przeciwieństwo, np. bona – dobry, dobra, dobre, malbona – zły, zła, złe.

 

B. VORTOJ (słówka)

lernanto – uczeń
profesoro – profesor, nauczyciel
persono – osoba
Johano – Jan
Petro – Piotr
Karlo – Karol
Franjo – Frania (nie zmiękczaj n przed j, czytaj fran-jo)    
tablo – stół
tabulo – tablica
seĝo – krzesło
benko – ławka
ŝranko – szafa
muro – ściana
fenestro – okno
pordo – drzwi
kreto – kreda
krajono – ołówek
papero – papier
libro – książka (nie zmiękczaj l przed i, czytaj l-ibro)
lampo – lampa
bildo – obraz
meblo – mebel
objekto – przedmiot
mateno – poranek
tago – dzień
vespero – wieczór
nokto – noc
danko – podzięka
apetito – apetyt
granda – wielki, duży
longa – długi
alta – wysoki
bona – dobry
blanka – biały
nigra – czarny
ruĝa – czerwony
blua – niebieski
verda – zielony
flava – żółty
bruna – brązowy, brunatny
griza – szary, siwy
kiu?– kto, który, która, które [ki-u]
kie?– gdzie [ki-e]
kia?– jaki, jaka, jakie [ki-a]
estas – jest
sur – na
jes – tak
ne – nie
ĉu – czy
sed – lecz (ostatnią literę czytaj jak d, nie zmieniaj jej w t!)
bonan apetiton!– smacznego!
dankon!– dzięki!
same!– wzajemnie, tak samo!
ĝis la revido!– do widzenia!

 

C. KONVERSACIAJ EKZERCOJ (ćwiczenia konwersacyjne)

Mi estas Mieczysław Sygnarski. Vi estas Johano Piotrowski. Vi estas Petro Kowalski. Li estas Karlo Baniewicz. Ŝi estas Franjo Walkowiak.
Kiu estas mi?Vi estas Mieczysław Sygnarski.
Kiu estas vi?Mi estas Johano Piotrowski.
Kiu estas li?Li estas Petro Kowalski.
Kiu estas li?Li estas Karlo Baniewicz.
Kiu estas ŝi?Ŝi estas Franjo Walkowiak.
Ĉu mi estas Mieczysław Sygnarski?Jes, vi estas Mieczysław Sygnarski.
Ĉu vi estas Johano Piotrowski?Jes, mi estas Johano Piotrowski.
Ĉu vi estas Johano Piotrowski?Ne, mi ne estas Johano Piotrowski, sed mi estas Petro Kowalski.
Ĉu ŝi estas Karlo Baniewicz?Ne, ŝi ne estas Karlo Baniewicz, sed ŝi estas Franjo Walkowiak.
Mi estas profesoro. Vi estas lernanto. Li estas lernanto. Ŝi estas lernantino.

Mieczysław Sygnarski estas profesoro. Johano Piotrowski estas lernanto. Petro Kowalski estas lernanto. Franjo Walkowiak estas lernantino.

Kiu estas mi?Vi estas Mieczysław Sygnarski.
Kio estas mi?Vi estas profesoro.
Kiu estas li?Li estas Johano Piotrowski.
Kio estas Johano Piotrowski?Johano Piotrowski estas lernanto.
Ĉu Petro Kowalski estas lernanto?Jes, Petro Kowalski estas lernanto.
Ĉu Franjo Walkowiak estas profesoro?Ne, Franjo Walkowiak ne estas profesoro, sed ŝi estas lernantino.
Kio estas Franjo Walkowiak?Franjo Walkowiak estas lernantino.
Li estas lernanto. Ŝi estas lernantino. Ĝi estas tablo. Ĝi estas seĝo. Ĝi estas tabulo. Ĝi estas benko. Ĝi estas ŝranko. Ĝi estas libro.
Ĉu ĝi estas tablo?Jes, ĝi estas tablo.
Ĉu ĝi estas benko?Ne, ĝi ne estas benko, sed ĝi estas seĝo.
Ĉu ĝi estas muro?Jes, ĝi estas muro.
Ĉu ĝi estas fenestro?Ne, ĝi ne estas fenestro, sed ĝi estas pordo.
Ĉu ĝi estas kreto?Jes, ĝi estas kreto.
Ĉu ĝi estas kreto?Ne, ĝi ne estas kreto, sed ĝi estas krajono.
Ĉu ĝi estas libro?Ne, ĝi ne estas libro, sed ĝi estas papero.
Ĉu ĝi estas lampo?Ne, ĝi ne estas lampo, sed ĝi estas bildo.
Profesoro estas persono. Tablo estas meblo. Bildo estas objekto.
Ĉu lernanto estas persono?Jes, lernanto estas persono.
Ĉu lernantino Walkowiak estas meblo?Ne, lernantino Walkowiak ne estas meblo, sed ŝi estas persono.
Kio estas profesoro?Profesoro estas persono.
Ĉu libro estas persono?Ne, libro ne estas persono, sed ĝi estas objekto.
Ĉu seĝo estas objekto?Ne, seĝo ne estas objekto, sed ĝi estas meblo.
La papero estas blanka.(Kio?– la papero. Kia?– blanka).
Kia estas la papero?La papero estas blanka.
Ĉu la tabulo estas blanka?Ne, la tabulo ne estas blanka, sed ĝi estas nigra.
Kio estas nigra?La tabulo estas nigra.
Ĉu la muro estas nigra?Ne, la muro ne estas nigra, sed ĝi estas blanka.
Ĉu ĝi estas la blanka papero?Ne, ĝi ne estas la blanka papero, sed ĝi estas la ruĝa papero.
Ĉu ĝi estas la ruĝa papero?Ne, ĝi ne estas la ruĝa papero, sed ĝi estas la verda papero.
Ĝi estas flava. Ĝi estas bruna. Ĝi estas blua. Ĝi estas griza. La ruĝa papero estas granda. La flava papero estas longa. La pordo estas alta.
Ĉu la blanka papero estas granda?Ne, la blanka papero ne estas granda, sed ĝi estas malgranda.
Ĉu la verda papero estas longa?Ne, la verda papero ne estas longa, sed ĝi estas mallonga.(oba l czytamy oddzielnie mal-longa).
Ĉu la seĝo estas alta?Ne, la seĝo ne estas alta, sed ĝi estas malalta.
La griza libro estas sur la tablo. La bildo estas sur la muro.
Kio estas sur la tablo?Sur la tablo estas la griza libro.
Kie estas la griza libro?La griza libro estas sur la tablo.
Kio estas sur la muro?Sur la muro estas la bildo.
Kie estas la bildo?La bildo estas sur la muro.
Kie estas la krajono?La krajono estas sur la benko.
Kio estas sur la benko?Sur la benko estas la libro, la krajono, la kreto, la papero.
Bonan matenon! Bonan tagon! Bonan vesperon! Bonan nokton!

Bonan apetiton! Dankon! Same! Ĝis la revido!

 

D. POR ESPERANTIGO (do przetłumaczenia na esperanto)

Przetłumacz kolejne zdania na język esperanto. Kliknięcie myszką w zdanie spowoduje wyświetlenie jego tłumaczenia. Z opcji tej korzystaj dopiero po samodzielnym wykonaniu tłumaczenia, aby sprawdzić jego poprawność. Inaczej ćwiczenie nie ma żadnego sensu. Dotyczy to wszystkich ćwiczeń w tym artykule. Jeśli chcesz usunąć teksty esperanckie, to odśwież stronę.

 


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo  , alie la letero pereos

Skribu la leteron sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


I Liceum Ogólnokształcące
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie

(C)2017 mgr Jerzy Wałaszek
GNU Free Documentation License.