Leciono: 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15

Al la Supera Kurso

La Esperanta-pola kaj pola-Esperanta vortaretoj


 

12. DEKDUA LECIONO

A. GRAMATIKO

Liczebniki główne (nieodmienne) są następujące:

0– nulo
1– unu
2– du
3– tri
4– kvar
5– kvin
6– ses
7– sep
8– ok
9– naŭ
10– dek
100– cent
1000– mil
1 000 000– miliono
1 000 000 000– miliardo

 

Dziesiątki i setki tworzą się przez proste łączenie odpowiednich liczebników:

10– dek100– cent
20– dudek200– ducent
30– tridek300– tricent
40– kvardek400– kvarcent
50– kvindek500– kvincent
60– sesdek600– sescent
70– sepdek700– sepcent
80– okdek800– okcent
90– naŭdek900– naŭcent

 

27– dudek sep
45– kvardek kvin
99– naŭdek naŭ
114– cent dek kvar
378– tricent sepdek ok
999– naŭcent naŭdek naŭ
1956– mil naŭcent kvindek ses
23672– dudek tri mil sescent sepdek du
75 284 327 853– sepdek kvin miliardoj ducent okdek kvar milionoj tricent dudek sep mil okcent kvindek tri

 

 Liczebniki porządkowe otrzymują końcówkę przymiotnikową -a, np. unua – pierwszy, dekdua – dwunasty, centtrideksepa – sto trzydziesty siódmy.

 Liczebniki rzeczownikowe przybierają końcówkę rzeczownikową -o, np. unuo – jednostka, duo – dwójka, dekduo – tuzin, dwunastka, sesdeko – kopa, sześćdziesiątka.

 Liczebniki przysłówkowe przybierają końcówkę przysłówka -e, np. unue – po pierwsze, due – po drugie, trie – po trzecie, itd.

 Przyimka da używa się na oznaczenie ilości (kiom da?– ile czegoś). Stawia się go nie po liczebnikach głównych, lecz rzeczownikowych w miejsce dopełniacza, np. dek du plumoj, ale: dekduo da plumoj; cent libroj, ale cento da libroj (setka czego?);

glaso da akvo – szklanka wody, ilość wody
glaso de akvo – szklanka do wody, a nie do czego innego.

Mi vidis kelkajn homojn, ale: mi vidis kelke da homoj.

Kiom da jaroj vi havas? Mi havas dek ses jarojn.

Kiomjara aŭ kiomaĝa vi estas? Mi estas dekokjara (dekokjaraĝa).

Kioma?– który, która, które (pod względem ilości), np. Kioma horo?– która godzina?

Dato: Krakovo, la 26-an de majo (de la jaro) 1957 (-a).

Przyrostek -ar- oznacza zbiór danych przedmiotów, np. arbaro – las, vortaro – słownik, vagonaro – pociąg, ŝtupo – stopień, ŝtuparo – schody, ŝtupeto – szczebel, ŝtupetaro – drabina.

Przyrostek -aĵ- oznacza przedmiot posiadający pewną właściwość lub zrobiony z pewnego materiału, ewentualnie objaw uczucia dostrzegalny zmysłami, np. manĝo – potrawa, jedzenie (ale: manĝado – jedzenie jako czynność), verdo – zieleń, amiko – czyn przyjacielski, muziko – utwór muzyczny.

Przyimek je nie ma określonego znaczenia i używamy go wtedy, gdy żaden inny nie odpowiada sensowi zdania, np. je kioma horo?– o której godzinie? je la sepa horo – o siódmej godzinie. Zamiast przyimka je używa się często biernika. Formę zdania "ĉu vi na kompatas je maljuna homo?"(czy nie litujesz się nad starym człowiekiem?) lepiej wyrazić biernikiem:"ĉu vi ne kompatas maljunan homon?". Forma pierwsza wychodzi już z uzycia.

 

B. VORTOJ

cifero – cyfra
nombro – liczba, ilość
folio – liść, karta, arkusz
paĝo – strona
paŝo – krok
monato – miesiąc
jaro – rok
semajno – tydzień
januaro – styczeń
februaro – luty
marto – marzec
aprilo – kwiecień
majo – maj
junio – czerwiec
julio – lipiec
aŭgusto – sierpień
septembro – wrzesień
oktobro – październik
novembro – listopad
decembro – grudzień
fervojo – kolej
vagonaro – pociąg
aŭtobuso – autobus
ŝipo – statek, okręt
vaporo – para (wodna)
homaro – ludzkość
manĝaĵo – jadło, potrawa, strawa      
dolĉaĵo – słodycz, coś słodkiego
sukeraĵo – cukierek
jardeko – dziesięciolecie
jarcento – stulecie
jarmilo – tysiąclecie
noktotago – doba
horo – godzina
minuto – minuta
sekundo – sekunda
materialo – materiał
dato – data
dialekto – dialekt, narzecze
numeralo – liczebnik
zloto – złoty (pieniądz) groŝo – grosz
superjaro – rok przestępny
gepatra – ojczysty
komerca – handlowy, kupiecki
fundamenta – główny, podstawowy
plena – pełny
uzata – używany
kalkuli – liczyć, rachować
pasi – mijać, przechodzić
rekomendi – polecać
memori – pamiętać
forgesi – zapominać
pardoni – przebaczać
pardonu!– przepraszam!
okupiĝi
 – zajmować się
aĉeti – kupować
pagi – płacić
interkompreniĝi – porozumieć się
bezoni – potrzebować
eksplodi – wybuchać
daŭri – trwać
daŭrigi – ciągnąć dalej, kontynuować
pasigi – przepędzać (czas)
kompati – litować się
ĉerpi – czerpać
tra – przez
kiom?– ile? do – więc
pli ol – przeszło, więcej niż
almenaŭ – przynajmniej
nepre – koniecznie
ĝis – aż do
po – po (ile) cent – sto
mil – tysiąc

 

C. KONVERSACIAJ EKZERCOJ

Gekursanoj! Hodiaŭ ni komencos interesan lecionon. Rigardu! Rigardu! Sur la tabulo mi skribas 3, sed ĉi tio ne estas vorto, nur cifero. Ciferoj signifas nombron. Vi scias jam kelkajn nombrojn de unu ĝis dek. Pluaj nombroj estas cent, mil, miliono kaj miliardo. Nun mi petas vin, gekursanoj, kalkulu de dek unu ĝis cent! Dek unu, dek du, dek tri... dudek, dudek unu, dudek du... tridek... kvardek... kvindek... sesdek... sepdek... okdek... naŭdek... cent. Ni ne havas tempon por multe kalkuli dum niaj konversacioj. Tial mi rekomendas al vi bonan manieron fari hejme la praktikon. Tie vi havas certe unu dikan libron. Libroj konsistas el folioj. Unu folio havas du paĝojn. Prenu do la dikan libron kaj kalkulu foliojn en ĝi! Se vi ne havas dikan libron, vi havas certe sanajn piedojn. Iru de la lernejo al la domo (hejmo) tra la longaj stratoj kaj kalkulu paŝojn. Iru perpiede! La tempo tre rapide pasas kaj vi sciiĝos kiom da paŝoj vi faris de la lernejo ĝis via hejmo. Se vi ne volas promeni, sidiĝu sur la seĝon, prenu el la poŝo aŭ el la manpoŝo la monon kaj kalkulu dum la tuta vespero: unu, du, tri... kaj vi sentos vin riĉa!

Vi vidis jam kalendaron kun nigraj kaj ruĝaj tagoj. Kalendaro konsistas el dek du (12) partoj – ili estas monatoj. La nomoj de la monatoj estas: januaro, februaro, marto, aprilo, majo, junio, julio, aŭgusto, septembro, oktobro, novembro kaj decembro. Dek du monatoj formas unu jaron. Sep tagoj formas unu semajnon. Unu jaro havas 365 (tricent sesdek kvin) tagojn kaj superjaro havas 366 (tricent sesdek ses) tagojn, aŭ 52 (kvindek du) semajnojn, aŭ 12 (dek du) monatojn. La semajno konsistas el 7 tagoj. La monatoj ne estas egalaj. Februaro estas la plej mallonga monato de la jaro. Ĝi havas 28 (dudek ok) aŭ 29 (dudek naŭ) tagojn. Aliaj monatoj havas po 30 (tridek) aŭ po 31 (tridek unu) tagoj. Decembro estas la dekdua kaj la lasta monato kaj novembro estas la antaŭlasta. Dek jaroj formas jardekon, cent jaroj – jarcenton; mil jaroj – jarmilon. Unu noktotago havas 24 (dudek kvar) horojn kaj unu tago 12 horojn. Unu horo konsistas el 60 (sesdek) minutoj kaj unu minuto el 60 sekundoj.

Ĉu Esperanto estas utila lingvo?Jes, Esperanto estas tre utila lingvo, ĉar unue – ĝi estas la plej facila lingvo kaj due – ĝi estas la internacia lingvo.
Ĉu vi scias, kiom da lingvoj estas en la tuta mondo?Ne, ni ne scias.
Mi diros al vi. En la tuta mondo estas 2798 (du mil sepcent naŭdek ok) uzataj lingvoj. El ĉi tiu nombro en Eŭropo (sen Rusujo) 36, en Hindujo 222 (sen dialektoj). La nombron de neuzataj lingvoj oni kalkulas je 4000.
Ĉu vi havas en la kapo, t.e. ĉu vi memoras nomojn de la tagoj? Ĉu vi ne forgesis ilin?Ne, ni ne forgesis ilin.
Mi ne kredas. Pardonu al mi, gekursanoj, sed mi faros kontrolon. Mi petas vin: nomu precize tagojn de la semajno.Tagoj de la semajno estas lundo, mardo, merkredo, ĵaŭdo, vendredo, sabato kaj dimanĉo.
Per kio ni povas vojaĝi tra la tuta Polujo?Ni povas vojaĝi tra la tuta Polujo per vagonaro, t.e. fervoje, per aŭtobuso, per vaporŝipo aŭ eĉ perpiede.
Ĉu vi komprenas novan sufikson -ar-?Jes, ni komprenas ĝin – la sufikso -ar- signifas "multan nombron", ekz. homaro, vortaro...
Kion signifas la vorto "gejunularo"? Ĉu vi komprenas ĝin? Klarigu!

La tempo tiel rapide pasas, ke ni ne povas elĉerpi la tutan lingvomaterialon. Skribu do tre gravan frazon en viajn kajerojn:"Se ni volas perfektiĝi en la Esperanta lingvo, ni devas diligente labori hejme kaj fari la praktikon". Skribu ankaŭ:

 

Demandoj por respondo:

  1. Kion formas 12 monatojn?
  2. Kiom da tagoj havas monatoj?
  3. Kiom estas kvin kaj pli dek ses?
  4. Kiom estas 45 malpli 15?
  5. En kioma benko vi sidas en la lernejo?
  6. Kiomaĝa vi estas?
  7. Je kioma horo vi leviĝas el la lito?
  8. Ĉu vi havas hejme dekduon da krajonoj?
  9. Ĉu vi ŝatas dolĉaĵon kaj sukeraĵon?
  10. Ĉu vi ŝatas promeni en la arbaro?

 

D. POR ESPERANTIGO

Przetłumacz kolejne zdania na język esperanto. Kliknięcie myszką w zdanie spowoduje wyświetlenie jego tłumaczenia. Z opcji tej korzystaj dopiero po samodzielnym wykonaniu tłumaczenia, aby sprawdzić jego poprawność. Inaczej ćwiczenie nie ma żadnego sensu. Dotyczy to wszystkich ćwiczeń w tym artykule. Jeśli chcesz usunąć teksty esperanckie, to odśwież stronę.

 


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo  , alie la letero pereos

Skribu la leteron sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


I Liceum Ogólnokształcące
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie

(C)2017 mgr Jerzy Wałaszek
GNU Free Documentation License.