Serwis Edukacyjny
Nauczycieli

w I-LO w Tarnowie
obrazek

Materiały dla uczniów liceum

  Wyjście       Spis treści       Wstecz       Dalej  

Autor artykułu: mgr Jerzy Wałaszek
Współpraca: mgr inż. Janusz Wałaszek

©2026 mgr Jerzy Wałaszek

SPIS TREŚCI

Symulator VB81 – instrukcja

Pobierz plik instalacyjny emulatora VB81
Pobierz projekt Visual Basic 6.0 emulatora VB81


Z naszego serwisu możesz pobrać plik instalacyjny emulatora ZX81 o nazwie VB81 (cały emulator napisano w języku Visual Basic pakietu Visual Studio 6 firmy Microsoft, obecnie to również zabytek). W stosunku do wersji dostępnej w sieci Internet nasz emulator posiada poprawnie działający kod z usuniętymi kilkoma błędami. Drugą zaletą jest całkowite spolszczenie programu oraz dodanie kilku wygodnych opcji, które znacznie poprawiają komfort programowania.

Emulator będzie służył głównie byłym użytkownikom ZX81 – pozwoli on przypomnieć sobie stare czasy oraz skrobnąć jakiś prosty program w języku ZX81 BASIC czy w asemblerze mikroprocesora Z80. Nowym w tym temacie raczej odradzam ten program – i tak niewiele z niego zrozumieją – lepiej zagrać sobie w jakiegoś Quake'a na sieci itp.

Prezentowany program jest bardzo prosty w obsłudze i nie posiada zbyt wielu "bajerów" – dzięki temu przypomina mi on bardziej starego ZX81 niż inne emulatory, które można spotkać w sieci.

Oprócz instalatora VB81 udostępniamy również projekt VB81 dlaMicrosoft Visual Basic 6.0 Professional Edition.

Instalacja VB81

Pobierz z naszego serwisu plik instalacyjny emulatora. Wykorzystaj w tym celu link podany na początku rozdziału – plik posiada wielkość ponad 9MB, zatem może się chwilę ładować w zależności od szybkości twojego połączenia z naszym serwerem. Jeśli będziesz miał kłopoty z pobraniem pliku, napisz list do administratora, a spróbujemy go przesłać za pomocą e-mail.

Pobrany plik jest archiwum ZIP, które należy rozpakować do dowolnego miejsca na twoim dysku twardym (najlepiej wybierz jakiś katalog tymczasowy lub w ostateczności pulpit). Wewnątrz archiwum znajdziesz katalog vb81, w którym będą trzy pliki:

setup.exe –  aplikacja instalatora. Emulator VB81 napisany
jest w języku Visual Basic 6.0 Pro i wymaga do
poprawnej pracy kilku plików systemowych
związanych z tym środowiskiem. Instalator
sprawdzi ich obecność w twoim systemie i jeśli
odpowiednich plików nie znajdzie, to je
zainstaluje – instalację sprawdziłem w środowisku
Windows XP oraz Windows Vista.
Setup.lst  - zawiera dane dla instalatora.
vb81.CAB  - zawiera pliki do instalacji w skondensowanej
formie.

Uruchom setup.exe i zainstaluj VB81. Po instalacji w katalogu docelowym powinny znaleźć się następujące pliki:

gpl.txt –  tekst licencji GPL. Emulator VB81 jest wolnym
oprogramowaniem i może być bezpłatnie
rozpowszechniany bez żadnych ograniczeń.
Mcoder2.p plik taśmy (patrz dalej) zawierający dobry
kompilator dla języka ZX81 BASIC.
W następnym rozdziale znajdziesz szczegółową
instrukcję korzystania z tego kompilatora
– dzięki niemu programy w ZX81 BASIC mogą
działać nawet 20-30 razy szybciej.
St6unst.log W tym pliku instalator umieścił istotne
informacje dla odinstalowania z twojego
komputera emulatora VB81. Jeśli nie będziesz
tutaj grzebał, to proces deinstalacji powinien
przebiec gładko, inaczej... sam wiesz...
vb81.exe aplikacja emulatora ZX81.
ZX81.rom do poprawnej emulacji komputera ZX81
potrzebna jest zawartość oryginalnej pamięci
ROM
ZX81 BASIC oraz procedurami obsługi
klawiatury, magnetofonu i wyświetlania obrazu
na ekranie monitora. Ten plik to dokładny obraz
ZX81
ROM. Nie usuwaj go, gdyż bez niego VB81
się nie uruchomi.
Zxa2.rom ten plik zawiera dobry asembler dla ZX81, który
pozwala pisać programy w kodzie maszynowym
mikroprocesora Z80 na komputerze ZX81. Przy
starcie asembler jest automatycznie instalowany
w nieużywanym przez ZX81 obszarze ROM.
Dzięki temu jest zawsze pod ręką. W dalszym
rozdziale znajdziesz dokładną instrukcję
korzystania z tego asemblera.

Parametry techniczne VB81

Emulator VB81 emuluje komputer ZX81 o następujących parametrach:

Obsługa VB81

Gdy emulator VB81 zostanie poprawnie zainstalowany na twoim komputerze, możesz go uruchomić albo z poziomu menu START, albo bezpośrednio z katalogu instalacji wybierając plik vb81.exe. Po uruchomieniu emulator VB81 jest od razu w pełni gotowy do pracy, jednakże możesz życzyć sobie zmienić kilka standardowych ustawień. Poniżej opisujemy kolejno elementy sterujące w VB81.

Przyciski na pasku narzędziowym

Jeśli pod paskiem menu nie widzisz paska narzędziowego, to prawdopodobnie jest on ukryty. Naciśnij Shift + F3, a pasek narzędziowy powinien się pokazać. W naszej wersji emulatora VB81 na pasku tym znajduje się 5 przycisków:

obrazek

F2

Przycisk resetowania ZX81. Po kliknięciu symulator powraca
do stanu pierwotnego. Jednakże nie jest odświeżana pamięć
ROM – dotyczy to modułu asemblera, który może ulec
zniszczeniu, jeśli włączyłeś zapis do pamięci ROM pomiędzy
8-16KB. W takim przypadku przycisk ten resetuje tylko
system ZX81 BASIC.
obrazek

F3

Przycisk ustawia katalog taśmy, z którego można odczytywać
i zapisywać pliki .P za pomocą rozkazów ZX81 BASIC – LOAD
i SAVE. Katalog jest zapamiętywany w rejestrze Windows
i będzie automatycznie ustawiony po załadowaniu symulatora.
Standardowo katalog taśmy jest ustawiony na katalog
z emulatorem VB81.

obrazek

F1

Przycisk przywołuje okienko z widokiem oryginalnej klawiatury
ZX81
. Przydaje się ono przy wprowadzaniu z klawiatury PC-ta
poleceń i znaków dla ZX81.

Symbole oznaczone na klawiszach kolorem czerwonym
uzyskujemy z klawiszem SHIFT.

W trybie  K  naciśnięcie klawisza powoduje wprowadzenie
polecenia wypisanego u góry klawisza.

W trybie  L  będzie to podstawowy symbol klawisza.

Funkcje włączamy przechodząc najpierw do trybu  F 
(SHIFT + ENTER), a następnie naciskając wybrany klawisz
– nazwa funkcji jest wypisana pod klawiszem.

Tryb graficzny  G  włączamy/wyłączamy naciskając SHIFT + 9.
W trybie graficznym normalne klawisze dają negatywy,
a klawisze z SHIFT pozwalają wprowadzać znaki graficzne,
które są wypisane na klawiszach.

W oryginalnej obsłudze klawiatury ZX81 w symulatorze VB81
zrobiłem kilka prostych zmian, dzięki którym można
wprowadzać w normalny dla PC-ta sposób większość znaków
interpunkcji – np. przecinek, kropka, średnik czy dwukropek.
Wyjątkiem są nawiasy, które mamy dostępne pod
oryginalnymi klawiszami ZX81, tzn: ( – SHIFT + I, )
– SHIFT + O. Powodem jest to, iż klawisze dla nawiasów są
wykorzystywane w ZX81 do wejścia w tryb graficzny
– GRAPHICS: SHIFT + 9 oraz do usuwania ostatniego znaku,
RUBOUT:
SHIFT + 0. Oczywiście typowy dla ZX81 sposób
wprowadzania tych znaków również działa – np. SHIFT P
da nam cudzysłów, SHIFT L da nam znak równości, itd.

obrazek Przycisk powoduje przenumerowanie wszystkich wierszy
programu ZX81 BASIC. Pierwszy wiersz otrzymuje numer 10,
dalsze będą posiadały numery kolejno 20, 30 itd. Zmieniane
są numery wierszy w instrukcjach GOTO, GOSUB, RUN, LIST,
LLIST.

Uwaga – procedura przenumerowywania nie jest specjalnie
zaawansowana. Jeśli w jednej z podanych powyżej instrukcji
znajduje się numer wiersza, którego nie ma w programie, to
procedura stara się wprowadzić tam numer wiersza
bezpośrednio następnego – tak działa ZX81 BASIC. Jeśli
numer jest niepoprawny, to nie zostanie zmieniony. Również
nie są zmieniane wyrażenia typu GOTO zmienna.

obrazek Przycisk powoduje zatrzymanie wykonywania programu
i powrót do trybu edycji. Zwykle program w języku BASIC
zatrzymuje się po naciśnięciu spacji, która w tym przypadku
pełni rolę klawisza BREAK. Jednakże jeśli program wpisywał
coś w pamięć (lub jest to program w asemblerze) i komputer
się zawiesił, to kliknięcie tego przycisku może (ale wcale nie
musi – zależy od poczynionych przez program szkód)
uratować twoją pracę – w normalnym ZX81 w takim przypadku
należało wyłączyć i włączyć zasilanie, tracąc przy okazji
wszystko w pamięci.

Dobra rada – nie korzystaj z tej opcji zbyt często, to jest tylko
takie koło ratunkowe w przypadku zawieszenia systemu.

Opcje menu

Opcja menu Klawisz
skrótu
Opis
Plik→Określ katalog z taśmą  F3 pozwala ustawić katalog na twoim dysku twardym,
z którego symulator będzie odczytywał i zapisywał
pliki .P.
Plik→Resetuj ZX81  F2 reset symulowanego ZX81. Program w pamięci
zostaje usunięty jakrównież wszystkie modyfikacje
wprowadzone przy pomocy POKE.
Plik→Koniec Ctrl+F4 Zakończenie pracy programu VB81
Opcje→Rozmiar obrazu→
→Standardowy
Shift+F5 Obraz o rozdzielczości 192×256.
Opcje→Rozmiar obrazu→
→Podwójnej szerokości
Shift+F6 Obraz o rozdzielczości 192×512
Opcje→Rozmiar obrazu→
→Podwójnej wysokości
Shift+F7 Obraz o rozdzielczości 384×256
Opcje→Rozmiar obrazu→
→Podwójnego rozmiaru
Shift+F8 Obraz o rozdzielczości 384×512
Opcje→Rozmiar obrazu→
→Potrójnego rozmiaru
Shift+F9 Obraz o rozdzielczości 576×768
Opcje→Pokazuj pasek
narzędziowy
Shift+F3 Pokazuje lub ukrywa pasek z przyciskami
Opcje→Kolory... F4 Wyświetla okno dialogowe, które pozwala zdefiniować
kolory ekranu ZX81:
Jeśli jest wybrana opcja ukrywania obrazu w trybie
FAST
, to przy wykonywaniu programu ekran przyjmuje
wybrany dla trybu FAST kolor. Jeśli opcję anulujemy,
to obraz pozostaje niezmieniony, aż do zakończenia
programu – dopiero wtedy treść obrazu będzie
uaktualniona. Ten sposób wyświetlania usuwa
denerwujące migotanie obrazu, przy tworzeniu
np. programu w trybie FAST. Osobiście go nie preferuję,
chociaż...

Wybrane kolory są zapamiętywane w rejestrze Windows
i zostaną automatycznie wybrane przy ponownym
uruchomieniu VB81.
Opcje→Zezwalaj na zapis
do obszaru ROM 8-16KB
brak Ta opcja pozwala "włączyć" RAM w obszarze od 8 do
16KB. W tym miejscu przechowywany jest ROM
z asemblerem. Jeśli z niego nie korzystasz, to
oczywiście obszar ten możesz przekształcić w RAM
– dzięki czemu będziesz mógł na VB81 tworzyć swoje
własne zestawy znaków – UDG. Osobiście wolę tu
mieć ROM z asemblerem. Zwróć również uwagę, iż
większość ZX81 była wyposażona w 16KB RAM,
zatem programy wymagające większej ilości pamięci
nie będą pracowały na typowym ZX81.
Pomoc→Klawiatura ZX81 F1 Wyświetla okno z obrazem klawiatury ZX81.
Pomoc→Informacje o vb81... Shift+F1 Wyświetla okienko informacyjne:
Emulator vb81 nie jest moim programem (myślałem
nad napisaniem własnego emulatora ZX81, ale
zamiar ten muszę odłożyć na czas bliżej nieokreślony)
,
lecz firmy GROK. W okienku informacyjnym jest link do
ich strony firmowej.

Ze swojej strony tylko usunąłem z kodu udostępnionego
w Internecie kilka istotnych błędów, poprawiłem wygląd
okna z klawiaturą ZX81, spolszczyłem napisy oraz
dodałem opcję renumeracji wierszy i zatrzymywania
emulowanego ZX81.

Zapis i odczyt programów

Emulator VB81 przechwytuje procedury odczytywania i zapisywania programów w ZX81. W ich miejsce wykonuje własne procedury, które odczytują dane z wybranych plików .P. Procedura jest następująca:

Ustaw katalog, w którym chcesz zapisywać i odczytywać pliki .P. Na początku pracy z VB81 jest to katalog instalacji emulatora. Zmiany dokonujesz albo przyciskiem obrazek, albo opcją menu Plik→Określ katalog z taśmą..., albo po prostu wciskając klawisz funkcyjny F3. W oknie dialogowym:

ustawiasz odpowiedni dysk oraz wybierasz na tym dysku katalog z plikami .P. W powyższym przykładzie wybrany jest dysk F, następnie katalog F:\apps\emu\ZX81\games. W okienku po prawej stronie widzisz listę dostępnych w tym katalogu plików.

Teraz odczyt pliku wykonywany jest z poziomu języka ZX81 BASIC:

LOAD "nazwa programu"

Na przykład w wybranym powyżej katalogu znajduje się program o nazwie ALIEN.P. Aby załadować go do vb81, z poziomu ZX81 BASIC wpisujesz polecenie:

W nazwie programu nie podajesz już rozszerzenia .P. Po wciśnięciu klawisza Enter (odpowiada klawiszowi NEWLINEZX81) program z pliku ALIEN.P zostanie załadowany i, jeśli ma opcję autostartu, uruchomiony:

W sieci Internet możesz znaleźć tysiące programów z rozszerzeniem .P. Jest to bardzo popularny format wśród emulatorów ZX81.

Swoje własne programy zapisujesz poleceniem:

SAVE "nazwa_programu"

Program zostanie zapisany w wybranym katalogu pod nazwą:

nazwa_programu.P

Jeśli program o takiej nazwie już istnieje, to zostanie nadpisany. Dlatego polecenie SAVE stosuj rozważnie.

To wszystko, jeśli chodzi o obsługę emulatora VB81. Więcej informacji na temat programowania ZX81 znajdziesz tutaj. Życzę miłej pracy z VB81 i przypomnienia sobie starych, dobrych czasów, gdy komputery wraz z nami były młode. W następnych rozdziałach znajdziesz kolejno instrukcję do załączonego w VB81 kompilatora języka ZX81 BASIC oraz do zintegrowanego z VB81 asemblera.


do podrozdziału  do strony 

Zespół Przedmiotowy
Chemii-Fizyki-Informatyki

w I Liceum Ogólnokształcącym
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie
ul. Piłsudskiego 4
©2026 mgr Jerzy Wałaszek

Materiały tylko do użytku dydaktycznego. Ich kopiowanie i powielanie jest dozwolone pod warunkiem podania źródła oraz niepobierania za to pieniędzy.
Pytania proszę przesyłać na adres email: i-lo@eduinf.waw.pl
Serwis wykorzystuje pliki cookies. Jeśli nie chcesz ich otrzymywać, zablokuj je w swojej przeglądarce.

Informacje dodatkowe.