Informacje o ZX81

Pobierz plik instalacyjny emulatora VB81
Pobierz projekt Visual Basic 6.0 emulatora VB81

Z naszego serwisu możesz pobrać plik instalacyjny emulatora ZX81 o nazwie VB81 (cały emulator napisano w języku Visual Basic pakietu Visual Studio 6 firmy Microsoft, obecnie to również zabytek). W stosunku do wersji dostępnej w sieci Internet nasz emulator posiada poprawnie działający kod z usuniętymi kilkoma błędami. Drugą zaletą jest całkowite spolszczenie programu oraz dodanie kilku wygodnych opcji, które znacznie poprawiają komfort programowania.

Emulator będzie służył głównie byłym użytkownikom ZX81 – pozwoli on przypomnieć sobie stare czasy oraz skrobnąć jakiś prosty program w języku ZX81 BASIC czy w asemblerze mikroprocesora Z80. Nowym w tym temacie raczej odradzam ten program – i tak niewiele z niego zrozumieją – lepiej zagrać sobie w jakiegoś Quake'a na sieci itp.

Prezentowany program jest bardzo prosty w obsłudze i nie posiada zbyt wielu "bajerów" – dzięki temu przypomina mi on bardziej starego ZX81 niż inne emulatory, które można spotkać w sieci.

Oprócz instalatora VB81 udostępniamy również projekt VB81 dlaMicrosoft Visual Basic 6.0 Professional Edition.

Instalacja VB81

Pobierz z naszego serwisu plik instalacyjny emulatora. Wykorzystaj w tym celu link podany na początku rozdziału – plik posiada wielkość ponad 9MB, zatem może się chwilę ładować w zależności od szybkości twojego połączenia z naszym serwerem. Jeśli będziesz miał kłopoty z pobraniem pliku, napisz list do administratora, a spróbujemy go przesłać za pomocą e-mail.

Pobrany plik jest archiwum ZIP, które należy rozpakować do dowolnego miejsca na twoim dysku twardym (najlepiej wybierz jakiś katalog tymczasowy lub w ostateczności pulpit). Wewnątrz archiwum znajdziesz katalog vb81, w którym będą trzy pliki:

setup.exe	–	aplikacja instalatora. Emulator VB81 napisany jest w języku Visual Basic 6.0 Pro i wymaga do poprawnej pracy kilku plików systemowych związanych z tym środowiskiem. Instalator sprawdzi ich obecność w twoim systemie i jeśli odpowiednich plików nie znajdzie, to je zainstaluje – instalację sprawdziłem w środowisku Windows XP oraz Windows Vista.
Setup.lst	-	zawiera dane dla instalatora.
vb81.CAB	-	zawiera pliki do instalacji w skondensowanej formie.

Uruchom setup.exe i zainstaluj VB81. Po instalacji w katalogu docelowym powinny znaleźć się następujące pliki:

gpl.txt	–	tekst licencji GPL. Emulator VB81 jest wolnym oprogramowaniem i może być bezpłatnie rozpowszechniany bez żadnych ograniczeń.
Mcoder2.p	–	plik taśmy (patrz dalej) zawierający dobry kompilator dla języka ZX81 BASIC. W następnym rozdziale znajdziesz szczegółową instrukcję korzystania z tego kompilatora – dzięki niemu programy w ZX81 BASIC mogą działać nawet 20-30 razy szybciej.
St6unst.log	–	W tym pliku instalator umieścił istotne informacje dla odinstalowania z twojego komputera emulatora VB81. Jeśli nie będziesz tutaj grzebał, to proces deinstalacji powinien przebiec gładko, inaczej... sam wiesz...
vb81.exe	–	aplikacja emulatora ZX81.
ZX81.rom	–	do poprawnej emulacji komputera ZX81 potrzebna jest zawartość oryginalnej pamięci ROM z ZX81 BASIC oraz procedurami obsługi klawiatury, magnetofonu i wyświetlania obrazu na ekranie monitora. Ten plik to dokładny obraz ZX81 ROM. Nie usuwaj go, gdyż bez niego VB81 się nie uruchomi.
Zxa2.rom	–	ten plik zawiera dobry asembler dla ZX81, który pozwala pisać programy w kodzie maszynowym mikroprocesora Z80 na komputerze ZX81. Przy starcie asembler jest automatycznie instalowany w nieużywanym przez ZX81 obszarze ROM. Dzięki temu jest zawsze pod ręką. W dalszym rozdziale znajdziesz dokładną instrukcję korzystania z tego asemblera.

Parametry techniczne VB81

Emulator VB81 emuluje komputer ZX81 o następujących parametrach:

Mikroprocesor Z80 – pełna lista instrukcji + instrukcje nieudokumentowane przez firmę Intel. Emulowany mikroprocesor działa z szybkością 100% oryginału.
Pamięć ROM – 16 KB, w tym 8KB dla systemu ZX81 BASIC oraz 8KB dla cartridge'a ZX Assembler 2 firmy Artic
Pamięć RAM – 48 KB – jeśli nie używasz asemblera, to istnieje możliwość włączenia RAM w obszar 8KB – 16KB ROM, co da w efekcie 56KB RAM. W tym przypadku możliwe jest tworzenie grafiki.
Grafika – tryb standardowy dla ZX81 – 24 wiersze po 32 znaki. Tworzenie obrazu obsługiwane jest z poziomu emulatora, a nie przez emulowany ZX81. Dlatego programowe "sztuczki" na grafice ZX81 mogą nie działać na tym symulatorze – jeśli się chcesz w coś takiego bawić, to polecam symulator eightyOne – ten pracuje dokładnie jak ZX81, można emulować nawet wady obrazu telewizyjnego. VB81 pozwala na określenie własnych kolorów oraz wielkości dla generowanego obrazu.
Obsługa trybu SLOW i FAST.
Standardowa klawiatura ZX81 + rozszerzenia dla klawiatury PC (dla znaków . , " : ; / ? + = – ).
Zapis / odczyt – emulator pozwala odczytywać i zapisywać pliki taśmy .P do wybranego katalogu na dysku twardym.

Obsługa VB81

Gdy emulator VB81 zostanie poprawnie zainstalowany na twoim komputerze, możesz go uruchomić albo z poziomu menu START, albo bezpośrednio z katalogu instalacji wybierając plik vb81.exe. Po uruchomieniu emulator VB81 jest od razu w pełni gotowy do pracy, jednakże możesz życzyć sobie zmienić kilka standardowych ustawień. Poniżej opisujemy kolejno elementy sterujące w VB81.

Przyciski na pasku narzędziowym

Jeśli pod paskiem menu nie widzisz paska narzędziowego, to prawdopodobnie jest on ukryty. Naciśnij Shift + F3, a pasek narzędziowy powinien się pokazać. W naszej wersji emulatora VB81 na pasku tym znajduje się 5 przycisków:

F2	Przycisk resetowania ZX81. Po kliknięciu symulator powraca do stanu pierwotnego. Jednakże nie jest odświeżana pamięć ROM – dotyczy to modułu asemblera, który może ulec zniszczeniu, jeśli włączyłeś zapis do pamięci ROM pomiędzy 8-16KB. W takim przypadku przycisk ten resetuje tylko system ZX81 BASIC.
F3	Przycisk ustawia katalog taśmy, z którego można odczytywać i zapisywać pliki .P za pomocą rozkazów ZX81 BASIC – LOAD i SAVE. Katalog jest zapamiętywany w rejestrze Windows i będzie automatycznie ustawiony po załadowaniu symulatora. Standardowo katalog taśmy jest ustawiony na katalog z emulatorem VB81.
F1	Przycisk przywołuje okienko z widokiem oryginalnej klawiatury ZX81. Przydaje się ono przy wprowadzaniu z klawiatury PC-ta poleceń i znaków dla ZX81. Symbole oznaczone na klawiszach kolorem czerwonym uzyskujemy z klawiszem SHIFT. W trybie K naciśnięcie klawisza powoduje wprowadzenie polecenia wypisanego u góry klawisza. W trybie L będzie to podstawowy symbol klawisza. Funkcje włączamy przechodząc najpierw do trybu F (SHIFT + ENTER), a następnie naciskając wybrany klawisz – nazwa funkcji jest wypisana pod klawiszem. Tryb graficzny G włączamy/wyłączamy naciskając SHIFT + 9. W trybie graficznym normalne klawisze dają negatywy, a klawisze z SHIFT pozwalają wprowadzać znaki graficzne, które są wypisane na klawiszach. W oryginalnej obsłudze klawiatury ZX81 w symulatorze VB81 zrobiłem kilka prostych zmian, dzięki którym można wprowadzać w normalny dla PC-ta sposób większość znaków interpunkcji – np. przecinek, kropka, średnik czy dwukropek. Wyjątkiem są nawiasy, które mamy dostępne pod oryginalnymi klawiszami ZX81, tzn: ( – SHIFT + I, ) – SHIFT + O. Powodem jest to, iż klawisze dla nawiasów są wykorzystywane w ZX81 do wejścia w tryb graficzny – GRAPHICS: SHIFT + 9 oraz do usuwania ostatniego znaku, RUBOUT: SHIFT + 0. Oczywiście typowy dla ZX81 sposób wprowadzania tych znaków również działa – np. SHIFT + P da nam cudzysłów, SHIFT + L da nam znak równości, itd.
	Przycisk powoduje przenumerowanie wszystkich wierszy programu ZX81 BASIC. Pierwszy wiersz otrzymuje numer 10, dalsze będą posiadały numery kolejno 20, 30 itd. Zmieniane są numery wierszy w instrukcjach GOTO, GOSUB, RUN, LIST, LLIST. Uwaga – procedura przenumerowywania nie jest specjalnie zaawansowana. Jeśli w jednej z podanych powyżej instrukcji znajduje się numer wiersza, którego nie ma w programie, to procedura stara się wprowadzić tam numer wiersza bezpośrednio następnego – tak działa ZX81 BASIC. Jeśli numer jest niepoprawny, to nie zostanie zmieniony. Również nie są zmieniane wyrażenia typu GOTO zmienna.
	Przycisk powoduje zatrzymanie wykonywania programu i powrót do trybu edycji. Zwykle program w języku BASIC zatrzymuje się po naciśnięciu spacji, która w tym przypadku pełni rolę klawisza BREAK. Jednakże jeśli program wpisywał coś w pamięć (lub jest to program w asemblerze) i komputer się zawiesił, to kliknięcie tego przycisku może (ale wcale nie musi – zależy od poczynionych przez program szkód) uratować twoją pracę – w normalnym ZX81 w takim przypadku należało wyłączyć i włączyć zasilanie, tracąc przy okazji wszystko w pamięci. Dobra rada – nie korzystaj z tej opcji zbyt często, to jest tylko takie koło ratunkowe w przypadku zawieszenia systemu.

Opcje menu

Opcja menu	Klawisz skrótu	Opis
Plik→Określ katalog z taśmą	F3	pozwala ustawić katalog na twoim dysku twardym, z którego symulator będzie odczytywał i zapisywał pliki .P.
Plik→Resetuj ZX81	F2	reset symulowanego ZX81. Program w pamięci zostaje usunięty jakrównież wszystkie modyfikacje wprowadzone przy pomocy POKE.
Plik→Koniec	Ctrl+F4	Zakończenie pracy programu VB81
Opcje→Rozmiar obrazu→ →Standardowy	Shift+F5	Obraz o rozdzielczości 192×256.
Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnej szerokości	Shift+F6	Obraz o rozdzielczości 192×512
Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnej wysokości	Shift+F7	Obraz o rozdzielczości 384×256
Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnego rozmiaru	Shift+F8	Obraz o rozdzielczości 384×512
Opcje→Rozmiar obrazu→ →Potrójnego rozmiaru	Shift+F9	Obraz o rozdzielczości 576×768
Opcje→Pokazuj pasek narzędziowy	Shift+F3	Pokazuje lub ukrywa pasek z przyciskami
Opcje→Kolory...	F4	Wyświetla okno dialogowe, które pozwala zdefiniować kolory ekranu ZX81: Jeśli jest wybrana opcja ukrywania obrazu w trybie FAST, to przy wykonywaniu programu ekran przyjmuje wybrany dla trybu FAST kolor. Jeśli opcję anulujemy, to obraz pozostaje niezmieniony, aż do zakończenia programu – dopiero wtedy treść obrazu będzie uaktualniona. Ten sposób wyświetlania usuwa denerwujące migotanie obrazu, przy tworzeniu np. programu w trybie FAST. Osobiście go nie preferuję, chociaż... Wybrane kolory są zapamiętywane w rejestrze Windows i zostaną automatycznie wybrane przy ponownym uruchomieniu VB81.
Opcje→Zezwalaj na zapis do obszaru ROM 8-16KB	brak	Ta opcja pozwala "włączyć" RAM w obszarze od 8 do 16KB. W tym miejscu przechowywany jest ROM z asemblerem. Jeśli z niego nie korzystasz, to oczywiście obszar ten możesz przekształcić w RAM – dzięki czemu będziesz mógł na VB81 tworzyć swoje własne zestawy znaków – UDG. Osobiście wolę tu mieć ROM z asemblerem. Zwróć również uwagę, iż większość ZX81 była wyposażona w 16KB RAM, zatem programy wymagające większej ilości pamięci nie będą pracowały na typowym ZX81.
Pomoc→Klawiatura ZX81	F1	Wyświetla okno z obrazem klawiatury ZX81.
Pomoc→Informacje o vb81...	Shift+F1	Wyświetla okienko informacyjne: Emulator vb81 nie jest moim programem (myślałem nad napisaniem własnego emulatora ZX81, ale zamiar ten muszę odłożyć na czas bliżej nieokreślony), lecz firmy GROK. W okienku informacyjnym jest link do ich strony firmowej. Ze swojej strony tylko usunąłem z kodu udostępnionego w Internecie kilka istotnych błędów, poprawiłem wygląd okna z klawiaturą ZX81, spolszczyłem napisy oraz dodałem opcję renumeracji wierszy i zatrzymywania emulowanego ZX81.

Zapis i odczyt programów

Emulator VB81 przechwytuje procedury odczytywania i zapisywania programów w ZX81. W ich miejsce wykonuje własne procedury, które odczytują dane z wybranych plików .P. Procedura jest następująca:

Ustaw katalog, w którym chcesz zapisywać i odczytywać pliki .P. Na początku pracy z VB81 jest to katalog instalacji emulatora. Zmiany dokonujesz albo przyciskiem obrazek , albo opcją menu Plik→Określ katalog z taśmą..., albo po prostu wciskając klawisz funkcyjny F3. W oknie dialogowym:

ustawiasz odpowiedni dysk oraz wybierasz na tym dysku katalog z plikami .P. W powyższym przykładzie wybrany jest dysk F, następnie katalog F:\apps\emu\ZX81\games. W okienku po prawej stronie widzisz listę dostępnych w tym katalogu plików.

Teraz odczyt pliku wykonywany jest z poziomu języka ZX81 BASIC:

LOAD "nazwa programu"

Na przykład w wybranym powyżej katalogu znajduje się program o nazwie ALIEN.P. Aby załadować go do vb81, z poziomu ZX81 BASIC wpisujesz polecenie:

W nazwie programu nie podajesz już rozszerzenia .P. Po wciśnięciu klawisza Enter (odpowiada klawiszowi NEWLINE w ZX81) program z pliku ALIEN.P zostanie załadowany i, jeśli ma opcję autostartu, uruchomiony:

W sieci Internet możesz znaleźć tysiące programów z rozszerzeniem .P. Jest to bardzo popularny format wśród emulatorów ZX81.

Swoje własne programy zapisujesz poleceniem:

SAVE "nazwa_programu"

Program zostanie zapisany w wybranym katalogu pod nazwą:

nazwa_programu.P

Jeśli program o takiej nazwie już istnieje, to zostanie nadpisany. Dlatego polecenie SAVE stosuj rozważnie.

To wszystko, jeśli chodzi o obsługę emulatora VB81. Więcej informacji na temat programowania ZX81 znajdziesz tutaj. Życzę miłej pracy z VB81 i przypomnienia sobie starych, dobrych czasów, gdy komputery wraz z nami były młode. W następnych rozdziałach znajdziesz kolejno instrukcję do załączonego w VB81 kompilatora języka ZX81 BASIC oraz do zintegrowanego z VB81 asemblera.

do podrozdziału do strony

Symulator VB81 – instrukcja