|
Serwis Edukacyjny Nauczycieli w I-LO w Tarnowie
Materiały dla uczniów liceum |
Wyjście Spis treści Wstecz Dalej
Autor artykułu: mgr Jerzy Wałaszek |
©2026 mgr Jerzy Wałaszek
|
| SPIS TREŚCI |
Pobierz plik instalacyjny emulatora VB81
Pobierz projekt Visual Basic 6.0 emulatora VB81
Z naszego serwisu możesz pobrać plik instalacyjny emulatora ZX81 o nazwie VB81 (cały emulator napisano w języku Visual Basic pakietu Visual Studio 6 firmy Microsoft, obecnie to również zabytek). W stosunku do wersji dostępnej w sieci Internet nasz emulator posiada poprawnie działający kod z usuniętymi kilkoma błędami. Drugą zaletą jest całkowite spolszczenie programu oraz dodanie kilku wygodnych opcji, które znacznie poprawiają komfort programowania.
Emulator będzie służył głównie byłym użytkownikom ZX81 – pozwoli on przypomnieć sobie stare czasy oraz skrobnąć jakiś prosty program w języku ZX81 BASIC czy w asemblerze mikroprocesora Z80. Nowym w tym temacie raczej odradzam ten program – i tak niewiele z niego zrozumieją – lepiej zagrać sobie w jakiegoś Quake'a na sieci itp.
Prezentowany program jest bardzo prosty w obsłudze i nie posiada zbyt wielu "bajerów" – dzięki temu przypomina mi on bardziej starego ZX81 niż inne emulatory, które można spotkać w sieci.
Oprócz instalatora VB81 udostępniamy również projekt VB81 dlaMicrosoft Visual Basic 6.0 Professional Edition.
Pobierz z naszego serwisu plik instalacyjny emulatora. Wykorzystaj w tym celu link podany na początku rozdziału – plik posiada wielkość ponad 9MB, zatem może się chwilę ładować w zależności od szybkości twojego połączenia z naszym serwerem. Jeśli będziesz miał kłopoty z pobraniem pliku, napisz list do administratora, a spróbujemy go przesłać za pomocą e-mail.
Pobrany plik jest archiwum ZIP, które należy rozpakować do dowolnego miejsca na twoim dysku twardym (najlepiej wybierz jakiś katalog tymczasowy lub w ostateczności pulpit). Wewnątrz archiwum znajdziesz katalog vb81, w którym będą trzy pliki:
| setup.exe | – | aplikacja instalatora. Emulator VB81 napisany jest w języku Visual Basic 6.0 Pro i wymaga do poprawnej pracy kilku plików systemowych związanych z tym środowiskiem. Instalator sprawdzi ich obecność w twoim systemie i jeśli odpowiednich plików nie znajdzie, to je zainstaluje – instalację sprawdziłem w środowisku Windows XP oraz Windows Vista. |
| Setup.lst | - | zawiera dane dla instalatora. |
| vb81.CAB | - | zawiera pliki do instalacji w skondensowanej formie. |
Uruchom setup.exe i zainstaluj VB81. Po instalacji w katalogu docelowym powinny znaleźć się następujące pliki:
| gpl.txt | – | tekst licencji GPL. Emulator VB81 jest wolnym oprogramowaniem i może być bezpłatnie rozpowszechniany bez żadnych ograniczeń. |
| Mcoder2.p | – | plik taśmy (patrz dalej) zawierający dobry kompilator dla języka ZX81 BASIC. W następnym rozdziale znajdziesz szczegółową instrukcję korzystania z tego kompilatora – dzięki niemu programy w ZX81 BASIC mogą działać nawet 20-30 razy szybciej. |
| St6unst.log | – | W tym pliku instalator umieścił istotne informacje dla odinstalowania z twojego komputera emulatora VB81. Jeśli nie będziesz tutaj grzebał, to proces deinstalacji powinien przebiec gładko, inaczej... sam wiesz... |
| vb81.exe | – | aplikacja emulatora ZX81. |
| ZX81.rom | – | do poprawnej emulacji komputera ZX81 potrzebna jest zawartość oryginalnej pamięci ROM z ZX81 BASIC oraz procedurami obsługi klawiatury, magnetofonu i wyświetlania obrazu na ekranie monitora. Ten plik to dokładny obraz ZX81 ROM. Nie usuwaj go, gdyż bez niego VB81 się nie uruchomi. |
| Zxa2.rom | – | ten plik zawiera dobry asembler dla ZX81, który pozwala pisać programy w kodzie maszynowym mikroprocesora Z80 na komputerze ZX81. Przy starcie asembler jest automatycznie instalowany w nieużywanym przez ZX81 obszarze ROM. Dzięki temu jest zawsze pod ręką. W dalszym rozdziale znajdziesz dokładną instrukcję korzystania z tego asemblera. |
Emulator VB81 emuluje komputer ZX81 o następujących parametrach:
Gdy emulator VB81 zostanie poprawnie zainstalowany na twoim komputerze, możesz go uruchomić albo z poziomu menu START, albo bezpośrednio z katalogu instalacji wybierając plik vb81.exe. Po uruchomieniu emulator VB81 jest od razu w pełni gotowy do pracy, jednakże możesz życzyć sobie zmienić kilka standardowych ustawień. Poniżej opisujemy kolejno elementy sterujące w VB81.
Jeśli pod paskiem menu nie widzisz paska narzędziowego, to prawdopodobnie jest on ukryty. Naciśnij Shift + F3, a pasek narzędziowy powinien się pokazać. W naszej wersji emulatora VB81 na pasku tym znajduje się 5 przycisków:

![]() F2 |
Przycisk resetowania ZX81. Po kliknięciu symulator powraca do stanu pierwotnego. Jednakże nie jest odświeżana pamięć ROM – dotyczy to modułu asemblera, który może ulec zniszczeniu, jeśli włączyłeś zapis do pamięci ROM pomiędzy 8-16KB. W takim przypadku przycisk ten resetuje tylko system ZX81 BASIC. |
![]() F3 |
Przycisk ustawia katalog taśmy, z którego można odczytywać i zapisywać pliki .P za pomocą rozkazów ZX81 BASIC – LOAD i SAVE. Katalog jest zapamiętywany w rejestrze Windows i będzie automatycznie ustawiony po załadowaniu symulatora. Standardowo katalog taśmy jest ustawiony na katalog z emulatorem VB81.
|
![]() F1 |
Przycisk przywołuje okienko z widokiem oryginalnej klawiatury ZX81. Przydaje się ono przy wprowadzaniu z klawiatury PC-ta poleceń i znaków dla ZX81.
Symbole oznaczone na klawiszach kolorem czerwonym W trybie
K naciśnięcie klawisza powoduje wprowadzenie W trybie L będzie to podstawowy symbol klawisza. Funkcje włączamy przechodząc najpierw do trybu
F Tryb graficzny
G włączamy/wyłączamy naciskając SHIFT
+
9. W oryginalnej obsłudze klawiatury ZX81 w symulatorze
VB81 |
![]() |
Przycisk powoduje przenumerowanie wszystkich wierszy programu ZX81 BASIC. Pierwszy wiersz otrzymuje numer 10, dalsze będą posiadały numery kolejno 20, 30 itd. Zmieniane są numery wierszy w instrukcjach GOTO, GOSUB, RUN, LIST, LLIST. Uwaga – procedura przenumerowywania nie jest specjalnie |
![]() |
Przycisk powoduje zatrzymanie wykonywania programu i powrót do trybu edycji. Zwykle program w języku BASIC zatrzymuje się po naciśnięciu spacji, która w tym przypadku pełni rolę klawisza BREAK. Jednakże jeśli program wpisywał coś w pamięć (lub jest to program w asemblerze) i komputer się zawiesił, to kliknięcie tego przycisku może (ale wcale nie musi – zależy od poczynionych przez program szkód) uratować twoją pracę – w normalnym ZX81 w takim przypadku należało wyłączyć i włączyć zasilanie, tracąc przy okazji wszystko w pamięci.
Dobra rada – nie korzystaj z tej opcji zbyt często, to jest tylko |
| Opcja menu | Klawisz skrótu |
Opis |
| Plik→Określ katalog z taśmą | F3 | pozwala ustawić katalog na twoim dysku twardym, z którego symulator będzie odczytywał i zapisywał pliki .P. |
| Plik→Resetuj ZX81 | F2 | reset symulowanego ZX81. Program w pamięci zostaje usunięty jakrównież wszystkie modyfikacje wprowadzone przy pomocy POKE. |
| Plik→Koniec | Ctrl+F4 | Zakończenie pracy programu VB81 |
| Opcje→Rozmiar obrazu→ →Standardowy |
Shift+F5 | Obraz o rozdzielczości 192×256. |
| Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnej szerokości |
Shift+F6 | Obraz o rozdzielczości 192×512 |
| Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnej wysokości |
Shift+F7 | Obraz o rozdzielczości 384×256 |
| Opcje→Rozmiar obrazu→ →Podwójnego rozmiaru |
Shift+F8 | Obraz o rozdzielczości 384×512 |
| Opcje→Rozmiar obrazu→ →Potrójnego rozmiaru |
Shift+F9 | Obraz o rozdzielczości 576×768 |
| Opcje→Pokazuj pasek narzędziowy |
Shift+F3 | Pokazuje lub ukrywa pasek z przyciskami |
| Opcje→Kolory... | F4 | Wyświetla okno dialogowe, które pozwala zdefiniować kolory ekranu ZX81: ![]() FAST, to przy wykonywaniu programu ekran przyjmuje wybrany dla trybu FAST kolor. Jeśli opcję anulujemy, to obraz pozostaje niezmieniony, aż do zakończenia programu – dopiero wtedy treść obrazu będzie uaktualniona. Ten sposób wyświetlania usuwa denerwujące migotanie obrazu, przy tworzeniu np. programu w trybie FAST. Osobiście go nie preferuję, chociaż... Wybrane kolory są zapamiętywane w rejestrze Windows i zostaną automatycznie wybrane przy ponownym uruchomieniu VB81. |
| Opcje→Zezwalaj na zapis do obszaru ROM 8-16KB |
brak | Ta opcja pozwala "włączyć" RAM w obszarze od 8 do 16KB. W tym miejscu przechowywany jest ROM z asemblerem. Jeśli z niego nie korzystasz, to oczywiście obszar ten możesz przekształcić w RAM – dzięki czemu będziesz mógł na VB81 tworzyć swoje własne zestawy znaków – UDG. Osobiście wolę tu mieć ROM z asemblerem. Zwróć również uwagę, iż większość ZX81 była wyposażona w 16KB RAM, zatem programy wymagające większej ilości pamięci nie będą pracowały na typowym ZX81. |
| Pomoc→Klawiatura ZX81 | F1 | Wyświetla okno z obrazem klawiatury ZX81.![]() |
| Pomoc→Informacje o vb81... | Shift+F1 | Wyświetla okienko informacyjne:![]() nad napisaniem własnego emulatora ZX81, ale zamiar ten muszę odłożyć na czas bliżej nieokreślony), lecz firmy GROK. W okienku informacyjnym jest link do ich strony firmowej. Ze swojej strony tylko usunąłem z kodu udostępnionego w Internecie kilka istotnych błędów, poprawiłem wygląd okna z klawiaturą ZX81, spolszczyłem napisy oraz dodałem opcję renumeracji wierszy i zatrzymywania emulowanego ZX81. |
Emulator VB81 przechwytuje procedury odczytywania i zapisywania programów w ZX81. W ich miejsce wykonuje własne procedury, które odczytują dane z wybranych plików .P. Procedura jest następująca:
Ustaw katalog, w którym chcesz zapisywać i odczytywać pliki .P. Na początku
pracy z VB81 jest to katalog instalacji emulatora. Zmiany dokonujesz albo
przyciskiem
, albo opcją
menu

ustawiasz odpowiedni dysk oraz wybierasz na tym dysku katalog z plikami .P. W powyższym przykładzie wybrany jest dysk F, następnie katalog F:\apps\emu\ZX81\games. W okienku po prawej stronie widzisz listę dostępnych w tym katalogu plików.
Teraz odczyt pliku wykonywany jest z poziomu języka ZX81 BASIC:
Na przykład w wybranym powyżej katalogu znajduje się program o nazwie ALIEN.P. Aby załadować go do vb81, z poziomu ZX81 BASIC wpisujesz polecenie:

W nazwie programu nie podajesz już rozszerzenia .P. Po wciśnięciu klawisza Enter (odpowiada klawiszowi NEWLINE w ZX81) program z pliku ALIEN.P zostanie załadowany i, jeśli ma opcję autostartu, uruchomiony:

W sieci Internet możesz znaleźć tysiące programów z rozszerzeniem .P. Jest to bardzo popularny format wśród emulatorów ZX81.
Swoje własne programy zapisujesz poleceniem:
Program zostanie zapisany w wybranym katalogu pod nazwą:
Jeśli program o takiej nazwie już istnieje, to zostanie nadpisany. Dlatego polecenie SAVE stosuj rozważnie.
To wszystko, jeśli chodzi o obsługę emulatora VB81. Więcej informacji na temat programowania ZX81 znajdziesz tutaj. Życzę miłej pracy z VB81 i przypomnienia sobie starych, dobrych czasów, gdy komputery wraz z nami były młode. W następnych rozdziałach znajdziesz kolejno instrukcję do załączonego w VB81 kompilatora języka ZX81 BASIC oraz do zintegrowanego z VB81 asemblera.
![]() |
Zespół Przedmiotowy Chemii-Fizyki-Informatyki w I Liceum Ogólnokształcącym im. Kazimierza Brodzińskiego w Tarnowie ul. Piłsudskiego 4 ©2026 mgr Jerzy Wałaszek |
Materiały tylko do użytku dydaktycznego. Ich kopiowanie i powielanie jest dozwolone pod warunkiem podania źródła oraz niepobierania za to pieniędzy.
Pytania proszę przesyłać na adres email:
Serwis wykorzystuje pliki cookies. Jeśli nie chcesz ich otrzymywać, zablokuj je w swojej przeglądarce.
Informacje dodatkowe.