La Edukada Servo
de I-LO en Tarnovo
Do strony głównej I LO w Tarnowie

Materialoj por geliceanoj

  Librejo       Enhavo       Reen       Antaŭen  


LA VENECIA KOMERCISTO

Aŭtoro: William Shakerspeare

©2024 Geo
I-LO en Tarnovo

La Enhavo

AKTO TRIA

SCENO I

En Venecio. Sur strato.

Eniras Salanio kaj Salarino.

SALANIO:

Nu, kio da novaĵo sur Rialto?

SALARINO:

Ankoraŭ sen kontraŭdiro vivas tie la famo, ke

Antonio havas ŝipon riĉe sarĝitan, kiu pereis

sur la maro mallarĝa; mi pensas, ke oni nomas

la lokon Goodwins; tre danĝera malprofundaĵo

kaj pereiga, kie kuŝas entombigitaj la kadavroj

de multaj altaj ŝipoj, por tiel diri, se mia raportintino

la Famo estas verema honestulino.

SALANIO:

Mi volus rilate tiun aferon, ke ŝi estu la plej

mensogema babilulino, kiu iam kraketis per

zingibro, aŭ kredigis al siaj najbaroj, ke ŝi funebras

la trian edzon. Sed estas vere, tute sen trodiraj

glitiĝoj kaj laŭlarĝa irado sur la difinita

ĉefvojo de parolado, ke la bonulo Antonio, la

honestulo Antonio, – ho, se mi nur disponus

terminon sufiĉe bonan por akompani lian nomon! –

SALARINO:

Tamen, pri la frazfina punkto.

SALANIO:

Ha, kion vi diras? Nu, la fino estas, ke li perdis

unu ŝipon.

SALARINO:

Mi deziras, ke tio estu finfino de liaj perdoj.

SALANIO:

Mi ĝustatempe diru amen! por ke la diablo ne

interkruciĝu kun mia preĝo; ĉar jen li venas en

la similaĵo de judo.

Eniras Shylock.

Kiel nun, Shylock! kiuj novaĵoj ĉe la komercistoj?

SHYLOCK:

Vi sciis, neniu pli bone, neniu pli certe ol vi, pri

la forflugo de mia filino.

SALARINO:

Jes, efektive; miaflanke mi konis la tajloron, kiu

faris la flugilojn, per kiuj ŝi forflugis.

SALANIO:

Kaj Shylock, siaflanke, sciis, ke la birdeto jam

ricevis plumojn; kaj en tiaj okazoj, se ili forflugas

de la nesto, oni ne kondamnas.

SHYLOCK:

Ŝi ja estas kondamnita pro tiu peko.

SALARINO:

Jes, efektive, se la diablo povas esti ŝia juĝisto.

SHYLOCK:

Ve, ke mia propra karno kaj sango ribelis!

SALANIO:

Fi, fi, la maljuna karnaĉo! Ĉu ĝi ribelas en tioma

aĝo?

SHYLOCK:

Mi diras, ke mia filino estas mia karno kaj sango.

SALARINO:

Pli diferencas inter si via karno kaj ŝia ol ebono

kaj eburo; pli viaj sangoj diferencas ol ruĝa

vino kaj rejna. Sed diru, ĉu vi aŭdis, ĉu Antonio

suferis perdon sur la maro, aŭ eble ne?

SHYLOCK:

Jen por mi plua malprosperaĵo; bankrotulo,

malŝparema dando, kiu preskaŭ timas montri

la vizaĝon sur Rialto; almozulo, kiu iam venadis

tiel aplombe sur la komercplacon: li zorgu

pri sia kontrakto. Li kutimis nomi min procentegulo:

li zorgu pri sia kontrakto. Li kutimis

pruntedoni monon pro kristana komplezemo;

li zorgu pri sia kontrakto.

SALARINO:

Tamen kompreneble, se li malplenumos, vi ne

prenos lian karnon. Por kio utilas tio?

SHYLOCK:

Por logi fiŝojn. Se ĝi nutros nenion alian, ĝi nutros

almenaŭ mian venĝon. Li honte min traktis,

li maltrafigis al mi duonmilionon, ridis pri

miaj malprofitoj, mokis miajn gajnojn, malestimis

mian nacion, perfidis miajn marĉandojn,

malvarmigis miajn amikojn, incitis miajn malamikojn;

– kaj pro kio? ĉar mi estas hebreo!

Ĉu hebreo ne havas okulojn? Ĉu hebreo ne havas

manojn, organojn, mezurojn, sentojn, inklinojn,

pasiojn? Ĉu ne nutrata de samaj manĝaĵoj,

vundata de samaj vundiloj, ema ekhavi

samaj malsanoj, kuracata de samaj rimedoj,

varmigata kaj frostigata de samaj vintro kaj somero,

kiel estas kristano? Se vi pikas nin, ĉu ni

ne sangas? Se vi tiklas nin, ĉu ni ne ridas? Se vi

venenas nin, ĉu ni ne mortas? Kaj se vi ofendas

nin, ĉu al ni ne decas revenĝi? Se ni similas vin

laŭ ceteraĵoj, ankaŭ laŭ tio ni vin similos. Se

hebreo ofendas kristanon, kia estas ĉi ties humileco?

Nu, venĝo. Se kristano ofendas hebreon,

kia, laŭ kristana ekzemplo, devas esti ĉi

ties toleremo? Venĝo, kompreneble. La malindecon,

kiun vi al mi instruas, mi plenumos; kaj

estos strange, se mi ne plibonigos la instruon.

Eniras servisto.

SERVISTO:

Sinjoroj, mia mastro Antonio estas en sia domo

kaj deziras paroli kun vi ambaŭ.

SALARINO:

Ni jam serĉis lin tien kaj reen.

Eniras Tubal.

SALANIO:

Jen venas alia el la gento; tria egalulo ne estas

trovebla, se la diablo mem ne fariĝos judo.

Eliras Salanio, Salarino kaj servisto.

SHYLOCK:

Kiel nun, Tubal? Kia novaĵo el Ĝenovo? Ĉu vi

trovis mian filinon?

TUBAL:

Ofte mi venis, kie oni rakontis pri ŝi; tamen ŝin

trovi mi ne povas.

SHYLOCK:

Nu, jen, jen, jen, jen vi havas! Malaperis diamanto,

kiu kostis al mi dumil dukatojn en

Frankfurto! La malbeno neniam ĝis nun venis

sur nian nacion: ĝis nun mi ne sentis ĝin;

dumil dukatoj en tio kaj aliaj multe-, multekostaj

juveloj. Mi deziras, ke mia filino estu kadavro

ĉe mia piedo kaj la juveloj ĉe ŝia orelo!

Ke ŝi estu kuŝanta sur portilo ĉe mia piedo kaj

la dukatoj en ŝia ĉerko! Ĉu neniu novaĵo pri ili?

Nu, tiel estas; kaj elspeziĝis en la serĉado, mi

ne scias kiom. Ho, perdo sur perdon! Formalaperas

la ŝtelinto kun tiom kaj tiom aldone por

trovi la ŝtelinton; kaj neniu kontentigaĵo, neniu

venĝo; ne: nek troviĝas ia fatalo, kiu ne eksidus

sur miajn ŝultrojn; neniuj spirĝemoj, kiujn mi

ne spirus; neniuj larmoj, kiujn mi ne verŝus.

TUBAL:

Jes, aliaj homoj ankaŭ renkontas malbonŝancon:

Antonio, kiel mi aŭdis en Ĝenovo, –

SHYLOCK:

Hej, hej, kion? fatalo, fatalo?

TUBAL:

Pereis unu lia ŝipego, veturanta el Tripoliso.

SHYLOCK:

Dion mi dankas, mi dankas al Dio! Ĉu vero, ĉu

nepre vero?

TUBAL:

Mi parolis kun kelkaj el la ŝipanoj, kiuj saviĝis

el la pereo.

SHYLOCK:

Dankon, dankon, bona Tubal! Bonaj, bonaj

novaĵoj! Ha, ha, ha! Kie? Ĉu en Ĝenovo?

TUBAL:

Via filino elspezis en Ĝenovo, laŭ la famo, en

unu nokto okdek dukatojn.

SHYLOCK:

Vi ponardas min; neniam mi revidos mian

oron; okdek dukatojn! okdekon da dukatoj!

TUBAL:

Vojaĝis kun mi kelkaj el la kreditoroj de Antonio

al Venecio; ili ĵuras, ke vole-nevole li rompiĝos.

SHYLOCK:

Mi tre ĝojas pri tio; mi turmentos lin; mi suferigos

lin; mi ĝojegas pri tio.

TUBAL:

Unu el ili montris al mi ringon, kiun li ricevis

de via filino intersanĝe por simio.

SHYLOCK:

Fi, fi al ŝi! vi faras al mi torturon, Tubal; tio

estis mia turkiso; ĝin donis al mi Lea, kiam mi

estis fraŭlo; mi ne fordonus ĝin por tuta dezerto

da simioj.

TUBAL:

Tamen Antonio estas nepre ruinigita.

SHYLOCK:

Jes, efektive, tre, tre vere. Iru, Tubal, dungu por

mi advokaton; aranĝu kun li du semajnojn anticipe.

Se li malplenumos, mi forprenos al li la

koron; ĉar nur se li estos for de Venecio, mi

povos gajnadi laŭ mia volo. Iru, Tubal, iru kaj

revidu min en la sinagogo; iru, bona Tubal; en

la sinagogo, Tubal.

Ili eliras.

SCENO II

En Belmont. Salono en la domo de Portia.

Eniras Bassanio, Portia, Gratiano, Nerissa kaj akompanantoj.

PORTIA:

Mi petas vin, prokrastu iom; paŭzu

almenaŭ kelkajn tagojn ĝis hazardo;

ĉar, se malĝuste vi elektos, mi

seniĝos je kunesto via; tial

detenu vin, mi petas, kelkan tempon.

Io pensigas min – sed ne la amo –,

ke mi ne volas perdi vin; kaj certe

ne tiel konsiladas la malamo.

Sed, por ke vi pli bone min komprenu –

fraŭlino tamen langon ne posedas

krom penso, – mi volonte vin detenus

monaton tie ĉi aŭ du, ĝis sorton

pri mi vi provos. Mi ja povus montri

divenon ĝustan, tamen nur ĵurrompe;

kaj nepre mi ne rompos; tiel, eble

maltrafos vi kaj tiel al mi trudos

la pekan volon, esti perfidinta.

Riproĉas mi okulojn viajn, kiuj

per sorĉo dupecigis min; duono

propraĵo via estas kaj duono

la via – ne! mi volis diri ”mia”,

sed se miaĵo, via; do tutaĵo

ankoraŭ via. Sed tempaĉoj nunaj

rajtaĵojn baras kontraŭ posedantoj;

propraĵo via, do, ne estas via!

Kaj se okazos peko, tiam iru

ne mi, sed la fortuno, en inferon.

Tro longe mi babilis, sed mi volas

la tempon plilongigi, eltiradi,

kaj streĉi per prokrasto, por deteni

vin de elekto via.

BASSANIO:

Lasu min

elekti, ĉar en stato mia nuna

nur vivas mi sur streĉa torturilo.

PORTIA:

Torturo! Do konfesu vi, Bassanio,

ke vi perfidon miksis kun la amo.

BASSANIO:

Nenian krom malbela tiu speco:

malfido pri efektivigo fina

de mia amo. Kiam fajr’ kaj neĝo

kunvivos amikece, tiam ankaŭ

pariĝos mia amo kun perfido.

PORTIA:

Tamen el sur streĉilo vi parolas;

kaj torturataj homoj ĉion diras.

BASSANIO:

Promesu vivon, – veron mi konfesos.

PORTIA:

Konfesu do kaj vivu.

BASSANIO:

La konfeso

nur estas: Mi konfesas, ke mi amas.

Aminda torturad’! Ĉar min instruas

la torturisto mem pri savrespondoj.

Sed iru mi al sorto kaj kestetoj.

PORTIA:

Komencu do! Mi estas enŝlosita

en unu el la tri; se vi min amas,

vi min eltrovos. Ĉiuj staru for,

Nerissa kaj ceteraj. Dum elekton

li konsideras, muzikadu; tiam,

perdinte, li finiĝos kiel cigno,

muzike distriĝante; kaj por dece

plenigi la komparon: miaj larmoj

liveros rivereton kaj la akvan

mortliton lian. Sed li eble gajnos!

Kaj kia tiam estas la muziko?

Muziko tiam estas trumpetado

ĉe riverenc-farado de fidelaj

regatoj antaŭ reĝo ĵus kronita.

ĝi estas kvazaŭ sonoj de tagiĝo

la dolĉe enŝtelantaj en orelon

fianĉan, por lin voki al edziĝo.

Nun iras li ne malpli bravmiena,

sed multe pli amata, ol la juna

Alkido, kiam li rekaptis virgan

tributon, kiun Trojo kriegante

al la marmonstro pagis. Mi prezentas

ofer-viktimon kaj la alestantoj –

virinojn la Dardanajn kun okuloj

larmlacaj, elvenintajn por rigardi

iradon de l’ laboro. Herkuleso,

alpaŝu! Se vi vivos, same mi.

Mi, kiu nur rigardas la batalon,

pli tremas ol la batalanto, vi.

Muziko, dum Bassanio meditas super la kestetoj.

KANTO:

Diru, de kie devenas la amo?

Ĉu de la koro, ĉu de la cerbo?

Kiel naskita, kiel nutrita?

Respondu, respondu.

En la okuloj naskiĝas la amo,

Per rigardado nutriĝas; ho, gardu!

Amo mortigas en sia lulilo.

Ĉiuj sonoru funebre pro l’ amo:

Bojm bojm beluna bojm belun’.

ĈIUJ:

Bojm bojm beluna bojm.

BASSANIO:

Tre povas esti, ke paradobjektoj

la plej malmulte da valoro havas.

Ornamo ĉiam trompas en la mondo.

En ĵur-proceso, pledo la plej putra

kaj abomena povas ŝajni bona,

se nur spicite per belsona voĉo.

Ĉe religio, malbenita dogmo

hereza, kiu ajn, ricevos eble

aprobon kaj biblian citapogon

el cerbo serioza, forkaŝanta

la malindecon sub ornamo bela.

Malvirto la plej evidenta prenas

virtsignon ian sur la eksteraĵo.

Troviĝas ofte malbravulo, koron

havanta malfidindan kiel sabla

ŝtuparo, sed li tamen portas barbon

taŭgan por Herkuleso aŭ por Marso

fruntsulka, dum interna serĉo montrus

en lia korp’ hepaton lakte blankan,

kaj nur aspekton prenas li heroan

por fari sin timinda! Konsideru

belecon, kiel oni ĝin aĉetas

laŭ ĝia pezo; tiel do montriĝas

miraklo de naturo; ĉar, portante

plimulte, oni estas pli malpeza.

Kaj same, la krispitaj, orkoloraj,

serpentaj bukloj, kiuj tiel gaje

flirtadas kun la vento sur la kapo

de fama belulino, estas ofte

senduba doto de alia kapo,

kies kranio nun en tombo kuŝas.

Ornamo tiel estas nur la bordo

alloga de plej danĝerplena maro;

ĝi estas skarpo bela vualanta

hindinon belan; aŭ, per unu vorto,

ŝajnvera vesto de ruzemaj tempoj

por kapti la plej saĝajn. Tial, vi

belaĉa oro, vi nutraj’ malmola

de Midas, vin neniel prenos mi;

nek vin, vi pala sklavo, interhome

komuna; tamen, vi malgrasa plumbo;

pliŝajne vi minacas ol promesas.

Paleco via pli ol elokvento

influas min. Ĉi tie mi elektas.

Rezultu ĝojo!

PORTIA:

(Flanken) Kiel la ceteraj

pasioj nun distriĝas en aeron;

dubemaj pensoj, malesper’ maltima,

teruro frosttremanta kaj ĵaluzo

la verdokula! Ho, vi amo, estu

modera kaj ekstazon vian regu;

la ĝojon bridu laŭ mezuro; pli avaru

kun tiu ĉi troeco; benon vian

tro forte sentas mi; ĝin malpliigu,

ke mi ne supersatu.

BASSANIO:

Kian trovon?

Li malfermas la plumban kesteton.

Jen similaĵo de l’ belega Portia!

Sed kiu disimila homo tiel

kun preskaŭ krea povo verkis ĝin?

Ĉu la okuloj movas sin? aŭ ili

ricevas kvazaŭ movon simpatie

kun okulgloboj miaj? Spir’ miela

la nefermitajn lipojn apartigas;

tre dece tiel dolĉa bar’ disigas

amikojn tiel dolĉajn. Tie ĉi

per siaj haroj rolas araneon

pentristo kun la orfadena reto

plektita por impliki virajn korojn

pli firme, ol araneaĵo tenas

kaptitajn kulojn. Sed okulojn ŝiajn

kiel li havis vidon por desegni?

Ĉar, kiam li unuan pentris, tiu

kredeble povus sorĉi ambaŭ liajn,

kaj resti mem nepara. Sed rigardu:

per kiom mia laŭdo tiun ombron

ofendas per taksado ne sufiĉe

altŝata, sammezure jena ombro

postsekvas lame la objekton mem.

Jen la folio, kiu mian sorton

entenas kaj anoncas.

Li legas

Vi, kiu ne juĝas laŭ nura aspekto.

Egale bonŝancas por trafo, elekto!

Ĉar bonan fortunon ricevis vi tian,

Kontenta vi estu, ne serĉu alian.

Se vere vin plaĉas ĉi tiu kondiĉo,

Kaj vi la bonŝancon kalkulas feliĉo,

Vin turnu al la sinjorino, ker-damo,

Kaj ŝin ekposedu per kiso de amo.

Foli’ ĝentila, vere! Sinjorino bela,

permesu; mi mandaton jenan portas

por doni kaj ricevi. Kiel unu

el du publikaj konkurantoj, kiu

sin opinias bone meritinta,

sed, ĉe aplaŭdo kaj ĉieaj krioj,

kun kapturniĝo staras, rigardante

en dubo, ĉu aŭdataj la laŭdkrioj

rilatas lin, aŭ ne, – tiele mi,

ĉi tie, ho, belega sinjorino,

en dubo staras, ĉu mi ĝuste vidas,

ĝis vi subskribos, jesos kaj sankcios.

PORTIA:

Vi vidas min, Bassanio Via Moŝto,

kia mi staras. Kvankam por mi mem

sopiri al treega plibonigo

modere mi dezirus, por vi tamen

mi volus esti dudekoble mi,

kaj tio eĉ trioble; pli belega

miloble; kaj pli riĉa – mirade.

Por nur ricevi altŝatadon vian,

mi volus havi sen mezur’, amikojn,

virtojn, belecojn kaj bienojn. Tamen

plensumo mia estas nur tutaĵo

de io konsistanta el: – knabino

nesperta kaj ne klera kaj ne lerta;

feliĉa, ke ŝi estas ne troaĝa

por lerni; pli feliĉa, ke almenaŭ

natura ŝia sprito kapabligas

al ŝi lernadon; laste, plej feliĉa,

ke ŝi spiriton sian malsovaĝan

konfidas al la via por instruo,

kiel al reĝ’, reganto kaj sinjoro.

Mi mem kaj la miaĵo nun fariĝis

vi kaj la via. Antaŭ nur momento

mi estis estro de ĉi tiu bela

domego, mastro de l’ servistoj miaj,

reĝino de mi mem: kaj nun subite

la domo, la servistoj kaj mi mem

al vi, sinjoro mia, apartenas.

Mi ĉion donas kun ĉi tiu ringo;

kaj ĝin se iam vi forigos, perdos,

aŭ fordonacos, tio antaŭmontru

pereon finan de amsento via,

kaj min rajtigu por insulti vin.

BASSANIO:

Min, sinjorino, je la parolpovo

senigis vi. Nur sangopulso mia

respondon donas; kaj en mia korpo

konfuzo tia regas, kian montras

zumanta, ĝoja homamaso, kiun

ĵus bele alparolis kara princo;

kaj tiam ĉiuj ioj, kunfandite

fariĝas vasto da nenio krom

ĝojego senesprime esprimata.

Sed kiam jena ringo jenan fingron

forlasos, tiam min forlasos vivo;

vi tiam povos kun certeco diri:

Bassanio nepre mortis!

NERISSA:

Viaj Moŝtoj,

Nun estas nia vico, kiuj staris

apude kaj esperojn niajn vidis

fariĝi realaĵo, por gratuli:

Sinjoro, ĝojon! Ĝojon, sinjorino!

GRATIANO:

Moŝto Bassanio kaj Moŝtin’ aminda,

al vi deziras mi: Vi ĝojon havu

laŭ via pensopov’; kaj tio certe

neniel min senigos. Kaj mi petas,

ke, kiam viaj Moŝtoj solenigos

kontrakton la fidelan, tiam mem

edziĝu ankaŭ mi.

BASSANIO:

Nu, kompreneble,

se nur vi povos trovi la edzinon.

GRATIANO:

Mi dankas, Moŝto; ŝin vi jam provizis.

Okuloj miaj viglas, kiel viaj.

Vi la mastrinon vidis, mi rigardis

la domaninon; enamiĝis vi,

kaj mi – por tempokupo – enamiĝis.

Egale, Moŝto, ni meritis ambaŭ.

Dependis via sorto de ĉi tiu

kesteto kaj okaze ankaŭ mia;

ĉar, post amindumado ŝvitiganta,

kaj amĵurado ĝis palato mia

sekiĝis tute, fine mi ricevis

promeson – espereble plenumotan –

de jena belulin’, ke ŝi min amos,

se nur akiros via sortoprovo

mastrinon ŝian.

PORTIA:

Ĉu, Nerissa, vere?

NERISSA:

Jes, sinjorino, se vin plaĉas tio.

BASSANIO:

Ĉu vi honeste, Gratian’, intencas?

GRATIANO:

Sinjor’, honeste!

BASSANIO:

En festeno nia

edziĝo via estos tre ŝatata.

GRATIANO:

Ni vetu kun ili pri la unua knabo per mil dukatoj.

NERISSA:

Kion? Kun garantiaĵo deponita?

GRATIANO:

Ne! ĉar en tiu okazo ni nepre malgajnus.

Sed kiu tie venas? Ĉu Lorenzo

kun sia paganino? Jen malnova

amiko Venecia; ĉu Salanio?

Eniras Lorenzo, Jessica kaj Salanio.

BASSANIO:

Lorenzo kaj Salanio, bonvenintaj

vi estu, kiom povas bonvenigi

la ĉi-tiea nova mia stato.

Se tion, kara Portia, vi permesas,

amikojn bonvenigas mi, samlandajn.

PORTIA:

Tutkore, via Moŝto, ankaŭ mi.

LORENZO:

Mi dankas vian Moŝton. Miaflanke,

mi ne intencis tiun ĉi viziton;

survoje renkontinte je Salanio,

mi cedis al insista lia peto,

ke mi lin akompanu.

SALANIO:

Mi insistis, Moŝto,

ne sen motivo, ĉar sinjor’ Antonio

al vi lin rekomendas.

Li donas al Bassanio leteron.

BASSANIO:

Antaŭ ĉio

diru, mi petas, kiel nune fartas

amiko mia bona.

SALANIO:

Ne malsana,

krom eble en spirito; nek li sanas,

krom eble en spirito; lian staton

letero tiu montros.

GRATIANO:

Vi, Nerissa,

la fremdulinon jenan bonvenigu;

prizorgu ŝin. Salanio, mi salutas

El Venecio kiuj do novaĵoj?

Ĉu sanas tiu estro-komercisto,

bonul’ Antonio? Certe lin ĝojigos

sukceso nia. Estas ni Jasonoj;

ni la ŝafveston gajnis.

SALANIO:

Volus mi,

ke vi gajnintoj estu de l’ ŝafvesto

de li perdita.

PORTIA:

Jena skribitaĵo

enhavas ion malagrablan, kiu

forigas de la vangoj de Bassanio

la ruĝon; eble mortis iu kara;

nenio monda, ekster tio, povus

influi tiel strange la humoron

de sintenulo. Pli kaj pli malbone!

Permesu min, Bassanio; mi fariĝis

duone vi kaj devas duonpreni

kun vi libere ĉion enhavatan

en la skribaĵo.

BASSANIO:

Ĉarma mia Portia,

jen kelkaj el plej malagrablaj vortoj.

jam iam makulintaj skribfolion!

En la unua tempo, sinjorino,

de miaj am-proponoj, mi libere

konfesis, ke riĉaĵo mia tuta

nur en la vejnoj fluas, ke mi estas

simple nobelo. Tiam mi parolis

la veron; tamen, sinjorino kara,

vi vidos, ke, taksante min je nulo,

eĉ tiel fanfaronis mi. Anstataŭ

certigi, ke nenion mi valoras,

mi devus tiam diri, ke mi estas

eĉ malpli ol nenio; ĉar mi vere

alkroĉis min al unu plejkarulo,

tiel amikon mian implikante

kun lia malamiko, – por havigi

al mi rimedojn. Jen komunikaĵo.

Papero ĝia kvazaŭ de l’ amiko

la korpo estas; ĉiu ĝia vorto

sangoŝprucanta buŝsimila vundo.

Salanio, ĉu ĝi povas tiel esti?

Ĉu vere malsukcesis ĉiuj liaj

komerc-hazardoj? Eĉ ne unu trafis?

el Tripoliso, Meksikuj’, Anglujo,

Lisboa, Berberujo kaj Hindujo?

Ĉu eĉ ne unu ŝipo sin forsavis

de l’ rokoj, malamikaj por komerco?

SALANIO:

Sinjoro, eĉ ne unu. Ekster tio,

se eĉ li havus nun kontantan monon,

la judo, kiel ŝajnas, ne akceptus

repagon. Mi neniam konis homon,

an homoforman beston, tiel akre

avidan por detrui homaranon.

Matene kaj vespere li la dukon

turmentas; li la staton mem admonas

pri rajtoperdo, se al li justecon

malhelpos regnaj homoj. Eble dudek

komercegistoj, eĉ la duko mem

kaj altranguloj la plej eminentaj

kun li elprovis rezonadon, tamen

ankoraŭ li persistas en malica

pretendo sia pri la juĝasigno,

pri la justeco kaj pri sia akto.

JESSICA:

Kun li loĝante, mi lin aŭdis ĵuri

al Tubal kaj al Ĉus, samlandaj homoj,

ke li avidas pli l’ Antonian karnon

ol dudekoble la de li ŝuldatan

monsumon; kaj mi scias, Via Moŝto,

ke se la leĝo kaj aŭtoritato

lin ne malhelpos, tiam kompatinda

Antonio tre suferos.

PORTIA:

Ĉu ĝi estas

amiko via kara, la premato?

BASSANIO:

Por mi amiko la plej kara; viro

la plej bonkora; malplej lacigebla

spirito, ĉiam preta por komplezi;

viro montranta la antikvan Roman

honoron pli ol ĉiu nun spiranta

en Italujo.

PORTIA:

Kian sumon ŝuldas

li al la judo?

BASSANIO:

Jam por mi li ŝuldas

trimil dukatojn.

PORTIA:

Ĉu ne pli ol tiom?

Do pagu sesmil kaj kontrakton lian

nuligu; eĉ la sesmil duobligu;

kaj tion triobligu jam, prefere

ol ke amiko tia unu haron

forperdu pro la kulpo de Bassanio.

Unue min en preĝodom’ donacu

per nomo de edzino; tiam for!

al Venecio kaj amiko via;

ĉar vi neniam devas flanke kuŝi

de Portia kun animo maltrankvila.

Oron vi povas havi por repagi

la bagatelan ŝuldon dudek fojojn;

kaj ĝin paginte, tien ĉi konduku

amikon la fidelan. Intertempe

mi kaj Nerissa, mia domanino

vivos en stato de knabin-vidvinoj.

Sed nun klopodu ni! ĉar vi foriros

en la edziĝotago mem. Gastigu

amikojn viajn; estu gajmiena.

Ĉar kare estas vi pagita, kare

mi amos vin. Sed legu nun al mi

la komunikon de l’ amiko via.

BASSANIO:

(Legas)

Karulo Bassanio, malprosperis al mi ĉiuj miaj ŝipoj; miaj kreditoroj iĝas kruelaj; miaj rimedoj estas tre malvastigitaj; mia kontrakto kun la judo estas limpasinta; kaj ĉar, pagante ĝin, mi nepre ne povos vivi, do rilate ĉiujn ŝuldojn inter vi kaj mi ni estas kvitaj, se nur mi povos vidi vin ĉe mia morto. Tamen faru laŭ plezuro via: se via amo ne inklinigas vin veni, ankaŭ vin ne devigu mia letero.

PORTIA:

Amato, rapidigu la aferojn

kaj ekvojaĝu.

BASSANIO:

Ĉar mi havas vian

permeson forveturi, mi rapidos.

Sed ĝis reveno mia, mi kulpigos

neniun liton per ripozo, kiu

sin intermetus inter vi kaj mi.

Ili eliras.

SCENO III

En Venecio. Sur strato.

Eniras Shylock, Salarino, Antonio kaj karceristo.

SHYLOCK:

Vi, karceristo, gardu lin. Kompaton

al mi ne predikadu. Tie staras

la malsaĝulo, kiu pruntdonadis

pro danko. Karceristo, lin prizorgu,

ANTONIO:

Tamen afable, Shylock, min aŭskultu.

SHYLOCK:

Mi nepre havos la kontraktan rajton;

vi ne parolu kontraŭ mia rajto.

Mi metis ĵuron, havi mian rajton.

Neofendite vi min nomis hundo:

sed, ĉar mi estas hundo, gardu vin

de miaj dentoj. Devas malrifuzi

la duko mian peton pri justeco.

Mi miras, vi malinda karceristo,

ke vi, naive, tiel promenigas

lin laŭ deziro lia.

ANTONIO:

Mi petegas,

aŭskultu min.

SHYLOCK:

Mi volas havi rajton;

aŭskulti mi ne volas; nepre rajton

mi havos; do vi plu ne paroladu.

Ne volas mi fariĝi lacokula

molkapa malsaĝulo kaj balanci

malseveriĝan kapon kaj spirĝemi

kaj cedi, pro Kristanaj petegantoj.

Ne sekvu; ne toleros mi parolon;

mi rajton nepre havos.

Li eliras.

SALARINO:

Tio estas

hundaĉo la plej necedema, kiu

kun homoj iam loĝis.

ANTONIO:

Lasu lin.

Mi jam ne sekvos lin kun vanaj petoj.

Mi scias bone, kial li atencas

al mi la vivon, ĉar mi ofte savis

el liaj persekutoj pro limpaso

multajn al mi plendintajn. Tial li

malamas min.

SALARINO:

Sed certe tiun ĉi

proceson ne subtenos nia duko.

ANTONIO:

Ne povas li malhelpi la kuradon

de l’ leĝo, pro la kontentiga stato

ĉe ni en Venecio de l’ fremduloj.

Se oni ĝin difektos, tio naskos

plendojn pri la justec’ en lia regno;

ĉar, en ĉi tiu urbo, la komerco

kaj la profit’ koncernas nacianojn

el ĉiuj landoj. Tial iru ni.

Malĝojoj kaj malgajnoj lastatempaj

min tiel malgrasigis, ke apenaŭ

da karno unu funton mi disponos

por sangavida mia kreditoro

morgaŭe. Nu, antaŭen, karceristo.

Mi preĝas Dion, ke Bassanio venu

por vidi min elpagi lian ŝuldon;

tiam ne zorgas mi pri la cetero!

Ili eliras.

SCENO IV

En Belmont. Ĉambro en la domo de Portia.

Eniras Portia, Nerissa, Lorenzo, Jessica kaj Balthasar.

LORENZO:

Mi devas, sinjorino, ĝin paroli

eĉ en ĉeesto via, ke vi havas

pri l’ amikeco noblan, veran senton;

kio plej forte montras sin en tio,

ke tiel vi elportas la foreston

de l’ edzo la nobela. Se vi tamen

konscius, kian homon vi honoras,

al kia honorinda viro vi

la helpon sendas, mi certigas vin,

vi pli fierus pri bonfaro via,

ol kiom vin devigas la kutima

malavareco via.

PORTIA:

Pri bonfaroj

ankoraŭ mi neniam pentis, ankaŭ

pri tiu ĉi ne pentos mi; ĉar, kiam

komune vivas kaj pasigas tempon

kunuloj kaj egale sur animo

la amikecan juĝon portas, nepre

laŭ ia grado ili reciprokas

rilate trajtojn, morojn kaj spiriton;

jen kio inklinigas min supozi,

ke tiu ĉi Antonio, ĉar li estas

de mia edz’ amiko plej intima,

similas ankaŭ nepre lian moŝton.

Se tiel estas, kiel tre malkare

la similulon de animo mia

mi elaĉetis for de lia stato

de mizerec’ infera! Sed sufiĉe:

tro ŝajnas kvazaŭ min mi laŭdas mem.

Alian temon aŭdu nun. Lorenzo,

la mastrumadon de ĉi tiu domo

en manojn viajn komisias mi

ĝis mia edz’ revenos. Miaflanke,

sekretan ĵuron spiris mi ĉielen,

ke mi en preĝa meditado vivos,

akompanate nur de tiu ĉi

Nerissa, ĝis reveno de Bassanio

kaj Gratiano. En monaĥinejo

staranta en du-mejla interspaco

ni loĝos. Ne rifuzu, mi petegas,

ĉi tiun taskon, kiun al vi trudas

nun mia amo kaj bezono ia.

LORENZO:

Volonte, sinjorin’, ordonojn viajn

afablajn ĉiam obeados mi.

PORTIA:

Jam miaj homoj mian volon scias,

kaj vin, kun Jessica, respektos kvazaŭ

moŝton Bassanion kaj min mem. Adiaŭ

ĝis la revido nia!

LORENZO:

Belaj pensoj

kaj ĝojaj horoj akompanu vin!

JESSICA:

Ĉiel feliĉa estu via koro,

fraŭlina moŝto.

PORTIA:

Pro la bondeziro

mi dankas vin; volonte mi ĝin turnas

reen sur vin. Adiaŭ, Jessica!

Eliras Jessica kaj Lorenzo.

Nu, Balthasar, ĉar mi vin trovis ĉiam

fidel-honesta, tiel ankaŭ nun

mi trovu. Tiun ĉi leteron prenu,

kaj vi penadon plej virecan uzu

Padoven rapidegi; enmanigu

al mia kuzo mem, doktor’ Bellario;

kaj vidu, ke la notojn kaj la vestojn,

kiujn al vi li donos, vi alportu

kun pensa rapidec’ al la vadejo,

publika transirejo de l’ rivero

al Venecia vojo kondukanta.

Per vortoj ne prokrastu, sed foriru.

Pli frue tien trafos mi, ol vi.

BALTHASAR:

Laŭ povo, sinjorino, mi rapidos.

Li eliras.

PORTIA:

Nerissa, viglu. Mi laboron havas,

por vi ankoraŭ nekonatan. Edzojn

niajn revidos ni neatendite.

NERISSA:

Ĉu ili vidos nin?

PORTIA:

Rigardos, jes,

Nerissa, sed en tiaj vestoj, kiuj

al ili supozigos, ke al ni

la manko mankas. Mi libere vetos,

ke el ni du, vestitaj laŭ la modo

de junaj viroj, mi la sintenadon

pli decan montros kaj ponardon mian

pli bravmiene portos. Mi parolos

per sanĝiĝanta knaba-vira voĉo

ŝalmeca; el paŝetoj du afektaj

paŝegon viran faros mi; malpacojn

junule fanfaronos; mi mensogos

strange pri iaj moŝtaj sinjorinoj

pri amo min petintaj: rifuzite,

malsanis ili, mortis, mi ne zorgis;

tiam mi pentos, malgraŭ ĉio volos

ke estus mi ne mortigint’ ilia.

Mi dudek tiajn mensogetojn diros,

kaj ĵuros homoj, ke, almenaŭ jaron,

lernejon mi forlasis. En la cerbo

mi portas mil bubegajn petolaĵojn

de tiaj hometaĉoj: tiajn mi

praktikos.

NERISSA:

Ĉu ni nin al viroj turnos?

PORTIA:

En virojn ni nin sanĝos. Via frazo

duoblan sencon portas, ĉe malnobla

interpretanto. Sed ni iru: mi klarigos

la tutan planon en kaleŝo mia

nun atendanta nin ĉe la pordego

de l’ parko; do rapidu; mem hodiaŭ

ni devas dudek mejlojn traveturi.

Ili eliras.

SCENO V

La sama. En ĝardeno.

Eniras Launcelot kaj Jessica.

LAUNCELOT:

Jes, vere; ĉar rimarku, ke la malbonaĵoj de la

patro estas punotaj sur la idoj; tial mi certigas

al vi, ke mi timas pri vi. Ĉiam mi libere parolis

al vi, tial nun mi montras al vi mian obstinion

pri la afero; tial estu trankvila, ĉar vere mi obstinias,

ke vi estas kondamnita. Ekzistas en ĝi

nur unu espero, kiu povas helpi al vi; kaj tiu

estas nur speco de bastarda espero.

JESSICA:

Kaj kiu estas tiu espero, mi petas?

LAUNCELOT:

Vi iom povas esperi, ke via patro ne naskigis

vin: ke vi ne estas filino de judo.

JESSICA:

Efektive tio estus bastarda speco de espero;

tiam la malbonaĵoj de mia patrino estus

punataj sur mi.

LAUNCELOT:

Vere tiam mi timas, ke vi estas kondamnita pro

ambaŭ gepatroj viaj; tiel penante eviti Scilon,

vian patron, mi trafas en Karibdon, vian patrinon.

Nu, vi ambaŭrilate perdiĝis.

JESSICA:

Mi estos savita pro mia edzo: li kristanigis min.

LAUNCELOT:

Vere des pli li estas kulpa; jam estis sufiĉe da ni

kristanoj, jam estis kiom povis vivi, unu kaj

alia. Tiu farado de kristanoj altigos la koston de

porkoj; se ni ĉiuj fariĝos porkomanĝuloj, baldaŭ

mono ne havigos al ni tranĉaĵon da lardo

sur la karboj.

Eniras Lorenzo.

JESSICA:

Mi rakontos, Launcelot, al mia edzo, kion vi

diras; jen li venas.

LORENZO:

Baldaŭ mi ĵaluziĝos pri vi, Launcelot, se tiel vi

enanguligados mian edzinon.

JESSICA:

Ne, vi ne devas zorgi pro ni, Lorenzo; Launcelot

kaj mi disputas. Li krude certigas min, ke ne

estas kompato por mi en ĉielo, ĉar mi estas filino

de hebreo; kaj li diras, ke vi ne estas bona

civitano, ĉar, konvertante hebreojn en kristanojn,

vi altigas la koston de porkoviando.

LORENZO:

Prefere mi respondos tion al la civito, ol vi la

ŝvelecon de la negrino. La maŭrino gravediĝis

per vi, Launcelot.

LAUNCELOT:

Koncerne la maŭrinon, mi volas, ke oni sin marinu;

se ŝi estas malbona morulo laŭ la maŭra

moralo, tio ne estas por mi mirilo.

LORENZO:

Kiel ĉiu malsaĝulo povas karamboli per vortoj!

Kredeble baldaŭ silento fariĝos la plej ŝatata

parto de l’ spriteco kaj la parolo fariĝos ŝatinda

nur ĉe la papagoj. Iru vi, homo; ordonu al ili

pretigi por tagmanĝo.

LAUNCELOT:

Jam farite, sinjoro; ĉiuj havas apetiton.

LORENZO:

Benaĉon! kiel vigle vi spritumas. Do ordonu al

ili, ke ili preparu la tagmanĝon.

LAUNCELOT:

Ankaŭ jam farite, sinjoro; tamen kovri estas la

bontona vorto.

LORENZO:

Ĉu vi do kovros, homo?

LAUNCELOT:

Ne mian kapon, sinjoro: servisto ne rajtas porti

ĉapelon.

LORENZO:

Ankoraŭ ĉikano laŭokaza! Ĉu vi volas ekspluati

en unu momento vian tutan saĝohavon? Mi

petas vin kompreni simplan homon laŭ lia

simpla intenco. Iru do al la viuloj; ordonu al ili

kovri la tablon, metu la manĝaĵojn kaj ni iros al

tagmanĝo.

LAUNCELOT:

Koncerne la tablon, sinjoro, oni ĝin metos;

koncerne la manĝaĵojn, sinjoro, oni ilin kovros;

koncerne vian iron al tagmanĝo, sinjoro, nu,

tio estu laŭ la regado de humoroj kaj konsideroj.

Li eliras.

LORENZO:

Ho, diskretemo! Kiel liaj vortoj

fi-taŭgas. Tiu malsaĝulo fiksis

en sia cerb’ armeon da trafvortoj.

Mi konas multajn bubojn, pli altstatajn

sed kun provizo sama, kiuj spitas

l’ aferon mem pro ludo per esprimo.

Vi kiel fartas, Jessica? Kaj nun

ĉu trovas vi ŝatinda la edzinon

de lia moŝt’ Bassanio?

JESSICA:

Mankas vortoj

por ĝin esprimi. Al Bassanio moŝta

tre decos, ke li vivu plej konvene;

ĉar, tiel feliĉega per edzino,

ĉielan ĝojon trovas li ĉi tie

sur tero; tion se li ne meritos

ĉi tie, kompreneble tre nedecos,

ke li en la ĉielon iam venu.

Nu, se en la ĉielo vete ludus

du dioj kaj garantiaĵon metus

en formo de teranaj du virinoj,

se Portia estus unu, oni devus

kun la alia meti ion ekstran

kompense; ĉar la krud-mizera mondo

egalulinon ŝian ne posedas.

LORENZO:

En mi vi havas ĝuste tian edzon,

kia edzino ŝi.

JESSICA:

Vi min demandu

pri opinio mia.

LORENZO:

Jes, pli poste.

Nun ni tagmanĝon iru.

JESSICA:

Ne; pli bone,

ke mi kun apetito laŭdu vin.

LORENZO:

Ne, ne! mi petas, estu ĝi ĉe-tabla

parolo; tiam, diru kion ajn,

mi kun la ceteraĵoj ĝin digestos.

JESSICA:

Nu, orde mi parados vin.

Ili eliras.


<<  |  <  |  >


La letero al prizorganto de la Edukada Servo

Via email: (se vi volas ricevi respondon)
La temo:
Atenton: ← Enskribu la vorton  ilo   , alie la letero malsendiĝos

Skribu la mesaĝon sube (ne pli ol 2048 literoj).

La nombro de literoj por uzado: 2048


La Fakgrupo de
Kemio-Fiziko-Informatiko

en la Unua Liceo Ĝeneraledukada
nomita al Kazimierz Brodziński
en Tarnowo
Str. Piłsudskiego 4
©2024 mag. Jerzy Wałaszek

La materialoj nur por edukada uzado. Ilia kopiado kaj multobligado licas
nur se oni sciigas pri la fonto kaj ne demandas monon por ili.

Bonvolu sendi demandojn al: i-lo@eduinf.waw.pl

Nia edukada servo uzas kuketojn. Se vi ne volas ricevi ilin, bloku ilin en via legilo.