UNUA SCENO

(Jeppe kuŝas sur sterkejo en siaj malnovaj farmistvestaĵoj. Li vekiĝas kaj krias:)

JEPPE

Hej, Sekatario! Ĉambristo! Lakeoj! Pli da kanajlo-sek!

(Rigardas ĉirkaŭen kaj frotas siajn okulojn same kiel antaŭe, palpas sian kapon kaj kaptas sian malnovan larĝan ĉapelon, frotas la okulojn kaj turnas la ĉapelon ĉiuflanken, rigardas siajn vestaĵojn, kaj rekonas sin mem; komencas paroli:)

Kiom longe estis Abrahamo en Paradizo? Mi nun bedaŭrinde rekonas ĉion, mian kuŝejon, mian jakon, mian malnovan kornul-ĉapelon, min mem. Jen, Jeppe, io alia ol trinki kanajlon-sek el orumitaj glasoj, sidi ĉetable kun lakeoj kaj sekatarioj malantaŭ la seĝo. La feliĉo bedaŭrinde neniam daŭras longe. Aĥ, aĥ! ke mi, kiu estis tia sinjora Moŝto antaŭ nelonge, vidu min en tia aĉa stato, mia ornamita lito nun sterkejo, mia orbrodita ĉapo malnova kornulĉapelo, miaj lakeoj porkoj, kaj mi mem de grandsinjoro reŝanĝita al kompatinda farmisto! Mi imagis, kiam mi revekiĝis, ke mi trovus miajn fingrojn kun oraj ringoj; sed ili portas, permesu la esprimon, sigelon de io tute alia. Mi intencis postuli respondecon de miaj servistoj; sed nun mi devas mem pretigi mian dorson, kiam mi revenos hejmen por respondeci pri miaj agoj. Mi imagis, kiam mi vekiĝis, preni glason da kanajlo-sek’, sed ricevis, por dece paroli, fekbulon en la manon. Aĥ, aĥ, Jeppe! tiu loĝado en Paradizo daŭris mallonge, kaj via ĝojo ekhavis rapidan finon. Sed kiu scias, ĉu la sama ne povus okazi al mi, se mi ankoraŭfoje endormiĝos? Aĥ, aĥ! ke tio okazu al mi! Aĥ, ke tio revenu!

(Kuŝigas sin por dormi.)

DUA SCENO

NILLE

Ĉu eble mi kredu, ke iu akcidento okazis al li? Kiel do tio povas esti? Aŭ la diablo prenis lin, aŭ, kion mi pli timas, li sidas en gastejo kaj fordrinkas la monon. Mi estis stulta konfidi al tiu drinkemulo dek du ŝilingojn je unu fojo. – Sed kion mi vidas? Ĉu li ne kuŝas ronkante tie en la sterko? Aĥ, mi kompatinda homo, kiu havu tian bruton kiel edzon! Via dorso pagu sufiĉe multekoste.

(Ŝteliras silente kaj donas al li frapon de “Majstro Erik” sur la pugo.)

JEPPE

Aj, Aj! Helpu, Helpu! Kio estas? Kie mi estas? Kiu batas min? Kial oni batas min? Aj!

NILLE

Mi tuj instruu al vi kio estas.

(Frapas lin denove kaj tiras lin per la haroj.)

JEPPE

Aĥ, kara Nille! ne frapu min pli! Vi ne scias kio okazis al mi.

NILLE

Kie vi drinkemulo tiom longe estis? Kie estas la sapo, kiun vi devis aĉeti?

JEPPE

Mi ne povis atingi la urbon, Nille!

NILLE

Kial vi ne povis atingi la urbon?

JEPPE

Survoje mi estis levita al Paradizo.

NILLE

Al Paradizo! (batas lin) Al Paradizo! (denove batas lin) Al Paradizo! (batas lin denove). Vi eĉ volas mistifiki min, ĉu?

JEPPE

A-a-a! Tiel vere, kiel mi estas honesta viro, mi diras la veron.

NILLE

Kio estas vero?

JEPPE

Ke mi estis en Paradizo.

(Nille ripetas: En Paradizo! kaj daŭre frapas lin.)

JEPPE

Aĥ, karega Nille! ne frapu min plu!

NILLE

Rapide, konfesu kie vi estis, aŭ mi murdos vin.

JEPPE

Aĥ, mi volonte konfesos kie mi estis, se vi ne plu frapas min.

NILLE

Do, konfesu.

JEPPE

Ĵuru, ke vi ne plu batos min.

NILLE

Ne.

JEPPE

Tiel vere kiel mi estas honesta viro kaj nomiĝas Jeppe sur la Monto, estas vero, ke mi estis en Paradizo kaj vidis aferojn, kiuj mirigos vin aŭdi.

(Nille denove batas lin kaj tiras lin internen per la haroj.)

TRIA SCENO

NILLE

(sola) Jen, vi besta drinkulo! Nun unue eldormu la ebriecon; poste ni plue kunparolu. Tiaj porkoj, kia vi estas, ne venas al Paradizo. Imagu kiel tiu bruto fordrinkis sian prudenton. Sed se li sin regalis je mia kosto, li ankaŭ honeste pro tio pentu; ĉar dum du tagoj li ricevu nenion sekan nek malsekan. Post tiam certe forlasos lin la fantaziaĵoj pri Paradizo.

KVARA SCENO

(Tri armitaj viroj venas.)

TRI VIROJ

Ĉu ne ĉi tie loĝas viro, kiu nomiĝas Jeppe?

NILLE

Jes, li loĝas.

TRI VIROJ

Ĉu vi estas lia edzino?

NILLE

Jes, bona Dio, bedaŭrinde!

TRI VIROJ

Ni devas paroli kun li.

NILLE

Li estas tute ebria.

TRI VIROJ

Ne malhelpas. Tuj eligu lin, aŭ akcidento okazos al la tuta domo.

(Nille eniras, kaj elpuŝas Jeppe kun tia rapideco, ke li renversas unu el la tri viroj kun si laŭ la planko.)

KVINA SCENO

JEPPE

Aĥ, aĥ, vi bonaj viroj; nun vi vidas kun kia edzino mi devas vivaĉi.

TRI VIROJ

Vi nenian alian traktadon meritas; ĉar vi estas krimulo.

JEPPE

Kion malbonan mi do faris?

TRI VIROJ

Tion vi tuj scios antaŭ la tribunalo.

SESA SCENO

(Jeppe. La tri viroj. Juĝisto. Du advokatoj. Atestanto.)

(La juĝisto envenas kune kun kroma asistanto kaj eksidas sur sia seĝo. Jeppe manligita dorse estas kondukata antaŭ la tribunalon.)

ATESTANTO

(antaŭenpaŝas kaj kulpigas lin tiel:) Jen estas viro, sinjoro Juĝisto, kiun ni ateste vidis enŝteliĝi en la domon de la Barono, ŝajnigi esti Lia Moŝto, surmeti liajn vestaĵojn, tirani liajn servistojn; kaj ĉar tio estas nekredeble impertinenta konduto, ni postulas nome de nia Sinjoro, ke li estu aparte severe punata kiel fortimiga ekzemplo por aliaj perfortuloj.

JUĜISTO

Ĉu estas vere, kion oni imputas al vi? Eldiru por via defendo; ĉar ni volas neniun kondamni neaŭditan.

JEPPE

Aĥ, mi kompatindulo! kion mi diru? Mi konfesas, ke mi meritas punon, sed nur pro la mono, kiun mi fordrinkis, kaj por kiu mi devis aĉeti sapon. Krome mi konfesas, ke mi ĵus estis en iu kastelo. Sed kiel mi tien envenis, kaj kiel mi ree elvenis, mi ne scias.

UNUA ADVOKATO

Jen Juĝisto mem aŭdas el lia propra konfeso, ke li ebriiĝis kaj en ebrio faris tian abomenan krimon, ke nun nur restas verdikti, ĉu tia kruda krimulo povas senkulpigi sian krimon per ebrieco. Mi opinias, ke ne! Ĉar tiel nek malĉasteco nek murdo estus punebla; ĉiu ajn serĉus pretekstojn, kaj dirus, ke estis farita en ebrieco. Kaj, kvankam li povas pruvi ke li estis ebria, lia afero tamen ne pliboniĝas; ĉar estas dirite: Pro kio oni faras en ebrieco, oni punpagu kiam oni senebriiĝas. Estas ja konate, ke pro tia krimo viro ĵus estis punata, kvankam la krimulo lasis sin el naiveco delogi, kaj ŝajnigis, ke li estus Sinjoro; sed lia naiveco kaj stulteco ne povis savi lin de la morto. Ĉar puno sole ekzistas kiel ekzemplo por aliuloj. Mi rakontus la historion, se mi ne timus per tio tro longigi la proceson.

DUA ADVOKATO

Estimata sinjoro Juĝisto! Jena proceso aspektas al mi tiel stranga, ke mi ne kapablas kredi, ke la afero tiel vere okazis, kvankam estus pliaj atestantoj. Simplanima farmisto enŝteliĝus en la biendomon de Sinjoro, kaj prezentus sin kiel lian personon, sen surpreni lian vizaĝon kaj staturon? Kiel li povus penetri en la dormo-ĉambron de Sinjoro? Kiel li povus surmeti la vestaĵojn de Sinjoro, sen esti observata de iu? Ne, sinjoro Juĝisto! oni povas vidi, ke estas fikcia intrigo de la malamikoj de tiu kompatinda viro. Mi do esperas, ke li estu absolvata.

JEPPE

(ploranta) Bona Dio benu vian buŝon! Mi havas pecon da tabako en mia pantalonpoŝo, se vi ne volas rifuzi; ĝi estas sufiĉe bona por ĉiu honestulo, kiu volas maĉi.

DUA ADVOKATO

Gardu nur vian tabakon, Jeppe! Ke mi defende parolas por vi, ne celas donacon aŭ trinkaĵon, sed okazas sole pro kristana kompato.

JEPPE

Pardonu, sinjoro Prokuratoro! mi ne opiniis, ke homoj el via profesio estas tiom honestaj.

UNUA ADVOKATO

Kion mia Kolego prezentas por liberigo de tiu krimulo, tio baziĝas nur sur supozoj. Ĉi tie ne estas demando ĉu estas verŝajne ke tia ago povas okazi aŭ ne; pruvoj prezentiĝas ke okazis, pruvoj kaj de atestantoj kaj de lia propra konfeso.

DUA ADVOKATO

Se homo konfesas en timo kaj teruro, tia konfeso ne validas. Tial mi opinias plej bone doni al tiu naivulo tempon pripensi, kaj denove pridemandi lin.

JUĜISTO

Aŭskultu, Jeppe! pripensu kion vi diras. Ĉu vi konfesas tion, pro kio oni akuzas vin?

JEPPE

Ne! mi faros sanktan ĵuron, ke estas mensogo ĉio, kion mi ĵuris antaŭe; ĉar mi ne eliris el mia domo dum tri tagoj.

UNUA ADVOKATO

Sinjoro Juĝisto! mi firme opinias, ke ne rajtas ĵuri iu, kontraŭ kiu unue atestantoj prezentis pruvojn, kaj kiu poste mem konfesis sian krimon.

DUA ADVOKATO

Mi opinias, ke jes.

UNUA ADVOKATO

Mi opinias ke ne.

DUA ADVOKATO

Ĉar la akuzo aspektas tiom strange.

UNUA ADVOKATO

Neniuj cirkonstancoj helpas kontraŭ atestantoj kaj konfeso.

JEPPE

(mallaŭte) Ke ili ekflamu en interbatado; kaj jen mi samtempe ekkaptus la juĝiston, kaj draŝus lin tiom, ke li forgesus kaj leĝon kaj preskribon.

DUA ADVOKATO

Sed aŭskultu, sinjoro Kolego! kvankam estas konfeso pri la misfaro, la viro tamen ne meritas punon; ĉar li ja nenion malbonan faris sur la bieno, nek murdon nek ŝtelon.

UNUA ADVOKATO

Tio estas indiferenta; intentio furandi egalas furtum.^[6]

JEPPE

Parolu danlingve, vi nigra hundo! Tiam ni respondos!

UNUA ADVOKATO

Ĉar egale ĉu li kaptiĝas kiam li volas ŝteli, ĉu kiam li estas ŝtelinta, li tamen estas ŝtelisto.

JEPPE

Aĥ, sinjoro Juĝisto! mi pretas pendi, se tiu prokuratoro pendu flanke de mi.

DUA ADVOKATO

Ĉesu pri tiaj vortoj, Jeppe! vi nur pli fuŝas vian aferon per tio.

JEPPE

Kial do vi ne respondas? (mallaŭte:) Li staras kiel stulta bruto.

DUA ADVOKATO

Sed kiel atestiĝas tiu furandi propositum?^[7]

UNUA ADVOKATO

Quicunqve in ædes alienas noctu irrumpit tanqvam fur aut nocturnus grassator existimandus est, atque reus hic ita, ergo...^[8]

DUA ADVOKATO

Nego majorem, qvod scilicet irruperit.^[9]

UNUA ADVOKATO

Res manifesta est, tot legitimis testibus extantibus ac confitente reo.^[10]

DUA ADVOKATO

Quicunqve vi vel metu coactus fuerit confiteri...^[11]

UNUA ADVOKATO

Aj! kie estas tiu Vis? kie estas tiu Metus?^[12] Tio estas nur leĝimplikoj.

DUA ADVOKATO

Ne, vi aplikas leĝimplikojn.

UNUA ADVOKATO

Pro tio neniu honesta viro kulpigu min.

(Ili kaptas unu la alian bruste, kaj Jeppe kuras malantaŭ la unuan advokaton kaj detiras ties perukon.)

JUĜISTO

Respektu la tribunalon! Ĉesu; mi jam havas sufiĉe.

(Legas la verdikton:)

“Ĉar Jeppe sur la Monto, filo de Nils sur la Monto kaj nepo de Jeppe samloke, konvinke kulpiĝis, kaj de leĝaj atestantoj kaj de sia propra konfeso, pro enŝteliĝo en la kastelon de la Barono, surmeto de ties vestaĵoj kaj kruela traktado de ties servistoj, li kondamniĝas al morto per veneno, kaj kiam li estos morta, lia korpo estu pendigata.”

JEPPE

(surgenue) Aĥ! aĥ! Estimata Juĝisto! Ĉu ne estas pardono?

JUĜISTO

Ne, neniel. La verdikto tuj efektiviĝu en mia ĉeesto.

JEPPE

Aĥ, ĉu mi ne ricevu glason da brando unue, antaŭ ol mi trinkos la venenon, por ke mi mortu kuraĝa?

JUĜISTO

Jes, tion ni povas permesi.

JEPPE

(trinkas tri glasojn da brando, denove falas genue kaj demandas:) Ĉu ne estas pardono?

JUĜISTO

Ne, Jeppe, nun estas tro malfrue.

JEPPE

Aĥ, neniam estas tro malfrue. La Juĝisto ja povas ŝanĝi la verdikton kaj diri, ke la unuan fojon li verdiktis erare. Tio jam ofte okazas; ĉar ni ja ĉiuj estas homoj.

JUĜISTO

Ne, vi mem sentos post kelkaj minutoj, ke estas tro malfrue; ĉar vi jam ricevis la venenon kune kun la brando.

JEPPE

Aĥ mi kompatinda homo! Ĉu mi jam glutis la venenon? Aĥ, adiaŭ, Nille! Kvankam, vi virinaĉo! vi ne meritas, ke mi adiaŭu vin. Adiaŭ Jens, Nils, kaj Kristofer! Adiaŭ mia filino Marte! Adiaŭ mia plej favorata! Pri vi mi scias, ke mi estas via patro; vi ja havas la vizaĝon de via patro; ni egalas unu la alian kiel du gutoj de akvo. Adiaŭ mia plurkolora ĉevalo, kaj dankon pro ĉiu fojo kiam mi rajdis sur vi; post miaj propraj infanoj mi neniun beston amis kiel vin. Adiaŭ Fejerfaks, mia fidela hundo kaj gardanto de la pordo! Adiaŭ Mons, mia nigra kato! Adiaŭ miaj bovoj, miaj ŝafoj, miaj porkoj! kaj dankon pro bona kompanio kaj pro ĉiu tago, kiam mi konis vin. Adiaŭ.... Aĥ nun mi ne plu povas, tiom mi fariĝas peza kaj senforta. (Li falas kaj restas kuŝanta)

JUĜISTO

Plenumiĝis bone. La dormigilo jam efikis; nun li dormas kiel ŝtono. Pendigu lin; sed zorgu, ke li ne vundiĝas, kaj ligu la ŝnuron nur sub liaj brakoj. Nun ni volas vidi kiel li sin tenos kiam li vekiĝos kaj trovos sin pendanta. (Ili fortiras lin.)