1941 n.e.
Konrad Zuse i jego Z1, Z3 oraz Z4

Po zakończeniu II Wojny Światowej odkryto, iż w hitlerowskich Niemczech w roku 1941 ukończono budowę kalkulatora sterowanego programem o nazwie Z3, co oznacza, iż Z3  datuje się przed kalkulatorem Harvard Mark I Howarda Aikena.

Projektantem Z3  był niemiecki inżynier o nazwisku Konrad Zuse, który opracował swoją pierwszą maszynę, Z1  w pokoju gościnnym swoich rodziców w Berlinie w roku 1938. Pomimo oparcia kalkulatora Z3  na przekaźnikach, Z3  był bardzo wyrafinowany jak na swój okres, na przykład używał on do obliczeń systemu dwójkowego i mógł liczyć na liczbach zmiennoprzecinkowych. (Zuse rozważał użycie lamp elektronowych, lecz zdecydował się na zastosowanie przekaźników, ponieważ były one ogólnie dostępne, natomiast Zuse obawiał się, iż lampy mogą być nieco zawodne).

W roku 1943 Zuse rozpoczął pracę nad komputerem ogólnego przeznaczenia z przekaźników o nazwie Z4. Niestety, w trakcie nalotu bombowego w 1944 oryginalny Z3  został zniszczony i dlatego nie przetrwał wojny (chociaż po wojnie w latach 1960 zrekonstruowano Z3 dla Deutsches Museum). Natomiast Z4 przetrwał okres wojny (w pewnej jaskini w Alpach Bawarskich) i do roku 1950 działał bezbłędnie w jednym z banków w Zurychu.

Rekonstrukcja Z3 dla Deutsches Museum

Interesującą ciekawostką jest to, iż w czasach wojny w Niemczech brakowało papieru, więc zamiast wykorzystywać taśmę papierową lub karty perforowane Zuse zmuszony był wybijać otworki w starych taśmach filmowych, aby przechowywać swoje programy i dane. Możemy jedynie zgadywać, jakich filmów użył Zuse do swoich robótek perforacyjnych, na przykład, czy na tej liście znalazły się pierwsze wydania klasyków z Marleną Dietrich? (Marlena Dietrich wypadła z łaski w reżimie Hitlera, gdy wyemigrowała do Ameryki na początku lat 1930, lecz kopie jej filmów wciąż krążyły tu i ówdzie podczas wojny)

Zuse był zdumiewającym człowiekiem, który z wielu względów wyprzedzał swoje czasy. na przykład w 1958 zaproponował procesor równoległy, zwany komputerem polowym, na lata przedtem zanim zaczęto dobrze rozumieć przetwarzanie równoległe (nawet współczesne komputery IBM przetwarzają informację w sposób sekwencyjny - pewnie dlatego wymagają takich szybkich procesorów!). Napisał również (lecz nigdy nie zaimplementował) Plankalkül, który jest mocnym kandydatem na pierwszy język programowania wysokiego poziomu.

Aby w pełni docenić osiągnięcia Zuse'go musimy zrozumieć, iż posiadał on wykształcenie w dziedzinie inżynierii konstrukcyjnej. Zuse również absolutnie nic nie wiedział aż do późnego stadium swoich prac o rozwoju technik obliczeniowych w Niemczech ani w innych krajach. W roku 1957 Zuse otrzymał honorowy stopień naukowy doktora techniki w Berlinie, a później zasypano go wręcz różnymi zaszczytami i nagrodami.