Informatyka dla klas pierwszych

Tworzenie publikacji elektronicznych

Obecnie coraz większą popularność zdobywają książki elektroniczne dostępne w formie plików komputerowych. Posiadają one wiele zalet w porównaniu z tradycyjną książką. Przede wszystkim są ekologiczne, ponieważ nie wymagają papieru, który powstaje ze ściętych drzew. Można je szybko tworzyć i rozprowadzać w dowolnej liczbie kopii bez konieczności drukowania, przesyłania jako paczki, utrzymywania księgarń i bibliotek. Książkę elektroniczną możesz kupić w sieci Internet, bez wychodzenia z domu. Otrzymasz ją natychmiast po zakupie. Co więcej, książkę elektroniczną możesz stworzyć sam za pomocą dostępnego i darmowego oprogramowania. Jest to rewolucja na rynku księgarniczym.

Książkę elektroniczną (ang. e-book), będziesz mógł czytać na swoim komputerze, smartfonie, notebooku lub na specjalnym czytniku (ang. e-book reader).

http://core0.staticworld.net/images/article/2014/09/kindle-voyage-100441320-orig.jpg

Czytnik e-booków posiada ekran zbudowany z tzw. papieru elektronicznego (ang. e-paper). Zaletą e-papieru jest to, że obraz powstaje na zasadzie kolorowania powierzchni tuszem i można go odczytywać w pełnym oświetleniu. Nie męczy wzroku i zachowuje się jak zwykły papier z nadrukiem. Wynalazek ten coraz bardziej się upowszechnia, już trwają prace nad wersją kolorową.

Papier elektroniczny wykorzystuje tzw. technologię e-ink (czyli technologię tuszu elektronicznego). Zwykły tusz pokrywa włókna papieru i wnika doń. Po wydrukowaniu raczej nic nie da się już zmienić na stronie (dlatego niektóre książki są rozprowadzane z tzw. erratami, czyli spisami błędów, które zauważono dopiero po wydruku). Tusz elektroniczny działa na nieco innej zasadzie, którą obrazuje poniższy rysunek:

 

Piksele, czyli punkty obrazu tworzone są przez mikroskopijne kapsułki wypełnione przezroczystym olejem syntetycznym. W oleju tym są zawieszone kulki pigmentowe białe i czarne. Kulki białe są naładowane ładunkiem dodatnim, zaś kulki czarne ujemnym. Pomiędzy kapsułkami znajdują się elektrody wytwarzające napięcie elektryczne. Z fizyki wiesz na pewno, że ładunki różnoimienne się przyciągają, a jedno imienne się odpychają. Jeśli do elektrody zostanie przyłożone napięcie dodatnie, to przyciągnie ono w kapsułce kulki z pigmentem czarnym, odpychając jednocześnie kulki z pigmentem białym. W efekcie kulki białe znajdą się przy powierzchni e-papieru i piksel przybierze w tym miejscu barwę białą. Gdy do elektrody przyłożymy napięcie ujemne, to zajdzie proces odwrotny. Kulki czarne zostaną wypchnięte ku powierzchni e-papieru i piksel przybierze barwę czarną. W dużym powiększeniu powierzchnia e-papieru wygląda następująco:

http://essentialscrap.com/eink/eink_macro.jpg

Na ekranie takich pikseli jest bardzo dużo i tworzą one raster np. o rozdzielczości 600 x 800 pikseli. W obrębie tego rastra czytnik rysuje poszczególne literki tekstu i otrzymujemy stronę do czytania. Ta technologia pozwala wyświetlać czarny tekst na białym tle lub obrazki w 16-tu stopniach szarości. Do czytania książek to zupełnie wystarcza. Powstają już pierwsze czytniki e-booków z kolorowym e-papierem:

http://www.blogcdn.com/www.engadget.com/media/2010/11/10x1108ob23mmn76.jpg

Jednakże otrzymywane kolory nie są jeszcze tak dobre, jak na wyświetlaczach LCD. Musimy jeszcze trochę poczekać aż technologia ta dojrzeje i czytniki stanieją do akceptowalnego poziomu. Obecnie dobry czytnik e-booków z czarnobiałym e-papierem kosztuje poniżej 300zł. Tańsze modele można już kupić za około 100zł. W przyszłości na pewno publikacje papierowe staną się rzadkością.

Co to jest książka elektroniczna – e-book?

Książka elektroniczna jest plikiem komputerowym, w którym zawarta jest treść tej książki wraz z obrazkami oraz informacjami o jej strukturze. Na lekcji nauczymy się tworzyć własne książki elektroniczne, dzięki czemu będziemy mogli sami stać się wydawcami literatury. Autor może napisać swoją książkę, samodzielnie ją wydać i rozprowadzać w sieci Internet. Firma Amazon pozwala autorom e-booków nawet na zarabianie pieniędzy w ten właśnie sposób. Polski rynek też powoli rozwija się w tym kierunku.

O książkach elektronicznych musisz wiedzieć to, że nie istnieje jakiś powszechnie obowiązujący standard plików. Spotkasz się z różnymi rodzajami tych plików, które są przeznaczone na różne czytniki:

  • EPUB (ang. Electronic PUBlication) jest standardem odczytywanym przez większość współczesnych czytników e-booków. W nim właśnie będziemy tworzyć podstawowe wersje naszych książek elektronicznych.
  • MOBI jest standardem przyjętym przez firmę Amazon i używanym w jej czytnikach Kindle. Jak zobaczymy dalej, można łatwo przekonwertować książkę ze standardu EPUB na MOBI.
  • PDF (ang. Portable Document Format) nie jest właściwie formatem dla czytników e-booków, chociaż większość z nich go obsługuje. Standard ten powstał dosyć dawno temu, gdy czytniki książek elektronicznych jeszcze się nie pojawiły na rynku. Jego podstawowym celem jest zachowanie wyglądu publikacji, np. gazet. W PDF strona wygląda dokładnie tak samo jak w wersji papierowej. Pozwala to umieszczać w dokumencie rysunki, schematy, tabele, itp. Odczyt plików PDF na czytnikach nie jest zbyt wygodny, szczególnie na tych, które nie posiadają ekranów o rozmiarze A4 (typowy czytnik ma ekran o przekatnej 6 cali). Zwykle stronę trzeba powiększać, aby tekst stał się czytelny lub zrezygnować z dokładnego odwzorowania jej wyglądu.

Formatów tych jest dużo więcej. Niech jednak cię nie przeraża ich ilość. Zwykle jest możliwość dokonania konwersji formatu podstawowego EPUB na inne. Zatem wystarczy, jak będziesz tworzył swoje książki elektroniczne w formacie EPUB, a następnie je konwertował na wymagany format (MOBI, LIT, AZW, PDF itp.).

Jak zatem wygląda proces tworzenia książki elektronicznej. Poniżej zebraliśmy w punktach kolejne jego etapy:

  1. Tworzysz tekst książki. Czynność tą możesz wykonać w ulubionym procesorze tekstu, np. w Wordzie.
  2. Tworzysz grafikę okładki, np. w programie GIMP lub InkScape. Obraz powinien mieć rozmiar np. 1024 punkty w poziomie i 1638 punkty w pionie (stosunek 1: 1,6). Na grafice umieszczasz autora, tytuł oraz wszelkie potrzebne informacje o książce. Gotowy plik zapisujesz w formacie JPG (GIMP) lub PNG (InkScape).
  3. Książkę składasz za pomocą programu Sigil, który jest darmowo dostępny w sieci Internet. Gotowy plik książki zapisujesz w formacie EPUB.
  4. Jeśli potrzebujesz innych formatów, to plik EPUB konwertujesz za pomocą programu Calibre, który również jest darmowo dostępny w sieci Internet.
  5. Gotowe publikacje udostępniasz w sieci Internet.

Tekst książki

Na lekcji nie mamy dosyć czasu, aby samodzielnie napisać książkę. Dlatego skorzystamy z gotowego tekstu opowiadania Latarnik Henryka Sienkiewicza. Tekst ten należy do domeny publicznej i nie posiada praw autorskich.

Utwórz na dysku katalog roboczy zgodnie z poleceniami nauczyciela i pobierz do niego tekst opowiadania:

 

Latarnik

Okładka książki

Każda książka elektroniczna powinna posiadać ładną okładkę graficzną, która ją uatrakcyjni. Okładki w postaci miniatur są później wyświetlane w czytniku e-booków przy wyborze książek z wewnętrznej biblioteki, pełnią zatem również funkcje całkiem praktyczne.

https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/236x/74/32/ef/7432ef49b20dc459fa4e754cf3c57205.jpg

Atrakcyjna okładka zachęca do czytania książki. Okładkę przygotujesz w dowolnym edytorze graficznym, który pozwala zapisywać grafiki w formatach GIF, JPG lub PNG. Możesz śmiało wykorzystać aplikację GIMP lub INKSCAPE, które poznaliśmy wcześniej. Ja korzystam z Corela X7, jednakże szkoły nie stać na taki wydatek. Tworzona grafika powinna posiadać boki w stosunku 1:1,6. Dłuższy bok powinien mieć ponad 1024 piksele. Skopiuj poniższy obrazek do swojego katalogu (obrazek ma już odpowiedni rozmiar) lub stwórz swój własny:

Tworzenie książki elektronicznej krok po kroku

Książki elektroniczne będziemy tworzyli w edytorze Sigil. Zaletą tego edytora jest to, że można go bezpłatnie pobrać z Internetu oraz że jest bardzo prosty w użyciu. Program Sigil pobierz ze strony projektu i zainstaluj na swoim komputerze:

 

https://github.com/Sigil-Ebook/Sigil/releases

 

Po zainstalowaniu, uruchom aplikację Sigil. Ukaże się następujące okno robocze:

Na pasku tytułowym widzisz nazwę edytowanego pliku. W tej chwili nazwa ta brzmi untitled.epub, ponieważ nowy plik nie został jeszcze zapisany na dysku.

Poniżej masz pasek menu ze wszystkimi poleceniami programu.

Dla wygody często używane polecenia zebrano poniżej w dwóch wierszach jako przyciski obrazkowe. Gdy wskażesz dany przycisk myszką i poczekasz chwilę, ukaże się okienko informujące o spełnianej przez ten przycisk funkcji.

Pod spodem widnieją trzy okna. W pierwszym jest zawartość tworzonej książki, czyli to, co zawiera twój plik EPUB. Elementy są umieszczane w katalogach, aby ułatwić zarządzanie nimi. Np. w katalogu Text będą znajdowały się: okładka, strona tytułowa, spis treści oraz kolejne rozdziały twojej książki elektronicznej. Możliwe są również inne pliki, ale tymi tutaj nie będziemy się zajmowali. Łatwo poznasz je z instrukcji. Pliki tekstowe zapisywane są w rozszerzonym języku XHTML. Nie obawiaj się, język jest łatwy, a na początek nie musisz wiele o nim wiedzieć. Wszystko podamy krok po kroku.

W środkowym oknie widzisz zawartość wybranego pliku. Za pomocą suwaka umieszczonego w prawym dolnym rogu powiększasz lub pomniejszasz widok. Widoczny plik możesz edytować wizualnie, prawie jak w procesorze tekstów. Tym zajmiemy się za chwilę.

W prawym oknie widoczny jest systemowy spis treści. Spis ten pozwala na wygodne poruszanie się po dokumencie.

Krok 1 - zapis pliku na dysk

Pracę z edytorem Sigil rozpoczynamy od zapisania pliku książki elektronicznej na dysku. Możesz to zrobić na kilka sposobów:
  1. Wciśnij kombinację klawiszy Ctr+S.
  2. Wybierz przycisk Zapisz z paska pod menu (czwarty od lewej ze strzałką w dół).
  3. Z menu wybierz opcję: File → Save.

Przy pierwszym zapisie ukaże się okienko dialogowe Save file. Ustaw w tym okienku utworzony przez siebie katalog i nadaj plikowi nazwę latarnik (rozszerzenie .epub zostanie dołączone automatycznie). Na koniec kliknij w przycisk Zapisz. Jeśli wszystko przebiegło poprawnie, plik został zapisany na dysku, a na pasku tytułowym pojawiła się obecna nazwa edytowanego pliku:

Jeśli ponownie wykonasz operację zapisu, okienko dialogowe Save file już się nie pojawi. Sigil po prostu uaktualni wcześniej zapisany plik.

Krok 2 - edycja metadanych

Metadane zawierają różne informacje dodatkowe o książce, np. tytuł, autora, język, itp.. Kliknij ikonę metadanych:

Pojawi się okno edytora. W oknie tym kliknij dwukrotnie element dc:language i wpisz pl. Następnie kliknij dwukrotnie dc:title i wpisz Latarnik:

Kliknij przycisk Add Metadata i z listy wybierz Author. Na liście pojawi się nowy wpis: dc:creator. Kliknij go dwukrotnie i wpisz Henryk Sienkiewicz.

Ponownie kliknij przycisk Add Metadata i wybierz Publisher. Następnie w edytorze kliknij dwukrotnie dc:publisher i wpisz swoje imię i nazwisko.

Zatwierdź wprowadzone metadane przyciskiem OK.

Krok 3 - okładka

W panelu Book Browser widoczna jest struktura tworzonej książki elektronicznej. Dla wygody użytkownika występują tam "katalogi" wraz z odpowiednią zawartością. W katalogu Text znajdują się pliki z kolejnymi elementami książki. W tej chwili jest tam pusty plik o nazwie Section0001.xhtm. Kliknij go prawym przyciskiem myszki i z menu kontekstowego wybierz opcję Rename... Nazwę pliku zmień na cover.xhtm i wciśnij klawisz Enter.

Jeszcze raz kliknij plik cover.xhtm prawem przyciskiem myszki, z menu kontekstowego wybierz opcję Add Semantics... → Cover. Semantyka określa funkcję spełnianą przez plik w strukturze książki. Teraz z menu głównego wybierz opcję Tools → Add Cover...

W nowym okienku dialogowym Dodaj okładkę kliknij w przycisk Inne pliki... Otworzy się okno odczytu pliku z dysku. Przejdź do swojego katalogu i odczytaj zapisany w nim wcześniej plik okładki latarnik.jpg. Odczytana okładka pojawi się na stronie cover.xhtml.

Zwróć uwagę, że w katalogu Images pojawił się plik latarnik.jpg. Od tej chwili grafika okładki staje się częścią strony. Zapisz książkę na dysku, naciskając Ctrl+S.

Krok 4 - strona tytułowa

Kliknij prawym przyciskiem myszki w katalog Text i z menu kontekstowego wybierz opcję Add Blank HTML File. W panelu pojawi się nowy plik Section0001.xhtml. Zmień jego nazwę na title.xhtml i dodaj semantykę Title page.

Załaduj do Notatnika plik latarnik.txt (wyłącz opcję zawijania wierszy, będziesz miał mniej przewijania). Z pliku skopiuj do schowka początek obejmujący tytuł, autora, wydawnictwo oraz rok wydania. Kliknij środkowy panel i wklej ze schowka skopiowany tekst:

 

Henryk Sienkiewicz

Latarnik

Wydawnictwo I-LO

w Tarnowie

2016

 

Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S). Stroną tytułową zajmiemy się później.

Krok 5 - spis treści

Kliknij prawym przyciskiem myszki w katalog Text i ponownie wybierz opcję Add Blank HTML File. W panelu pojawi się nowy plik Section0001.xhtml. Zmień jego nazwę na contents.xhtml i dodaj semantykę Table of Content.

W środkowym panelu wpisz:

Spis treści

Rozdział I

Rozdział II

Rozdział III

 

Zaznacz myszką pierwszy wiersz z napisem Spis treści. Na pasku narzędziowym u góry kliknij myszką ikonę:

Zaznaczony wiersz zostanie napisany pogrubioną czcionką:

Spis treści

Rozdział I

Rozdział II

Rozdział III

 

Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S). Spisem treści zajmiemy się później.

Krok 6 - arkusz stylów

Arkusz stylów zawiera informacje o sposobie wyświetlania różnych elementów strony. W naszej książce będziemy stosowali jedynie nagłówki drugiego poziomu h2 oraz akapity p.

Kliknij prawym przyciskiem myszki katalog Styles i wybierz opcję Add Blank Stylesheet. W katalogu pojawi się plik Style0001.css.  Jednocześnie w środkowym panelu mamy teraz możliwość edycji tego pliku. Wpisz tutaj:

 

@page { margin-bottom: 5.000000pt; margin-top: 5.000000pt; }
h1,h2,h3,h4,h5,h6 {text-align: center}
p {text-align: justify; text-indent: 24px}

 

Wpis ten oznacza, że nagłówki będą na stronie wyśrodkowane. Akapity tekstu p będą wyjustowane (wyrównane do lewego i prawego marginesu strony) oraz ich pierwszy wiersz otrzyma odstęp 24 pikseli od lewego marginesu, czyli będzie wcięty. Postaraj się uważnie przepisać te style, wszystkie znaki są ważne. Jeśli się pomylisz, to strona nie będzie odpowiednio formatowana. Najlepiej przekopiuj tekst arkusza stylów z tej strony.

Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S).

Krok 7 - rozdziały

Kliknij prawym przyciskiem myszki w katalog Text i wybierz z menu opcję Add Blank HTML File. W katalogu pojawi się nowy plik o nazwie Section0001.xhtml. Kliknij go prawym przyciskiem myszki i dodaj semantykę Text. Plik kliknij ponownie prawym przyciskiem myszki i z menu wybierz opcję Link Stylesheets. Na ekranie ukaże się okienko dialogowe, które umożliwia dodanie do pliku Section0001.xhtml utworzonego poprzednio arkusza stylów. W okienku tym zaznacz myszką opcję ../Styles/Style0001.css i kliknij w przycisk OK:

Po tej operacji tekst w pliku Section0001.xhtml będzie formatowany wg reguł umieszczonych w pliku arkusza stylów.

Plików Sectionxxxx.xhtml potrzebujemy tyle, ile rozdziałów ma tworzona przez nas książka (u nas będzie ich trzy). Aby nie powtarzać z każdym z nich powyższych operacji, skopiujemy plik Section0001.xhtml odpowiednią liczbę razy. Aby skopiować plik, najpierw upewnij się, że jest on zaznaczony w katalogu Text. Następnie dwa razy naciśnij kombinację klawiszy Ctrl+Shift+Y. W katalogu Text powinny teraz być trzy pliki:

Wybierz do edycji plik Section0001.xhtml, klikając go dwukrotnie myszką lub klikając w jego zakładkę w edytorze. Teraz nadszedł czas na skopiowanie tekstu rozdziałów do plików Sectionxxxx.xhtml. Skopiuj do schowka w Notatniku tekst pierwszego rozdziału i wklej go w edytorze Sigil do pliku Section0001.xhtml. Przejdź na początek tekstu i umieść kursor w pierwszej linijce z napisem Rozdział I. Kliknij myszką ikonę h2 w lewym górnym rogu ekranu. Tekst zmieni się na nagłówek drugiego poziomu i zgodnie z arkuszem stylów zostanie wyśrodkowany na stronie:

W ten sam sposób przekopiuj i sformatuj rozdziały II i III kolejno do plików Section0002.xhtml i Section0003.xhtml. W rozdziale III znajdują się dwa fragmenty utworu "Pan Tadeusz" Adama Mickiewicza. Odszukaj je, zaznacz myszką i wciśnij Ctrl+I. Czcionka stanie się pochyła. Tekst książki jest kompletny. Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S).

Krok 8 - spis treści

Gdy już mamy w edytorze Sigil cały tekst książki, tworzymy systemowy spis treści. Nie jest on tym samym co strona ze spisem treści, którą umieściliśmy sobie po stronie tytułowej. Systemowy spis treści nie jest normalnie widoczny w e-booku, lecz czytniki pozwalają go w każdej chwili przywołać i użyć do przejścia do wybranego rozdziału. Tworzenie spisu treści jest banalnie proste (jeśli nie nie namieszałeś z nagłówkami). Kliknij myszką ikonę spisu treści:

Na ekranie ukaże się okienko dialogowe, w którym wybieramy nagłówki mające się znaleźć w spisie treści. Nasza nowela jest bardzo prosta i posiada trzy nagłówki rozdziałów:

Nic w tym okienku nie zmieniaj. Kliknij w przycisk OK. Spis treści zostanie utworzony i ukaże się w prawym panelu edytora Sigil:

Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S).

Krok 9 - strona tytułowa

Wróć do pliku title.xhtml. Zaznacz w edytorze wszystko naciskając Ctrl+A. Kliknij u góry okienka ikonkę Centruj. Zaznaczony tekst zostanie umieszczony na środku strony. Kliknij w autora i wybierz ikonę h2. Kliknij w tytuł Latarnik i wybierz ikonę h1. Zaznacz tekst Wydawnictwo I-LO i naciśnij Ctrl+B. Powinieneś otrzymać poniższy wynik:

Zapisz książkę na dysku (Ctrl+S).

Krok 10 - spis treści

Przejdź do pliku contents.xhtml. Zaznacz myszką tekst Rozdział I i kliknij ikonę hiperłącza:

W okienku dialogowym, które się ukaże, kliknij dwukrotnie myszką plik Section0001.xhtml (lub zaznacz go myszką i kliknij w przycisk OK):

W ten sposób utworzysz hiperłącze prowadzące do tego pliku. Jeśli czytelnik podczas czytania książki w czytniku wybierze w tym spisie treści napis Rozdział I, to czytnik przejdzie do początku tekstu w pliku Section0001.xhtml, czyli do rozdziału I. W identyczny sposób utwórz hiperłącza dla dwóch pozostałych rozdziałów. W efekcie powinieneś otrzymać poniższą stronę ze spisem treści:

Hiperłącza są podkreślone i mają kolor niebieski. Gdy ustawisz kursor myszki nad hiperłączem, to zmieni kształt na wskazującą dłoń. Kliknięcie hiperłącza przeniesie cię do wskazywanego przez nie pliku. Mechanizm ten działa identycznie jak na stronach WWW.

Książka elektroniczna jest już gotowa. Zapisz ją na dysku i zamknij program Sigil. Otrzymałeś plik EPUB, który potrafi odczytać większość współczesnych czytników e-booków (z wyjątkiem Kindle).

  

Podany tutaj sposób tworzenia książek elektronicznych odnosi się do prostych publikacji. Nad tymi bardziej skomplikowanymi należy więcej popracować. Jednakże na początek to zupełnie wystarczy. Książki elektroniczne możesz później udostępniać w Internecie na swoich stronach WWW (jeśli jesteś ich autorem lub posiadasz zgodę autora, inaczej łamiesz prawo). Przykładowo, w naszym serwisie znajdziesz je w bibliotece esperanckiej. Życzymy zatem wiele przyjemności w tworzeniu własnych książek elektronicznych.

 

Ćwiczenie

Utwórz książkę elektroniczną, która zawiera trzy nowele Bolesława Prusa:
  1. Omyłka
  2. Z legend dawnego Egiptu
  3. Opowiadanie lekarza

Tekst nowel znajdziesz w Internecie. W metadanych książki jako wydawcę wpisz swoje imię i nazwisko (ważne, inaczej nie dostaniesz oceny za swoją pracę).

Jako okładkę zastosuj poniższy obrazek (skopiuj go do swojego katalogu ćwiczeniowego):

Gotową książkę (plik z rozszerzeniem epub) prześlij za pomocą programu Filezilla na komputer nauczyciela.

 


List do administratora Serwisu Edukacyjnego Nauczycieli I LO

Twój email: (jeśli chcesz otrzymać odpowiedź)
Temat:
Uwaga: ← tutaj wpisz wyraz  ilo , inaczej list zostanie zignorowany

Poniżej wpisz swoje uwagi lub pytania dotyczące tego rozdziału (max. 2048 znaków).

Liczba znaków do wykorzystania: 2048

 

W związku z dużą liczbą listów do naszego serwisu edukacyjnego nie będziemy udzielać odpowiedzi na prośby rozwiązywania zadań, pisania programów zaliczeniowych, przesyłania materiałów czy też tłumaczenia zagadnień szeroko opisywanych w podręcznikach.



   I Liceum Ogólnokształcące   
im. Kazimierza Brodzińskiego
w Tarnowie

©2017 mgr Jerzy Wałaszek

Dokument ten rozpowszechniany jest zgodnie z zasadami licencji
GNU Free Documentation License.